مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

سيد جمال‌الدين اسدآبادي از برجسته‌ترين و اثرگذارترين شخصيت‌هاي فکري و سياسي قرون اخير تاريخ ايران و اسلام بوده است. در عين حال در ميان رجال سياسي و فکري دو قرن اخير تاريخ ما کمتر کسي مانند او جنجال برانگيز و مورد اختلاف و مناقشه بوده است. به همين دليل حجم گفته‌ها و نوشته‌ها و پژوهش‌ها درباره او در قياس با بسياري ديگر از رجال سياسي و فکري معاصر ايران و اسلام قابل ملاحظه است. در کتاب حاضر تلاش شده تا انديشه اتحاد اسلامي در ديدگاه و آراي سيد جمال‌الدين مورد بررسي قرار گيرد.

شماره دوم از مجموعه "منادیان تقریب "به بیان سرگذشت و آرا و عقاید "سید جمال‌الدین اسدآبادی "اختصاص یافته، این مباحث را شامل می‌شود : پیدایش اندیشه اتحاد دینی ;سید جمال‌الدین حسینی فریادگر قرن ;مراتب علمی و حوزوی سید جمال‌الدین ;سید جمال و گروه‌های مختلف اجتماعی ;فعالیت‌های فرهنگی سید جمال‌الدین ;فعالیت‌های سیاسی و دیپلماتیک سید جمال ;اندیشه سیاسی سید جمال ;اتحاد جهان اسلام ;سید جمال پایه‌گذار نهضت‌های اسلامی .

بیان فرازهایی از زندگانی و سیره حکومتی پیامبر اسلام(ص) است. کتاب حاضر درصدد آن است تا با نگاهی اجمالی به زندگی و شخصیت سیاسی اجتماعی پیامبر اسلام و حکومت ایشان، حکمت برخی از اقدامات ایشان را در موضع‌‌گیری‌‌های سیاسی و اجتماعی تبیین نماید. نویسنده به ادوار و مقاطع گوناگون زندگی رسول خدا از زمان کودکی تا زمان وفات ایشان اشاره نموده و برخی از فعالیت‌‌های سیاسی و اجتماعی وی از زمان تأسیس حکومت در مدینه و حوادث مربوط به این دوران را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. نگارنده رفتار سیاسی، اجتماعی، نظامی و قضایی پیامبر اسلام را منطبق بر آیات قرآنی ارزیابی کرده و تحلیلی از جنگ‌‌های ایشان، مدیریت فرهنگی و اجتماعی شهرهای مکه و مدینه توسط ایشان، ایجاد تحول در ساخت شهر و اسکان دادن مهاجرین در مدینه، تأسیس روابط اجتماعی جدید بر اساس محبت شهروندان نسبت به یکدیگر، اصول حاکم بر سیاست خارجی پیامبر اکرم، میدان دادن به جوانان، هم‌‌زیستی مسالمت‌‌آمیز با سایر ادیان و سیاست‌‌های قضایی و سیره نظامی و امنیتی رسول اکرم ارایه نموده است.

موضوع کتاب حاضر، شرح زندگی و تبیین نظریه‌های اصلاح‌طلبانة «سیدجمال‌الدین اسدآبادی» است. این کتاب، به زبان عربی تدوین شده و مشتمل بر شرح سرگذشت سیدجمال‌الدین اسدآبادی و بیان تلاش‌ها و مبارزه‌های وی در راه اصلاح جامعه به سوی تعالیم دینی و اسلامی است. کتاب حاوی 22 گفتار است که از آن میان می‌توان به این موارد اشاره کرد: السیدجمال‌الدین الهمدانی الشهیر بالافغانی؛ استاذی جمال الدین؛ آیة‌الحق و حکیم‌الشرق؛ العروة‌الوثقی و الثورة التحریریة الکبری؛ جمال‌الدین الافغانی و التجدید الاسلامی و جمال‌الدین الحسینی حیاته و نضاله.

این کتاب در سال 1233به نگارش در آمده شامل سه "طبق "و یک "خاتمه "است. طبق اول در بیان حقیقت عقل و متعلقات آن است" .علامه کشفی "در این طبق با تاویل و تفسیر روایتی از امام صادق (ع) (ان الله عز و جل خلق العقل و هو اول خلق (...معتقد است که نخستین آفریده خداوند عقل است ; همچنین "جهل"، آفریده‌ای است که به تبع صادر اول و نقیض آن، خلق شده است .طبق دوم این کتاب نیز درباره کیفیت عقل با موجودات و مسائل مربوط به آن است .کشفی در این طبق نیز با تاویل حدیثی از امام باقر (ع)، اذعان می‌دارد که عقل طی دو فرمان از سوی خداوند با موجودات اتصال یافته است . وی در طبق سوم نیز از خواص، آثار و علامات عقل و متعلقات آن سخن می‌گوید . کشفی در این طبق با نقل روایتی، ده اثر عقل را تببین می‌کند که هر یک به‌زعم وی منشا ده خصلت دیگر است .نکته برجسته در این مباحث آن است که وی برای هر خصلت، سه ضد بر می‌شمارد و در تجزیه و تحلیل آنها، راه‌های تحصیل و شیوه‌های دفع موانع و مضرات آن را نیز بیان می‌کند .در "خاتمه " او پس از بیان آثار و احکام عقل، دو علم "تدبیر منزل "و "سیاست مدن "را بررسی می‌کند .در مبحث تدبیر منزل، کشفی پس از بیان این نکته که فلسفه و هدف خلقت، کمال انسان است از دو نوع زندگی و تدبیر سخن به میان می‌آورد :زندگی‌ای که هدفش آخرت است .و تدبیری که هدف آن، خود زندگی است .وی مبحث سیاست مدن، اخلاق را مبنای سیاست مدن می‌داند و معتقد است سیاست بدون آن سامان نمی‌یابد .آخرین مبحث کتاب به موضوع "بررسی جنگ میان دو دولت اسلامی "اختصاص دارد که از محتوای مطالب چنین بر می‌آید آن دو دولت، ایران و عثمانی باشند .

کتاب از دو بخش "از معرفت دینی تا جامعه دینی "و "از جامعه دینی تا حکومت دینی "تشکیل یافته هر بخش فصولی را در بر می‌گیرد که طی آن ضمن بررسی برخی مسائل دولت و سیاست از نظر اسلام مقوله دین سالاری نیز تبیین شده است .عناوین این فصول عبارت‌اند از :خودآگاهی تا عبودیت ;عبودیت و شکل‌گیری جامعه دینی ; جامعه دینی ;شهادت ;دین و حکومت ;حکومت در ادیان وحیانی ;طرح کلی دین و نظام سازی ;حکومت دینی در حوزه مسلمین ;شبهات حکومت دینی و پاسخ‌ها .

عدالت سیاسی از مفاهیم اصلی، پرسروصدا و چالش برانگیز حوزه سیاست در طول تاریخ زندگی سیاسی بشریت بوده است. از این رو مکاتب مختلف بر اساس جهانبینی و مبانی فکری خود به تبیین آن پرداخته اند. مکتب حکمت متعالیه یکی از مکاتب حکمی در حوزه اندیشه اسلامی است که پایه های اصلی آن براساس اصالت، وحدت و تشکیک در وجود شکل گرفته است. براین اساس هدف از مقاله حاضر بررسی پیشرفت عدالت سیاسی از منظر حکمت متعالیه است و از روش تحلیل محتوا استفاده شده است فرضیه ای که نگارنده آن را مطرح کرده این است که، پیشرفت عدالت سیاسی از منظرحکمت متعالیه متعالی و مبتنی بر سیر تحول و شدن انسانی و حرکت درونی و معنوی انسان در جامعه با حضور موثر عنصر اختیار و حرکت جوهری و نقش ارادی انسان و افزون بر این شناختن حقیقت و عمل کردن به آن در جهت ظهور عدالت سیاسی در جامعه است.

اسلام دین صلح است. صلح عادلانه و پایدار، خیر مطلق و جنگ، شر است. صلح ناعادلانه و ناپایدار، خیر نسبی است. از نظر مسیحیت ارتدکس نیز اصالت با صلح است. مبنای صلح پایدار، صلح با خداست. روح ادیان الهی همین است. کسی که با خدای خود آشتی کند، با خویشتن و با کل بشریت و با جهان هستی در صلح مطلق و آشتی همیشگی است و حتی با دشمنان خود نیز سر جنگ ندارد، و می‌کوشد که در پرتو حکمت و موعظه نیکو و جدال احسن عداوت را به محبت تبدیل کند و زندگی همگان را بر پایه عدل و احسان استوار سازد. در این نوشتار، ملاک ما جنگ افروزی‌هایی که برخی از دینداران به نام دین مرتکب شده‌اند، نیست؛ بلکه ملاک، متون اصلی دینی ـ اعم از قرآن و انجیل ـ و اعتقادات مسلمانان مخلص و مسیحیت ارتدکس است. مقتضای عقلانیت نیز همین است.

إن الخوض في تشخيص متناقضات الواقع الإسلامي المعاصر يعيد إلى الذاكرة ذلك السؤال النهضوي القديم الجديد، الذي شغل الفكر الإسلامي الحديث و المعاصر: لماذا تأخر المسلمون، و تقدم غيرهم؟ إن محاولة الإجابة عن هذا السؤال أفضى إلى جملة من المعارك الفكرية، حيث عرض كل اتجاه فكري مشروعه النهضوي، ففيما يفسر البعض تأخر المسلمين في كوننا فرطنا في ثوابتنا، و لم نتمسك بإسلامنا الذي هو مصدر قيمنا، يتجه البعض الآخر إلى التأكيد على التخلي عن التراث والتمسك بالحاضر،والعمل كما عملت الدول المتقدمة لنلحق بالتطور ونستدرك ما ضاع من وقت وتأخر،فيما يوجد اتجاه ثالث يرى ضرورة التوفيق بين الماضي و الحاضر، حيث يعتقد أنصار هذا الاتجاه أنه لا يجب الوقوف على أرضية التراث وحده، و لا يجب أن نتجه كلية نحو نموذج أوربا والغرب، بل يجب الأخذ منهما معا من التراث و الحاضر.

نقش تاثیرگذار و تعیین­کننده‌ی دین در سده­های اخیر تاریخ ایران، در تحولات سیاسی- اجتماعی غیرقابل‌انکار است و نمی­توان آن را در سطح عوامل فرعی و حاشیه­ای تقلیل داد. پیرو اهمیت این موضوع، مقاله حاضر بر آن است تا معرفت‌شناسی باور دینی را در اندیشه‌ی سیاسی شهید مطهری، با تأکیدبر نسبت دین و سیاست، بررسی‌ کند. نویسنده معتقد است استاد مطهری در پرداختن به مقوله‌ی دین و دولت رویکرد درون دینی دارد. فرضیه‌ی این نوشته آن است که تکیه‌بر دین و آموزه‌های دینی در چارچوب سنت رایج فقهی و تفسیری و باور به جامعیت دین، موجب پیوند دین و سیاست در اندیشه‌ی استاد مطهری شده است.