جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

چکیده ندارد.

به تازگی ویراستی آشفته و مغلوط از حاشیۀ ملاّ شمسا گیلانی بر تعلیقۀ خَفری بر الهیّات شرح تجریدِ قوشچی از سوی مؤسّسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران و در ضمن سلسله منشورات «همایش مکتب فلسفی اصفهان » انتشار یافته است که تنها بخش مختصّ به مباحث قدرت و علم الهی از این اثر را شامل میشود. مقالۀ پیش رو با برشماری برخی از نادرستی ها و نابسامان یهای بسیارِ این تصحیح از جمله: ) 1( خطاهای حرو فنگاشتی، ) 2( ضبط های نادرست، ) 3( استفادۀ ناصحیح از علائم ویرایشی، ) 4( تقطیع ها و بندبند یهای غلط، ) 5( عدم تنظیم و ارائۀ ارجاعات لازم و ) 6( افتادگ یهای خُرد و کلان، به نقد این ویراست پرداخته است. یادآوری این خطاها نشان می دهد که ویراست یادشده فاقد فائده و اعتبار مورد انتظار است و حاشیۀ ماّ شمسا گیلانی بر تعلیقات خَفری باید از نو به نحو کامل و استوار تصحیح و منتشر شود.

متون علمی کهنِ دانشمندان مسلمان میراث و یادگاری است نفیس و سودمند که باید با ویراست‌هایی صحیح و دقیق در دسترس دانش‌پژوهان قرار گیرد. بسیاری از ویراست‌هایی که تاکنون از این دست متون ارائه شده است، فاقد ویژگی‌ها و معیارهای معروفِ تصحیح انتقادی و عالمانه است و در نتیجه، شمار زیادی از این آثار به‌نحوی نامطلوب و نااستوار و گاه آکنده از اغلاط گوناگون به چاپ رسیده است. این ویراست‌های عیبناک، واجد اعتبار و لایق اعتماد نیست و استناد به آنها در تحقیقات، پیامدهای ناگواری دارد. در مقالۀ حاضر، پس از برشماری پاره‌ای از اصول و معیارهای کلّیِ ویراست‌های انتقادی و بازنمودن مهم‌ترین وجوه تمایز آنها از تصحیح‌های غیر انتقادی، ویراستی غیر علمی از شرح اشاراتِ سراج‌الدّین اُرمَوی (د: 682 ه‍.ق.) معرّفی و ارزیابی می‌شود. این بررسی و سنجش، نمودار آن است که چاپ شیخ عمّار التمیمی از شرح اشاراتِ اُرمَوی ویراستی است مغلوط و معیوب که هیچ‌یک از اصول و قواعد تصحیح انتقادی متون در آن به‌طور کامل و دقیق رعایت نشده است و از این‌رو کتاب مهمّ مزبور باید دوباره از نو تصحیح و منتشر شود.

قطب‌الدین ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین مقری نیشابوری یکی از متکلمان نامدار امامیه در قرن ششم هجری و از پیروان مکتب کلامی شریف مرتضی (د: 436 هـ.ق) موسوم به «مکتب بغداد متأخر» بوده است. از وی دو نگاشتۀ ارزشمند کلامی با نام‌های الحدود و التعلیق به یادگار مانده است که هر یک از آنها از جهاتی واجد اهمیت بسیار است. کتاب الحدود اصطلاح‌نامه‌ای کلامی است که نیشابوری در آن به تعریف و تبیین اصطلاحات کلامی رایج در متون کلامی معتزلی بر بنیاد تعالیم مکتب معتزلی بهشمی پرداخته است. در مقالۀ حاضر، پس از بیان مقدماتی کلی در باب انواع اصطلاح‌نامه‌ها و اشاره به نقش آنها در دستیابی خوانندگان به فهم درست از عبارات و سخنان نویسندگان متون مختلف علوم اسلامی، احوال و آثار کلامی مُقرّی نیشابوری بررسی می‌شود. افزون بر اینها، نکاتی در خصوص ساختار و محتوای کتاب الحدود بیان می‌گردد و ویراست انتشاریافته از این اثر مورد سنجش و نقد قرار می‌گیرد. این ارزیابی نمودار آن است که ویراست یادشده از کتاب الحدود مشتمل است بر اغلاط و خطاها و افتادگی‌های چشمگیری که موجب نااستواری و بی‌اعتباری آن شده است و ضرورت ارائۀ چاپی منقح و محقق از آن را فرایاد می‌آورد.

سلسله مقالاتی که زیر عنوان «اِشارات و تَنبیهات» منتشر می‌شود مجالی است برای طرح و تحریر جستارهای گونه‌گونِ انتقادی و کتابگزارانه و تُراث‌پژوهانه که هر یک از آن جستارها نوشتاری است کوتاه و مستقل در باب موضوعی مشخّص و ممتاز. بخش ششم از این مقالات مشتمل است بر سه نوشته در حوزۀ دانش کلام. در یادداشت نخست، شرحی جدید و نفیس بر کشف المرادِ علّامۀ حلّی معرّفی شده است. در مقالۀ دوم، به نکته‌ای در خصوص نحوۀ نگارش و خوانش نام «اِباضیّه» اشارت رفته است، و در نوشتار سوم، ویراستی از متنی کوتاه از نصیرالدّین کاشانی حِلّی در تقریر دو برهان ابتکاری بر اثبات وجود خدا و وحدت واجب‌الوجود ارائه گردیده است.

در حالی‌که در چند دهۀ اخیر پژوهش‌های پرشمار و گوناگونی به زبان‌های بین‌المللی در خصوص تاریخ و اندیشه‌های فِرَق اسلامی نشر یافته است، مطالعات فرقه‌شناسی در ایران، آنگونه‌که بایسته و شایسته است، گسترش نیافته و تحقیقات ژرف و دانشورانۀ قابل ملاحظه‌ای در این حوزه صورت نگرفته است. یکی از پژوهش‌های اندکی که در سالیان اخیر دربارۀ شناخت فرقه‌ها و مذاهب اسلامی منتشر شده است کتاب ارزنده و آموزندۀ درس‌هایی درباره فرق اسلامی نوشتۀ استاد رسول جعفریان است. این کتاب، نگاشته‌ای است مبسوط در معرّفی فرقه‌ها و مذاهب اسلامیِ معروف در تاریخ و تمدّن اسلامی. اثر مزبور، مجموعه‌ای است از جستارها و مقالاتی که نویسندۀ دانشور آن طی سال‌های گذشته در خصوص فرقه‌های اسلامی و مسائل مربوط به دانش مِلَل و نِحَل نگاشته و منتشر کرده بوده و اینک تمامی آنها یکجا با پاره‌ای اضافات و اصلاحات بازچاپ شده است. مقالۀ حاضر، با مروری بر بخش‌ها و فصول مختلف کتاب نامبرده، مهمترین ویژگی‌های این اثر را بازمی‌نماید.