مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

اثر حاضر دیدگاه‌های ملاصدرا را در مورد عقل انسان و جایگاه این قوه در تفاسیر قرآن کریم و کاربردهای متفاوت عقل در تبین و تشریح مسائل اعتقادی را بررسی می‌نماید. مؤلف با روش تحقیقی، شیوه‌های تفسیرهای مختلف از جمله تفسیر روایی یا قرآن به قرآن و غیره را با شیوه تفسیر عقلی مقایسه نموده در ادامه جایگاه عقل را در تبین مفهوم آیات با نقد و بررسی نظرات و دلایل ملاصدرا و بررسی ماهیتی کلماتی که از نظر عقل چندین معنی متفاوت می‌گیرد را بررسی می‌نماید. مؤلف برای درک بهتر هر موضوع برای هر یک از مفاهیم به‌طور جداگانه مقدمه‌ای را ارائه نموده است که می‌توان گفت یکی از نقاط قوت این اثر در رساندن و نقل مطلب به مخاطب می‌باشد. مؤلف در ادامه نقش عقل را در کشف معانی آیات و رفع تعارضات آیات در استنباط مفهوم کلی آیات بررسی نموده و با بیان اعجاز و معجزات پیامبران، امدادهای غیبی را در آیات علمی و نظری بررسی و تبیین می‌نماید. مؤلف با ارائه براهین مختلف از براهین خداشناسی و نقش و کارکرد عقل در اثبات و تکمیل این براهین، فصل پایانی خویش را به اعتبار عقل در تبین براهین اختصاص می‌دهد.

زیبایی‌شناسی به طور عام، اصطلاحی است مربوط به شناخت مفاهیم زیبایی و هنر. در گذشته زیبایی‌شناسی را فقط شاخه‌ای از فلسفه می‌دانستند. ولی امروزه آمیزه‌ای از فلسفه، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی هنر محسوب می‌شود. به عبارت دیگر زیبایی‌شناسی جدید می‌کوشد سرچشمه‌های حساسیت آدمی به صور هنری و ارتباط هنر با سایر عرصه‌های فرهنگ چون فلسفه، اخلاق، دین، علم و صنعت را کشف کند. در حکمت ملاصدرا، با آن که مبحث مستقلی با عنوان زیبایی‌شناسی و بحث از مسائل مختلف در آن گنجانده نشده است، اما مباحثی فلسفی در قالب عناوین دیگر مطرح شده است که با پرداختن به آن، احساس می‌شود بدون تبیین زیباشناختانه امکان طرح مساله و ادای حق مطلب وجود ندارد. نگارنده در کتاب حاضر در پی تعریف و تبیین اندیشه‌های حکیم صدرالمتالهین حول محور زیبایی و بیان رابطه‌ی زیباشناسی این مکتب، با مهم‌ترین مبانی و مسائل حکمت متعالیه است. در کتاب نخست سابقه‌ی تاریخی زیباشناسی در بین فلاسفه‌ی بزرگ از فیثاغورث تا فلاسفه‌ی دوره‌ی معاصر بیان و سپس مهم‌ترین مسائل زیباشناسی در حکمت صدرا درج شده است؛ مسائلی چون معنا و مفهوم و تعریف زیبایی، رابطه‌ی خیر و زیبایی، هستی و چیستی زیبایی، عرصه و دامنه‌ی آن، چیستی و هستی، شر و زشتی و تقابل آن باخیر و زیبایی و... هم‌چنین ساحت‌های زیبایی‌شناسی در حکمت صدرا با سه عنوان کلی زیبایی عقلانی و جسمانی؛ عشق و زیبایی؛ واجب و زیبایی تبیین شده‌اند.

در قرن معاصر، حوزة تدریس و تعلیم فلسفة ملاصدرا، نیم ‌قرن در اصفهان با وجود دو استاد علامة نامدار، که هر دو در مدرسة صدر بازار بزرگ نزدیک به دروازه اشرف تا آخر عمر هجره داشتند، رونق فراوانی داشت. یکی از آنها آخوند «ملا محمد کاشانی» و دیگری «جهانگیرخان قشقایی» است. حکیم قشقایی به قول شاگردان و اصحاب برگزیده‌اش، مصداق انسان کامل بود. او از جمله فیلسوفان شفاهی است که اثر مکتوب ندارد. تنها اثر مکتوب او تقریراتی است که از اسفار (شرح منظومة حکمت سبزواری) در خصوص امور عامه داشته است. در فلسفة صدرایی، اسفار را در چهار بخش امور عامه؛ جواهر و اعراض ؛ الهیات به معنای اخص آن را و سفر نفس بررسی می‌کند که تقریرات جهانگیرخان قشقایی از اسفار تنها به اوایل امور عامه و توضیحاتی چند بر آن اختصاص دارد. «میرزا حسن ‌وحید دستگردی» نیز از روی نسخة حکیم قشقایی تحریر کرده و به همراه فهرست موضوعی به چاپ رسانده است. کتاب حاضر، تقریرات حکیم قشقایی، دست‌نویس‌های میرزا حسن وحید دستگردی و توضیحاتی چند دربارة فلسفة بعد از ملاصدرا، مدرسان فلسفة ملاصدرا در قرن معاصر اصفهان، و وضع فرهنگی حوزة اصفهان در روزگار حکیم قشقایی را شامل می‌شود. گفتنی است تقریرات حکیم قشقایی و تحریرات میرزا حسن وحید دستگردی به عربی و بقیة مباحث به زبان فارسی می‌باشد.