جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

الصحيفة السجادية الجامعة لأدعية الإمام علي بن الحسين(ع)، كتابى است كه در آن، ادعيه وارده از امام سجاد(ع)، در آن گردآورى شده است. از آنجا كه نسخه ديگرى از اين كتاب، در نرم‌افزار موجود مى‌باشد، در اين نوشتار، به معرفى نسخه‌اى پرداخته مى‌شود كه تحت اشراف و با تصحيح سيد‌ ‎محمدباقر موحد ابطحى اصفهانى، عرضه گرديده است. دو مقدمه از مصحح، آغازگر مطالب كتاب مى‌باشد. در مقدمه اول، به استقبال شديد دانش‌پژوهان و مطالعه‌كنندگان كتاب اشاره شده است كه باعث گرديده اين اثر، بار ديگر، تجديد چاپ شود. در مقدمه دوم، ابتدا اهميت و ضرورت دعا بيان و سپس، امام سجاد(ع)، به‌صورت مختصر و موجز، معرفى شده است. در ادامه، ضمن بيان نكاتى پيرامون كتاب صحيفه سجاديه، روش تصحيح كتاب، شرح داده شده است. سعى مصحح بر آن بوده تا جمع‌آورى و تنظيم ادعيه كتاب حاضر، به‌گونه‌اى باشد كه سلامت و ترتيب ادعيه مراعات شده و تنظيم و ترتيب آنها، بر طبق صحيفه سجاديه كامل و متداول موجود باشد. به‌عنوان مثال، در صحيفه سجاديه كامل، دو دعا مختص به ماه رمضان وجود دارد كه تحت عنوان «إذا دخل...» و «إذا ودع شهر رمضان» و به شماره 44 و 45 قرار گرفته است و مصحح، 27 دعا را مختص به ماه رمضان يافته و آن‌ها را بر طبق اوقات واردشده آن‌ها، مرتب كرده است؛ درحالى‌كه آن دو دعاى مذكور، بر همان ترتيب اولیه مذكور، باقى مانده است. ادعيه وارده در صحيفه سجاديه، به دليل اجازات و روايتى كه از آن در هر طبقه و عصر وجود دارد، متواتر مى‌باشد؛ لذا مصحح، برخى از اسانيد و اجازات را ذكر كرده است. وى به‌منظور راهنمايى خواننده و تبيين اتصال اسانيد به يكديگر، اقدام به تهيه شجره اسانيد همانند شجره انساب نموده و ترجمه‌اى از اكثر روات سند متداول در صحيفه سجاديه كامله را ذكر كرده است. برخى از مفردات و نصوص مشكل و دور از فهم، در پاورقى‌ها تبيين و تشريح شده است. همچنين مواردى كه احتياج به شرح بيشتر و تعليق داشته، با علامت ستاره در پاورقى مشخص و در انتهاى كتاب، شرح شده است. فهرست ادعيه صحيفه سجاديه كامله بر حسب تسلسل آنها در اين كتاب، به‌همراه فهرست ادعيه صحيفه جامعه، در انتهاى كتاب آمده است.

تاریخ اسلام تألیف علی‌اکبر فیاض، شرح وقايع تاريخ سياسى اسلام از ابتدا تا سقوط بغداد به سال 656 ق و پايان خلافت عباسى،به نحوى بسيار فشرده و در عين حال جامع است كه در شش بخش سامان يافته: بخش اول با عنوان«عربستان»در جغرافيا و تاريخ عربستان و قوم عرب پيش از اسلام است. بخشهاى دوم و سوم با عناوين«پيغمبر در مكه» و «پيغمبر در مدينه»به شرح حوادث زندگى پيامبر و مسلمانان در مكه و مدينه پرداخته و بخش اخير سال شمارانه تنظيم شده است. بخش چهارم مربوط به عصر خلفاى راشدين و بخش پنجم با عنوان«امويان»دربارۀ دو سلسلۀ سفيانى و مروانى و نيز دعوت عباسى و ابو مسلم است. بخش آخر كه عباسيان نام دارد،شرح وقايع خلافت عباسى است در دوره‌هاى مختلف تافروپاشى آن به دست مغول.كتاب در پايان،فهرست‌هايى مشتمل بر نام اشخاص و جاها وقبيله‌ها دارد.

تاریخ دو اقلیت مذهبی یهود و مسیحیت در ایران، پایان‌نامه دکتری محمدعلی تاج‌پور بوده است که وضعیت تاریخی، دینی و معیشتی دو اقلیت یهود و مسیحیت در ایران تا سال 1344ش (با توجه به تاریخ انتشار کتاب) را مورد بررسی قرار داده است. کتاب حاوی دو بخش است: بخش اول، مباحث مبوط به یهودیت را شامل می‌شود. بخش دوم کتاب نیز که از حجم بیشتری نسبت به بخش اول برخوردار است، به وضعیت عیسویان در ایران و دین و اخلاق آن‌ها پرداخته است. نگاه مؤلف توصیفی و تاریخی است. در بعضی از موضوعات، مانند زندگی حضرتی عیسی(ع) و تعالیم وی بیشتر به منابع اسلامی مانند قرآن استناد کرده است و در برخی موارد که مطالب اناجیل با قرآن در تضاد بوده، مؤلف بیشتردیدگاه قرآنی و اسلامی خود را بیان کرده است. کلیت موضوعاتی که مؤلف در قسمت مسیحیت به آن‌ها پرداخته، شامل این موارد است: تعداد عیسویان ایران و نژاد آن‌ها، حدود ارمنستان زندگی و تعالیم حضرت عیسی، کلیسا، وظایف اخلاقی عیسویان، فرقه‌های مسیحیت، رفتار شاه ایران با عیسویان، تعداد تقریبی عیسویان در شهرهای ایران، تعدا ارامنه در آذربایجان شرقی و غربی، سازمان‌های ورزشی و آموزشی ارامنه، وضعیت اقتصادی طبقات مختلف ارامنه، مراکز مذهبی ارامنه، مهاجرت ارامنه و فعالیت‌های سیاسی آنها.

این مقاله به بررسی رساله‌ای کلامی می‌پردازد که به‌غلط به شَریف مرتضی (د: 436 ه‍.ق/ 1044 م) دانشمند امامی، نسبت داده شده است. رسالۀ مزبور پرسش از فاعلیّت انسان را در نسبت با تقدیر الهی و جبر به بحث می‌گذارد و از دیدگاههایی دفاع می‌کند که تا اندازۀ زیادی مشابه نظرگاههای شناخته‌شدۀ سیّد‌ مرتضی است. با این وصف، رساله، خصائصی نیز دارد که با کُلّیّت دستگاه کلامی شریف مرتضی ناسازگار است. افزون بر این، پرسشها و ملاحظاتی سبک‌شناختی و کتاب‌شناختی نیز در باب این رساله قابل طرح است که در مجموع، دلیل موجّهی بر ضدّ اَصالت و صحّت انتساب اثر به شریف مرتضی بشمار می‌آید. با این همه، و با وجود اینکه رسالۀ یادشده بارها در جهان اسلام به‌چاپ رسیده است، هیچ کس متذکّر این انتساب غلط نشده است. این رساله، به معنای دقیق کلمه، تصویر غلطی از بسیاری از دیدگاههای شریف مرتضی ارائه می‌کند و گاه، ارکان اصلی نظام کلامی او را متزلزل می‌نماید. نویسندۀ رساله، مفاهیم اخلاقی را، پیش از استدلالهای عقلی، بر بنیاد احکام و نصوص دینی بنا می‌نهد، همو بر اَخبار آحاد اعتماد می‌کند، مرجعیّت اصحاب پیامبر [ص] را می‌پذیرد، و اسماء و صفات خداوند را از وحی برمی‌گیرد. چُنین دیدگاههایی، که آشکارا برخِلاف نظرگاههای سیّد‌ مرتضی است، روی‌هم‌رفته، تا حدّ زیادی به نظریّات غیر امامیان نزدیک‌تر است و به‌آسانی می‌تواند متعلّق به نویسنده‌ای معتزلی باشد.

روایتی باستانی دربارۀ نوعی زبان ابتدایی وجود دارد که در قالب اسطورۀ برج بابل بیان شده است. براساسِ این تلقی کهن از زبان، انسان‌ها به زبانی واحد سخن می‌گفتند که در اثر سرکشی از آنها گرفته شد و زبان‌های گوناگون پدید آمد. این زبان‌ها با خصوصیتی آوایی و الهامی که از مشارکت حروف، آواها و هجاها تشکیل می‌شود، موسیقی و لحن خاصی با خود دارند. برخی معتقدند با استفاده از این زبان‌ها می‌توان نام واقعی اشیاء را به آنها اعطا کرد. اما در دورۀ زمانی میان شاعران اسطوره‌پرداز یونان باستان مانند هومر و هسیود تا فلاسفه‌ای همچون سقراط و افلاطون، تلقی دیگری از زبان به‌وجود می‌آید که تعریف و فهم ما را از آن تغییر می‌دهد. افلاطون عدد را به جای حروف و واژه‌ها مبنای عقل قرار می‌دهد. او با پیشینه‌ای فیثاغورثی، از موسیقی و لحن حروف و کلمات به سمت صورت و معنای آنها حرکت می‌کند و کلمات گفتاری را فرع بر ساختار زبان قرار می‌دهد. خصوصیت اصلی زبان پیشافلسفی شنیده شدن است، وزن و ادای کلمات در معنا تأثیر می‌گذارند و اگر براساسِ شواهد تاریخی، متوجه ارتباط این اوزان با الهامات الهی و متون مقدس و ناخودآگاه شویم، فهم ما از معنا و کلمه تغییر می‌یابد. ما در این مقاله می‌کوشیم پیش‌زمینه‌های فکری شاعران کهن و فیلسوفان ابتدایی یونان را بررسی تاریخی کنیم تا نشان دهیم تغییری بنیادین به‌وسیلۀ فیثاغورث و افلاطون در نسبت ما با زبان وکلمات رخ داده است.

در سال‌های اخیر در علم فیزیک فرضیه وجود جهان‌هایی غیر از جهان ما تقویت شده است. این نظریه در بسترهای فیزیکی، چون نظریه ریسمان، تورم آشوبناک و گرانش کوانتومی‌رشد یافته و در چهار سطح، نحوه شکل‌گیری این جهان‌ها تبیین شده است. به نظر می‌رسد سالها پیش از مطرح شدن چنین نظریه‌هایی در فیزیک، فیلسوفانی چون لایب‌نیتس به وجود جهان‌هایی دیگر در فلسفه خویش اذعان نموده و وجود آنها را ممکن پنداشته‌اند. در تفکر لایب‌نیتسی، این نظریه با نام جهان‌های ممکن شهرت دارد و در ارتباط با حقایق عقلی(در برابر حقایق واقعی)، از آن دفاع شده است. فیلسوفان، از این نظریه دو تفسیر متفاوت با نام امکان‌گرایی و فعلیت‌گرایی ارائه کرده‌اند. واقعیت آن است که در اینکه فرضیه جهان‌های بسیار، ماهیتی علمی‌یا فلسفی دارد، نمی‌توان به آسانی اظهار نظر نمود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که می‌توان نظریه جهان‌های بسیار را نظریه‌ای فلسفی-فیزیکی دانست؛ اگرچه فیزیک و فلسفه با رویکردی جداگانه به این فرضیه می‌پردازند، اما مکمل یکدیگر بوده و ما را درحل معضل چیستی و وجود جهان‌های بسیار، مدد می‌رسانند.

در سال‌های اخیر در علم فیزیک فرضیۀ وجود جهان‌هایی جز جهان ما تقویت شده است. این نظریه در بسترهای فیزیکی چون نظریۀ ریسمان، تورم آشوبناک و گرانش کوانتومی ‌رشد یافته و نحوۀ شکل‌گیری این جهان‌ها در چهار سطح تبیین شده است. به نظر می‌رسد ساله‌ا پیش از مطرح شدن چنین نظریه‌هایی در فیزیک، فیلسوفانی مانند لایب‌نیتس به وجود جهان‌هایی دیگر در فلسفۀ خویش اذعان کرده‌اند و وجود آنها را ممکن پنداشته‌اند. در تفکر لایب‌نیتسی این نظریه که با نام جهان‌های ممکن شهرت دارد، در ارتباط با حقایق عقلی (در برابر حقایق واقعی) تبین شده است. فیلسوفان، از این نظریه دو تفسیر متفاوت با نام امکان‌گرایی و فعلیت‌گرایی ارائه کرده‌اند. مسئله‌ای که پژوهش پیش‌رو در پی پاسخ آن است، میزان تطبیق‌پذیری نظریۀ جهان‌های بسیار در فیزیک و فلسفه است. واقعیت آن است که دربارۀ ماهیت علمی یا فلسفی فرضیۀ جهان‌های بسیار نمی‌توان به آسانی اظهار نظر نمود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که می‌توان نظریۀ جهان‌های بسیار را نظریه‌ای فلسفی-فیزیکی دانست؛ اگرچه فیزیک و فلسفه با رویکردی جداگانه به این فرضیه می‌پردازند، اما مکمل یکدیگر هستند و ما را در حل معضل چیستی و کیفیت وجود جهان‌های بسیار یاری می‌رسانند.

حكمت در عرفان اسلامي به خصوص تا قرن چهارم باتوجه به سابقۀ آن در قرآن وحديث مثبت ودرسده هاي بعدي عمدتا با توجه به اشتراك معنايي‌ آن با فلسفه ‌منفي ارزيابي شده است. دربارۀ حكمت تعريف جامع و واحد ميان عرفا و صوفيان وجود نداشته و بيشترتعاريف آنان ناظر به غايات، اسباب ‌و يا فضيلت‌ حكمت بوده یا به ويژگي‌هاي‌ حكيم پرداخته است.در رسالۀ حاضر ابتدا مفهوم حكمت و ويژگي‌هاي حكيم درعرفان اسلامي، با توجه به نسبت آن با دين و فلسفه ايران و با مطالعۀ اقوال و احوال حكماي ايراني (تا سده چهارم) بيان شده است. آنگاه ترمذي به عنوان چهره شاخص حكيم ; درعرفان اسلامي و نمايندۀ حكمت قديم اسلامي وايراني در ماوراء النهر معرفي و درپايان افكار امام خميني(ره) به عنوان يكي از چهره هاي معاصر عرفان شيعي معرفي وبا انديشه هاي ترمذي مقايسه شده است. بعلاوه در اين پژوهش نشان داده مي شود كه برخي از كساني كه به عنوان صوفي شناخته شده اند، درواقع بهتر است كه درسنت حكمي ايراني- اسلامي قرارداده شوند.

اعتقاد به رجعت یکی از مسلّمات مذهب شیعه و ممیّزات آن از دیگر فرق اسلامی است که از زمان پیامبر اکرم(ص) مورد توجه و تأکید بوده است و رجعت به این معنا است خداوند به هنگام ظهور حضرت مهدی (عج) عده‌ ‌ای از اموات که دارای ایمان خالص یا شرک خالص بوده اند را به همان صورتی که در زمان حیات خود داشتند ، به دنیا باز می گرداند تا مومنان به عزت و حاکمیت زمیندست یابند و مشرکان مورد عذاب قرار گیرند. از دیدگاه عقل هیچ گونه مانعی برای زنده شدن مردگان پس از مرگ وجود ندارد و عقل وقوع آن را محال نمی‌داند و حکم به امکان وقوع آن می‌کند. آیات قرآن بر اصل رجعت دلالت دارند که به دو دسته تقسیم می شوند:1-آیاتی که بر وقوع رجعت در امت های گذشته دلالت دارد.مانند داستان زنده شدن هفتاد نفر از قوم بنی اسرائیل2- آیاتی که از تحقق رجعت در آینده خبر می دهد.شیعیان وقوع رجعت را در آخرالزمان ضروری می‌دانند، اما اهل سنت به علت درک نادرست از مفهوم رجعت آن را انکار می‌کنند.در برخی از فرق اسلامی مانند سبابیه ، کیسانیه و غلات نیز اعتقاد به رجعت وجود داشته اگرچه هیچ گونه شباهتی بین اعتقاد به رجعت ا زنظر شیعه دوازده امامیه با اعتقاد به رجعت از منظر برخی فرقه های اسلامی به چشم نمی خورد. رجعت مانند سایر برنامه های الهی اهداف مهمی دارد که برخی از آن ها در منابع دینی ذکر شده است در روایات به برخی از اهداف و حکمت ها اشاره شده است و این اهداف را در سه زمینه بررسی می کنیم :نخست به اهدافی می پردازیم که در رابطه با ائمه اطهار (علیهم السلام) در احادیث بیان شده است و سپس به بررسی اهدافی که از رجعت مومنان به دنیا در روایات بیان شده است می پردازیم و سرانجام اهدافی راکه برای رجعت کفار در روایات بیان شده است را بررسی می‌کنیم.کلمات کلیدی : رجعت ، فلسفه رجعت ، عقل ، نقل ، آخر الزمان