مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

کتاب حاضر در رویکردی تطبیقی ـ تبیینی دربارة امکان و امتناع تولید علم اسلامی به ویژه علوم انسانی اسلامی نوشته شده است. در این رهگذر نویسنده با تأمل در تئوری توحید ابتدا منظور از علم اسلامی را بیان کرده و سپس با تعیین جایگاه روش در تعاریف علمی به تفکیک سه حوزة «شناخت»، «تولید گزارة علمی» و «تولید محصول» پرداخته است. در ادامه در نگاهی به رویکرد پدیدارشناسی، روش‌شناسی تولید گزارة علمی را مطالعه کرده است. در این مقال مقایسه‌های شناختی، ساختاری و معیاری مورد توجه قرار گرفته است. در پایان نیز نمودار مبدل شناخت تطبیقی به گزارة علمی به منظور بررسی بیشتر ارائه شده است.

در کتاب حاضر،, سه رساله از رسایل عرفانی از «شرف‌الدین داوود بن محمود قیصری» درج گردیده است. در رساله اول در مورد وجود الهی و اسماء و صفات او، راه وصول به اصول و جمع و توحید و مراتب آن شرحی اجمالی آمده است. رساله دوم به شرح ماهیت وحدت و کثرت، اقسام وحدت، وحدت حق‌تعالی و بازگشت جملگی وحدت‌های عالم هستی به وحدت اوحدی پرداخته است. در رساله سوم به ماهیت و حقیقت زمان، موجود زمان و ازلی و ابدی بودن آن، تقسیم زمان به اکنون، ساعت و روز، روزهای بزرگ الهی و ربانی و روزهای کوچک عالم هستی اشاره شده است.

کتاب حاضر، ترجمه‌ای از «التجرید فی کلمه التوحید» است که به قلم «امام احمد غزالی» به زبان تازی نگاشته شده است. کتاب پیش رو در واقع نامه‌های «احمد غزالی» به «عین القضات» است که در آن کلمه توحید را شرح داده است. این کتاب باوجود اینکه اثری است کلامی، نویسنده در آن تا جایی که می‌توانسته است از ابیات عربی و تمثیل‌ها و تعبیرات مجازی نیز که معمولاً در آثار ادبی به‌کاربرده می‌شود استفاده کرده است. کتاب از فصل‌های کوتاه تشکیل شده است و در هر فصل به نکته‌ای کلامی و عرفانی در باب کلمه توحید یعنی «لا اله الا الله» اشاره شده است.

در این کتاب، حدیث "توحید مفضل "از امام صادق (ع) در باب خداشناسی، شرح و تفسیر شده است .افزون بر آن، متن مناظره امام رضا (ع) با علمای ادیان دیگر درج گردیده است .کتاب با موضوعاتی از این قبیل تدوین شده است" :برهان نظم در اثبات آفریدگار جهان"، "رشد و ترقی بدن در مراحل مختلف"، "ویژگی‌های خلقت آدمی که او را از سایر حیوانات متمایز نموده است"، "حکمت و فلسفه اعضایی از بدن که فرد و زوج خلق شده‌اند"، "در بیان آفرینش معده، جگر، گوش و ویژگی هر یک از آنها"، "در بیان آفرینش قلب و احوال آن"، "در بیان نیروهای روح آدمی"، "در بیان آفرینش زمین و ویژگی‌های آن"، "بحث و مناظره امام رضا (ع) با راس الجالوت و محکوم شدن وی"، "در وصف انار و آفرینش شگرف آن"، "در بیان خلقت پرندگان و مرغان خانگی "و "در وصف کدو، هندوانه، خربزه و علت درشتی میوه آنها ."

در کتاب حاضر، به مبحث توحيد با استفاده از آيات و روايات پرداخته شده است. ابتدا مفهوم‌شناسي و اهميت علم توحيد آورده شده است. سپس معرفت خدا و هدايت، انواع معرفت انسان به خدا و راه‌هاي رشد معرفت در ذيل مبحث معرفت‌الله مطرح شده است. در ادامه به وحدانيت خداوند و مراتب توحيد پرداخته شده است. معرفت به اسماء و صفات الهي، آموزه‌هاي آفرينش، عدل الهي و لازمه آن، جبر و تفويض از جمله ديگر مباحث مطرح شده در اين کتاب است.

نویسنده در این کتاب به شناخت فلسفة دین و دو موضوع «خداشناسی» و «توحید» می‌پردازد. از این رو نخست معنای لغوی و اصطلاحی دین بیان و سپس فرض میان دین و شریعت و ملت مطرح می‌شود. آن‌گاه دین از نظرگاه علامه طباطبایی تبیین و ویژگی‌های دین جامع و جاوید بازگو می‌شود. بعد از آن ضرورت دین‌داری از دیدگاه روان‌شناسان و دانشمندان مختلف تشریح و به نقد و بررسی شبهات مطرح شده دربارة فطری بودن دین پرداخته می‌شود. در ادامه با تأملی در دو موضوع خداشناسی و توحید از دیدگاه روایات و احادیث در جهت اثبات واجب الوجود بودن توحید و مباحثی چون: انواع جهان‌بینی، اقسام علت، دلیل ابطال دور، مقایسة ایدئولوژی و جهان‌بینی و... مورد بررسی قرار می‌گیرد. در پایان پس از بازروایی اندیشة خیام و صادق هدایت دربارة حکمت و عدل الهی، نظریة اشاعره، متکلمین شیعه و معتزله و نیز نظریة فلاسفه و حکمای اسلامی در این باره تبیین و نظرگاه مخالفان و منکران عدل الهی به نقد کشیده می‌شود.