جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه فروع دین در کتاب های درسی دورة متوسطة اول انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی و از نوع تحلیل محتواست. جامعة آماری پژوهش شامل کلیة کتاب های درسی دورة متوسطة اول می باشد که با روش نمونه گیری هدفمند چهار عنوان کتاب (پیام های آسمان، مطالعات اجتماعی، فارسی و آمادگی دفاعی) با دوازده جلد در نمونه قرار گرفت. ابزار اندازه گیری چک لیست تحلیل محتوای محقق ساخته بوده که روایی آن مورد تأیید کارشناسان بوده و پایایی آن با روش ویلیام اسکات، 92 درصد محاسبه شده است و شیوة پردازش داده ها بر اساس روش آنتروپی شانون بوده است. مهم ترین یافته های پژوهش بیانگر این است که در کتاب های درسی دورة متوسطة اول به ترتیب به فرایض نماز، تولی، جهاد و تبری با ضریب اهمیت 174/0، 166/0، 149/0، 148/0 بیشترین توجه، و به فرایض نهی از منکر، روزه، امر به معروف، زکات، خمس و حج به ترتیب با ضریب اهمیت 055/0، 074/0، 067/0، 062/0، 035/0، 067/0 توجه بسیار کمی مبذول شده است. در مجموع، یافته های پژوهش بیانگر این است که در کتاب های درسی دورة متوسطة اول به طور متعادل و متوازن به فرایض فروع دین توجه نشده است.

تربیت عقلانی یکی از ابعاد مهم تربیت انسانی است؛ زیرا شرط توفیق در جنبه‌های دیگر، مانند عاطفی، اخلاقی و اجتماعی نیز معطوف به آن است. برای دستیابی به اهداف مهم این بُعد تربیت، به ارائۀ الگویی در زمینۀ برنامۀ درسی تربیت عقلانی نیاز است. شناخت جایگاه تربیت عقلانی در برنامۀ درسی «دین و زندگی» دورۀ دوم متوسطۀ ایران و ارائة الگوی مطلوب آن، هدف اصلی پژوهش حاضر است و برای شناسایی الگوی مورد نظر، از روش داده‌بنیاد استفاده شده است. حوزة مورد مطالعة این پژوهش، دیدگاه صاحب‌نظران رشته‌های برنامه‌ریزی درسی و فلسفۀ تعلیم و تربیت و معارف اسلامی بوده است. بر اساس روش نمونه‌گیری هدفمند، صاحبان آثار در این زمینه، شناسایی شدند و مورد مطالعه و مصاحبه قرار گرفتند. یافته‌های پژوهش، ارائة الگوی تربیت عقلانی در درس دین و زندگی است. در این الگوی پیشنهادی، شرایط علّی، عوامل زمینه‌ای، عوامل مداخله‌ای، کنش و واکنش‌ها و پیامدهای الگو تعیین شدند. الگوی پارادایمی طراحی‌شده می‌تواند به تحقق تربیت انسان و شهروند مطلوب بر اساس الگوهای اسلامی و رشد معنوی دانش‌آموزان منجر ‌شود.

پیدایش پاندمی کرونا در جهان، تمام ابعاد زندگی انسان را تحت‌الشعاع قرار داد؛ به‌طوری‌که دنیای پساکرونا با دنیای قبل از کرونا تفاوت‌های قابل‌ملاحظه‌ای دارد و این پدیده همراه با فرصت‌ها و تهدید‌های بی‌شماری در عرصه زندگی انسان بوده است. شناخت این فرصت‌ها و این تهدید‌ها برای انسان امروز الزامی است؛ چراکه آرامش وقتی تحقق پیدا می‌کند که انسان با تعامل درست با تغییرات دنیای اطراف خود، به تعادل برسد و این تعادل با شناخت صحیح امکان‌‌پذیر است. لذا هدف این پژوهش بررسی فرصت‌ها و تهدیدهای ویروس کرونا (کووید ـ 19) در ابعاد دینی ـ اخلاقی و عقلانی از طریق تجارب زیستۀ معلمان مدارس ابتدایی است. تحقیق حاضر از نوع کیفی و با روش پدیدارشناسی انجام شده است. به‌کمک نمونه‌گیری هدف‌مند، 18 نفر از افراد جامعه مورد بررسی قرار گرفتند. از روش مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته برای گردآوری داده‌ها استفاده گردید. به‌کمک روش هفت مرحله‌ای کلایزی به تجزیه و تحلیل اطلاعات پرداخته شد. یافته‌های این پژوهش در سه بعد کلی دینی ـ اخلاقی و عقلانی قابل تقسیم هستند، که هر بعد خود شامل چندین مؤلفه است و مشارکت‌‌کنندگان نظرات متفاوتی نسبت به هرکدام از این مؤلفه‌ها ابراز کرده‌اند که شرح آن به‌صورت مبسوط در متن مقاله ذکر شده است. توجه به تمامی تهدید‌ها و فرصت‌های بیماری کرونا در این پژوهش برای تدوین برنامه‌‌های جامع جهت استفاده از فرصت‌های آن و رفع تهدیدهای ناشی از آن مورد تأکید است.

ترجمه ماشینی: در دنیای پیچیده و متکثر امروزی، به‌ویژه در فرهنگ‌های غربی، تغییری قابل شناسایی در روابط مردم با سنت‌های دینی رخ داده است. برخی از این تغییرات در سنت‌های فرهنگی غیرغربی نیز نفوذ کرده است، زیرا آنها در معرض تلویزیون و سایر رسانه‌هایی که تحت سلطه سبک‌ها و زمینه‌های زندگی غربی هستند و تحت تأثیر قرار گرفته‌اند. یک حرکت متناظر، تجدید حیاتی علاقه به معنویت انسان است. به‌طور سنتی، معنویت در چارچوب‌های دینی قرار داشته و گنجانده شده است، اما در حالی که پیوندهای بین این دو حوزه هنوز توسط بسیاری در دنیای معاصر تصدیق می‌شود، برخی معنویت را به عنوان جنبه‌ای از زندگی انسان می‌دانند که از دین متمایز است. در نتیجه، امروزه بسیاری در جستجوی معنا در درون و بدون سنت‌های دینی هستند و به دنبال پاسخی برای پرسش‌های اخلاقی و اخلاقی هستند که در اثر انفجار دانش و فناوری ایجاد شده‌اند. یکی از نتایج، علاقه مجدد به ابعاد مذهبی، معنوی و اخلاقی آموزش در طول چرخه زندگی است. این کتابچه راهنمای بین المللی تحقیقات و عملکرد حرفه ای محققانی را که روزانه درگیر در نظر گرفتن این ابعاد در آموزش هستند، ارائه می دهد. نتیجه مجموعه‌ای از مقالات است که این رشته را در تمام سطح بین‌المللی آن، مانند امروز، منعکس می‌کند. در این فصول نیز دستور کار آینده تعبیه شده است که در آن ابعاد دینی، اخلاقی و معنوی در آموزش به عنوان راهی مهیج و چالش برانگیز برای مربیان در تمام سطوح جامعه مطرح می شود. همچنین، چشم اندازی برای ظهور جهانی صلح آمیز و عادلانه ارائه می دهد.

کتاب دین و زندگی پایه دوازدهم مشتمل بر دو بخش است. بخش اول: تفکر و اندیشه و بخش دوم: در مسیر. انتخاب این دو بخش بر مبنای فرایند و سیر از نظر به عمل است که در کتاب‌های سال‌های گذشته پایه‌ریزی شده است. ساختار درس‌ها به‌گونه‌ای است که در ضمن تدریس، دانش آموزان باید فعالیت کنند و بخشى از محتوا را تهیه نمایند. به همین جهت در داخل هر درس کادرهایى وجود دارد؛ در این کادرها فعالیت‌هایی تعیین شده‌اند که باید در کلاس انجام گیرند. بهتر است این فعالیت‌ها به صورت گروهى انجام شوند امّا در صورت عدم امکان کار گروهى، همین فعالیت‌ها باید به صورت فردى انجام پذیرند. بخش اعظم این فعالیت‌ها، قرائت و ترجمهٔ آیات قرآنى و تفکر در آن‌هاست. انجام دادن این فعالیت‌ها تفکر قرآنى دانش آموزان را رشد می‌دهد و آنان درمی‌یابند که محتواى درس‌ها با قرآن کریم ارتباطی محکم دارد و این محتوا از آیات شریفهٔ قرآن الهام گرفته است.

اخلاق و تربیت اخلاقی یکی از نیازهای ضروری برای زندگی اجتماعی در جوامع بشری است. زیرا بدون اخلاق و تربیت اخلاقی انسان توانایی زندگی کردن در کنار یکدیگر را نخواهند داشت به همین دلیل حتی جوامع پیشرفته هم بدون اخلاق و تربیت اخلاقی ادامه زندگی را مشکل می‌دانند. مکاتب مختلف و جوامع مختلف بشری با توجه به نوع جهان‌بینی خود رویکرد متفاوتی به تربیت اخلاقی انسان دارد. در بین رویکردهای مختلف موجود درزمینه? تربیت اخلاقی، رویکرد دانشمندان مسلمان عقل محور مانند فارابی، خواجه طوسی و فیض، در این پژوهش موردتوجه قرار گرفت. هر یک از رویکردهای این دانشمندان به‌نوعی دارای صبغه دینی است؛ زیرا هدف نهایی آن‌ها از تربیت اخلاقی رساندن انسان به سعادت و سعادت نیز نزد آنان همان قرب الهی است. راه رسیدن به سعادت را هر سه دانشمند با اتفاق‌نظر ایجاد فضایل اخلاقی عفت، شجاعت، حکمت و عدالت می‌دانند و بر این عقیده‌اند تا در پرورش قوای نفس اعتدال ایجاد نشود امکان رسیدن به فضیلت و سعادت وجود ندارد. بنابراین برای تربیت صحیح اخلاقی توصیه می‌کنند که به حد وسط در پرورش قوا باید توجه شود، در غیر این صورت نه‌تنها فضیلت اخلاقی ایجاد نخواهد شد، بلکه رذیلت‌های اخلاقی در نهاد بشری به حد اعلی خود می‌رسند که جبران آن برای انسان سخت خواهد شد. در پایان این پژوهش کتب دین وزندگی دوره متوسطه بر اساس میزان توجه به شاخص‌ها و روش‌های تربیت اخلاقی موردنظر فارابی، خواجه طوسی و فیض کاشانی مورد تحلیل قرار گرفت.میزان اشاره به هر یک از فضایل چهارگانه(عفت،شجاعت،حکمت و عدالت) بدین شرح به دست آمد: در پایه اول به ترتیب %11.69، %13.9، %26.78، در پایه دوم %20.16، %16.88، %26.22 و درپایه سوم %18.42، %15.31، %23.17. با توجه به این که قوای شهویه و غضبیه در مراحل اول زندگی از سرعت رشد بیشتری برخوردار است که باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد تا تعدیل گردد؛ اما نتایج نشان می دهد که میزان توجه به این فضایل با رشد افراد رابطه معکوس دارد. همچنین با توجه به تحقیقات انجام شده توسط محققین در ارتباط با روندافزایش سالانه مشکلات اخلاقی در جامعه و مقایسه آن با میزان توجه به مقوله تربیت اخلاقیدر کتب دین و زندگی دوره متوسطه کهبه طور مستقیم رسالت تربیت اخلاقی را بر عهده دارد، مشخص شد که میزان سازواری مطالب درسی کتب دین وزندگی این دوره تحصیلی با شاخص‌ها و روش‌های موردنظر بسیار اندک است. به‌عبارت‌دیگر به کسب فضیلت‌های اخلاقی و روش‌های کسب آن با توجه به مراحل مختلف رشد، در پایه‌های تحصیلی این دوره توجه کافی نشده است.