جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

کتاب حاضر به زبان ساده و مصور، شرحی بسیار خواندنی از سیر مکتب فکری و ادبی اگزیستانسیالیسم و زندگی سارتر به دست می دهد.

چکیده ماشینی: آزادی یکی از مهم‌ترین موضوعاتی است که فیلسوفان به بررسی و تحلیل آن پرداخته‌اند و سعی کرده‌اند مسائل مرتبط با آن را مورد بررسی قرار دهند، از جمله: نفی آزادی، اثبات آن، حدود آن، رابطه آزادی انسانی با آزادی الهی... و آزادی یکی از ارکان بقا و ادامه حیات انسان و جوامع بشری است؛ انسان بدون این عامل (آزادی) زندگی نمی‌کند و به آن نیاز دارد تا از طریق آن انسانیت و کرامت خود را اثبات کند. از مهم‌ترین فیلسوفانی که به مسئله آزادی توجه داشته و آن را جوهر و ماهیت انسان دانسته‌اند، فیلسوف فرانسوی سارتر و پیش از او دکارت هستند که دیدگاه‌های متفاوتی داشتند؛ دکارت، آزادی مطلق را به خدا نسبت می‌دهد، در حالی که سارتر آن را از خدا می‌گیرد تا روی انسان اعمال کند و این دیدگاه خود را پس از تفسیر آزادی دکارتی شکل داده است.

چکیده ماشینی: تمدن غرب معاصر شاهد رشد فراوانی در فلسفه‌های اخلاقی داشته است که هدفشان رسیدگی به نابرابری‌های اجتماعی بوده است، اما برخی از این فلسفه‌ها به دلیل ایجاد شکاف بین خود و دیگری به خاطر فهم ناقصشان از دیگری، باعث تشدید عمق این بحران اخلاقی شده‌اند. ما نگاه تحلیلی و نقادانه جکلین روس به یکی از این مدل‌های اخلاقی یعنی فلسفه وجودی - در دیدگاه سارتر - را بررسی می‌کنیم، که منجر به ضرورت لغو این دیدگاه محدود شد که دیگری را جهنمی می‌بیند که خود باید با آن مبارزه کند تا منطق خود را پیش ببرد و هویت خود را تحقق بخشد. به گفته او، این دیدگاه باید با مدل‌های اخلاقی دیگری جایگزین شود که روش سالمتری برای همزیستی ارائه می‌دهند و در نهایت، فریادهای دیگری‌دوستی ظهور می‌یابند که در آن دیگری حتی بر حق خود انسان برای زندگی نیز چیره می‌شود و جایگاه انسان در این جهان را دوباره تعیین می‌کند.

هدف این تحقیق بررسی تطبیقی فلسفه کمال و سعادت از منظر آیت الله محمدتقی مصباح یزدی و ژان پل سارتراست. از اساسی‌ترین انتظاراتی که از مکاتب فلسفی وجود دارد، تعیین کمال انسان و قله‌ی سعادت در زندگی انسان و معرفی مسیری برای رسیدن به آن است. از این دریچه، محقق به بررسی مکتب الهی اسلام و فلسفه‌ی انسان‌محور اگزیستانسیالیسم با محوریت آراء آیت‌الله مصباح یزدی در فلسفه‌ی اسلامی و اگزیستانسیالیسم سارتر پرداخته است. دیدگاه های ذکر شده در این پژوهش با رویکرد بنیادی و کیفی؛ به روش تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای تطبیق داده‌ شده، تا به مقایسه دریابد که هر کدام از این اندیشه ها نسبت به امکان تحقق کمال و سعادت چه نظری داشته، تا چه حد به این نیاز اساسی انسانی پاسخ گفته و چه میزان دست‌گیر او در این مسیر هستند.یافته های تحقیق با توجه به مبانی انسان شناسی و هستی شناسی هر دو دیدگاه، شاهدی بر ناکارآمدی اگزیستانسیالیسم سارتر برای کمال و سعادت بشر به علت ایجاد یأس است. چرا که انسان را با تصریح به محال بودن کمال و عدم وجود معیار و راهنمای بیرونی، با کوله‌بار سنگینی از مسئولیت جهانی رها می‌کند.

مرتضی مطهری متفکری برجسته بود که در کنار علوم اسلامی به پژوهش در زمینۀ فلسفۀ غربی نیز پرداخت و کوشید تا با مقایسۀ آنها شبهات دینی را پاسخ گوید و یکی از وظایف خود را که دفاع عقلانی از آموزه‌های اسلامی بود به انجام برساند. او بدین منظور مکاتب فلسفی مغرب زمین را تا آنجا که به زبان فارسی ترجمه شده بودند مطالعه و نقد کرد. یکی از این مکاتب اگزیستانسیالیسم بود که فرد شاخص آن پیش از انقلاب اسلامی ژان پل سارتر فیلسوف مشهور فرانسوی بود. سارتر فیلسوفی ملحد بود و فلسفۀ خود را بر این مبنا پایه‌گذاری کرده بود. مطهری در قامت متفکری متدین رویکردی انتقادی به فلسفۀ سارتر دارد و در موارد متعدد آرای او را رد کرده است. در این مقاله این آرا در هشت عنوان دسته‌بندی شده و زیر هر عنوان نخست نظر سارتر سپس نقد مطهری و در پایان ارزیابی نگارنده آمده است. در بخش اول مقاله پس از مقدمه، چهار عنوان «رد ماهیت ثابت انسان»، «تقدم وجود بر ماهیت در انسان»، «آزادی» و «ناسازگاری خدا و آزادی انسان» بررسی شده است. در بخش دوم (که در شمارۀ آیندۀ مجله به چاپ خواهد رسید) به چهار عنوان «پوچ‌انگاری»، «نسبی بودن اخلاق»، «مسئولیت» و «انسان‌دوستی» پرداخته می‌شود و سپس زیر عنوان «نتیجه‌گیری» به ریشۀ اختلاف‌نظر میان این دو متفکر اشاره خواهد شد.

انسان‌شناسی همواره در کانون توجّه مکاتب الهی و نظام‌های فلسفی بوده است. این نوشتار بر آن است ضمن تحلیل دیدگاهای انسان شناسی سارتر نسبت به مباحث انسان‌شناسی و برخی نقدهای وارد بر این دیدگاه را بر اساس آیات قرآن کریم بیان نماید. در نگاه نخست تشابهاتی بین دو دیدگاه در مباحثی همچون آزادی و کرامت و موقعیت‌های مرزی و تعریف انسان به شدن رخ می‌نماید؛ لیکن با غور، تعارضات کثیری مشهود است. اسلام انسان را موجودی مرکب از طبیعت و فطرت می‌داند که واجد کرامت ذاتی به سبب روح الهی و منعم به نعمت آزادی و اختیار است ، تا در پرتو هدایت تشریعی به غایتی که برای او ترسیم شده که همان مقام قرب الهی نائل آید. او مسئول گزینش‌های خویش است ومرگ غایت زندگی او نیست و در سرایی دیگر باید پاسخگو باش؛ در مقابل سارتر ضمن سکوت نسبت به چگونگی آفرینش انسان، با محوریت قرار دادن اصل تقدّم وجود بر ماهیت و اعطای آزادی اتم و اکمل به انسان، ماهیت پیشین و سرشت واحدِ انسانی و دخالت طبیعت و وراثت را نفی؛ و منکر وجود خدا می‌‌شود. در این مکتب انسان فاقد هرگونه کرامت و منزلت پیشین است. مرگ سرانجام و سرنوشت اوست. سعادت و کمالی جز مطلق آزادی برای او ترسیم نشده و او مسئول گزینش‌های خویش است. سارتر عقل گریز است و از بین اقسام علوم تنها شهود را می‌پذیرد و قانون علّیت را تنها در غیررفتارهای انسانی جاری و ساری می‌داند. رویکرد سارتر نسبت به مباحث انسان‌شناسی رویکردی فلسفی و مادّی‌گرایانه است که به اومانیسم می‌انجامد و پاسخگوی جمیع نیازهای بشر نیست، چرا که برخاسته از فکر و عقل بشری است. به نظر می رسد نقد قرآن کریم بر انسان‌شناسی سارتر می‌تواند چالش‌های مطرح شده توسط سارتر را به طور کامل‌تر پاسخ دهد و به این طریق با فهم عمیق‌تر و کامل‌تر از ماهیت و جایگاه انسان در جهان، ضمن ترسیم تصویری جامع‌تر از انسان، نظام انسان‌شناسی برتری که مبتنی بر آموزه‌های وحیانی است را جایگزین مکتبی برخاسته از اندیشه بشری نماید که یقین پیامدهای عملی و نظری مهمی برای اخلاق، فلسفه دین و علوم انسانی خواهد داشت و زندگی اخلاقی و سعادت‌مندانه را به ارمغان خواهد آورد.

انسان تنها موجود نیازمند به معنا می باشد او به همان میزان که برای زنده ماندن به غذا احتیاج دارد به معنا نیز همچون خوراک نمادین نیازمند است. در این بستر است که معنای زندگی یکی از مهم‌ترین موضوعات فلسفی، روان‌شناختی و دینی ، از چشم‌اندازهای گوناگون مورد بررسی قرار گرفته و در حوزه‌های مختلف از آن سخن به میان آمده است. به طور کلی دو دیدگاه در باب معنا در میان متفکرین و فلاسفه وجود دارد. فیلسوفانی که معنا را امری عینی، بیرونی و "مکشوف" می‌دانند و فیلسوفانی که آن را امری درونی، انفسی و "مجهول" تلقی می‌کنند که از درون انسان برخاسته و وابسته به شخص(Subjective) بوده و سرچشمه‌ی آن اراده و گزینش‌ها و تعهدات انسان است. سارتر نیز از جمله متفکرانی است که معنا را امری درونی و جعل کردنی می‌داند. ما در این پژوهش تلاش می‌کنیم تا با بررسی نسبت میان هستی‌شناسیِ وجود لنفسه و اخلاق انضمامی در فلسفه سارتر به مهمترین مسئله زیستی بشر امروز به طریق جعل معنا پاسخ دهیم. به اعتقاد سارتر آدمی ماهیت از پیش تعیین شده و ثابت ندارد؛ ماهیت او به واسطه‌ی انتخاب‌هایش همواره در حال ساخته شدن است. انسان به عنوان یک وجود لنفسه با تکیه بر آزادی خود می‌تواند ارزش‌های اخلاقی مورد تایید خود و جامعه‌اش را بسازد و با ایجاد حس تعهد و التزام معنایی برای زندگی جعل کند.