مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

---

‫يکي از سنتهاي الهي که در نظام خلقت وجود دارد و شامل همه مي شود، سنت ابتلاء است. اين پژوهش در سه فصل، به تحليل عقلاني ديدگاه امام علي عليه السلام از اين سنت الهي پرداخته است. نويسنده پس از کليات و مفاهيم، به بررسي فلسفه ابتلائات الهي از ديدگاه امام علي عليه السلام پرداخته است. امتحان، عامل پرورش انسان و روشنشدن اسرار دروني انسان است و مراتب آن به ميزان ايمان افراد است. همچنين فلسفه امتحانات الهي از نظر امام عليه السلام عبارت است از: شناختهشدن افراد شاکر از ناسپاس، مشخص شدن افراد نيکوکار، بازگشت از گناه و از بين بردن صفت کبر. رمز موفقيت در امتحان نيز عبارت است از: صبر و پايمردي، توجه به گذرا و عمومي بودن حوادث، باور به اينکه عالم در محضر خداست، و ايمان به امانتبودن همه چيز. آثار سازنده آزمايش عبارت است از: شکوفايي استعدادهاي نهفته، به وجود آمدن روحيه مقاومت، هشدار و توجه دادن، و تکامل. خداوند با آزمايش انسانها و موفقيت آنها در آزمايش، درجه وجودي آنها را بالا ميبرد و در صورت کوتاهي آنها و عدم موفقيت آنها، با افزايش نعمت، آنها را در دام استدراج گرفتار ميکند. بعثت انبيا? يکي از مواردي است که انسان با آن امتحان ميشود. خداوند با بعثت، حجت را بر بندگان تمام کرده است؛ تا روشن شود چه کساني در پيروي از انبيا? موفق و يا ناکام ميشوند. دنيا يکي ديگر از اين موارد است. اگر به دنيا نگاه ابزاري شود، انسان در اين زمينه پيروز امتحانات خواهد بود. شيطان يکي ديگر از عوامل امتحان انسان است. برخلاف تصور رايج، در نظام احسن، وجود چنين موجودي براي سالکين راه طريقت، در تقويت ايمان و رشد استعدادها مؤثر است. مسئوليت، عامل ديگر امتحان الهي است. مسئوليت امانتي است که به انسان واگذار ميشود تا انسان به اين وسيله، ضمن انجام وظيفه و کسب تجربه، به شکوفايي استعدادهاي دروني خود بپردازد. نتيجه اينکه سنت امتحان و ابتلا شامل همه انسانهاست و با همين سنت، انسانها از يکديگر شناخته ميشوند.

‫پژوهش حاضر ديدگاه‌هاي ملاصدرا و پيروان حکمت متعاليه در مقوله علم خداوند متعال و ماهيت و اقسام آن را شرح مي‌دهد. نگارنده در هفت فصل ابعاد اين موضوع را از منظر فلاسفه و متکلمان بررسيده و با توجه به مباني و اصول کلي مباحث فلسفي در حکمت متعاليه، به تبيين ماهيت علم خداوند متعال مي‌پردازد. وي نخست تعريف لغوي و اصطلاحي علم را ارائه داده، سپس اقسام علم اعم از حصولي و حضوري، فعلي و انفعالي، ذاتي و فعلي و تابع و متبوع را وصف مي‌کند. آن‌گاه ديدگاه‌هاي فلاسفه و متکلمان قبل از ملاصدرا مانند اشاعره، معتزله و اماميه همچون: ابوالحسن اشعري، ابوبکر باقلاني، عبدالقاهر بغدادي، ابوحامد غزالي، فخرالدين رازي، عضدالدين ايجي، واصل بن عطا، قاضي عبدالجبار معتزلي، شيخ طوسي، خواجه نصيرالدين طوسي، علامه حلي، شيخ صدوق و شيخ مفيد و فلاسفه مشا و اشراق و عارفان شيعي را درباره علم خداوند تعالي منعکس مي‌سازد. وي در ادامه مباحث و مفاهيم اساسي موجود در فلسفه حکمت متعاليه همچون: بحث اصالت‌الوجود، تشکيک در وجود، عينيت علم با وجود و اتحاد علم و عالم و معلوم را مطرح کرده و با توجه به اين پيش‌فرض‌ها در حکمت متعاليه به تفسير ماهيت علم خداي متعال در حکمت متعاليه پرداخته و کيفيت علم خداوند قبل از خلق و ايجاد نسبت به غير خود را شرح داده و بر اساس قاعده بسيط‌الحقيقة به تبيين ماهيت و مراتب علم خداوند به ساير موجودات غير از خود مي‌پردازد. آن‌گاه کيفيت علم يافتن خداوند به امور مجرد و مادي و همچنين علم به جزئيات را بررسيده و ديدگاه‌هاي صدرالمتألهين و ابن‌سينا را در اين زمينه با هم مقايسه کرده است. نويسنده، نوع علم خداوند به همه وقايع و جزئيات موجود در عالم را از نوع علم حضوري دانسته و از اين مسأله دفاع مي‌کند.