مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

شماره دوم از مجموعه "منادیان تقریب "به بیان سرگذشت و آرا و عقاید "سید جمال‌الدین اسدآبادی "اختصاص یافته، این مباحث را شامل می‌شود : پیدایش اندیشه اتحاد دینی ;سید جمال‌الدین حسینی فریادگر قرن ;مراتب علمی و حوزوی سید جمال‌الدین ;سید جمال و گروه‌های مختلف اجتماعی ;فعالیت‌های فرهنگی سید جمال‌الدین ;فعالیت‌های سیاسی و دیپلماتیک سید جمال ;اندیشه سیاسی سید جمال ;اتحاد جهان اسلام ;سید جمال پایه‌گذار نهضت‌های اسلامی .

سيد جمال‌الدين اسدآبادي از برجسته‌ترين و اثرگذارترين شخصيت‌هاي فکري و سياسي قرون اخير تاريخ ايران و اسلام بوده است. در عين حال در ميان رجال سياسي و فکري دو قرن اخير تاريخ ما کمتر کسي مانند او جنجال برانگيز و مورد اختلاف و مناقشه بوده است. به همين دليل حجم گفته‌ها و نوشته‌ها و پژوهش‌ها درباره او در قياس با بسياري ديگر از رجال سياسي و فکري معاصر ايران و اسلام قابل ملاحظه است. در کتاب حاضر تلاش شده تا انديشه اتحاد اسلامي در ديدگاه و آراي سيد جمال‌الدين مورد بررسي قرار گيرد.

نقد و ارزیابی برخی از دیدگاه¬ها و اندیشه¬های مربوط به جایگاه حکومت و سیاست در اسلام و نقد افکار سکولاریستی است. در این نوشتار به بازخوانی برخی از روشنفکران دینی معاصر مانند مصطفی ملکیان در مورد نسبت بین دین و حکومت و نقد این افکار مبنی بر جدایی دین از سیاست است. نویسنده ابتدا به تبیین دیدگاه معرفت¬شناسی مصطفی ملکیان در مورد مفهوم دین و دینداری پرداخته و پس از آن ابعادی از فهم نادرست وی در این زمینه را بررسی نموده است. نویسنده در این زمینه به دیدگاه این روشنفکر معاصر در مورد مدرنیته و تعریف دین در فضای مدرن اشاره نموده و دیدگاه وی در مورد نسبت بین دین و مدرنیته را مورد نقادی قرار داده است. وی همچنین به نقد دیدگاه مصطفی ملکیان در مورد مفهوم دموکراسی و جایگاه آن در حکومت دینی پرداخته و شروط تحقق دموکراسی در نظام سکولار را مورد بحث و بررسی قرار داده است.

نقد و بررسی تفکرات دکتر عبدالکریم سروش در مورد ابعاد مختلف معرفت دینی است. در این نوشتار سعی شده است مناقشات و شبهاتی که دکتر عبدالکریم سروش در مورد آسیب‌شناسی «معرفت دینی» و آفات آن مطرح کرده است، مورد نقد و ارزیابی قرار گرفته و نوع نگرش وی به مسایل دینی مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. از دیدگاه نویسنده دکتر عبدالکریم سروش در طرح مباحث مربوط به معرفت دینی مغالطه می‌کند و همان دیدگاه‌های فلاسفه غرب را تکرار کرده و افکار خویش را از کارل پوپر، کانت، گادامر، سلایر ماخر و مارکسیست‌ها گرفته است. در همین راستا وی به تبیین نظریه قبض و بسط تئوریک شریعت توسط دکتر عبدالکریم سروش پرداخته و ارکان و مبانی این نظریه را مورد نقادی قرار داده است. وی ایرادهایی که نظریه قبض و بسط تئوریک شریعت واجد آن است را به صورت مفصل بیان کرده و آن‌ها را نقد کرده است.

همایش جهانی "حکمت مطهر" در سال 1383 در بیست و پنجمین سال شهادت استاد مطهری توسط سازمان صدا و سیما برگزار شد. محور اصلی این همایش "آزاداندیشی و احیای تفکر دینی" است، زیرا اولا، احیای تفکر دینی، محصول و نتیجه‌ی آزاداندیشی دینی است و از این رو ارتباط این دو مقوله روشن است و دوم این که تفکر دینی ایرانیان و خلاقیت و پویایی اجتهاد و اندیشه‌ی دینی از وجوه ممتاز این تمدن محسوب می‌شود و سوم آن که اگر در صدد جمع‌بندی و موضوع‌یابی اندیشه‌های استاد مطهری باشیم، توجه به احیای تفکر دینی از مهم‌ترین ویژگی‌های شخصیت فکری ایشان به شمار می‌آید. کتاب حاضر جلد اول از مجموعه مقالات همایش جهانی حکمت مطهر و شامل دو فصل با این موضوعات است: "نوآوری‌ها و روش‌های فلسفی و کلامی استاد مطهری" با 14 مقاله و "دین، آزادی، آزاداندیشی و احیای تفکر دینی" با 16 مقاله. عناوین برخی مقالات عبارت‌اند از: "برخورد عمیق و فیلسوفانه‌ی استاد مطهری با علم جدید"، "امدادهای غیبی از دیدگاه استاد مطهری"، "تکثر دینی از دیدگاه اسلامی"، "مطهری و فلسفه‌ی اسلامی معاصر"، "رویکرد نقادانه‌ی شهید مطهری به اندیشه‌ی دینی"، "احیای تفکر دینی از دیدگاه شهید مطهری" و "آزادی تفکر دینی و بازتاب آن در بینش شهید مطهری".

موضوع کتاب حاضر، شرح زندگی و تبیین نظریه‌های اصلاح‌طلبانة «سیدجمال‌الدین اسدآبادی» است. این کتاب، به زبان عربی تدوین شده و مشتمل بر شرح سرگذشت سیدجمال‌الدین اسدآبادی و بیان تلاش‌ها و مبارزه‌های وی در راه اصلاح جامعه به سوی تعالیم دینی و اسلامی است. کتاب حاوی 22 گفتار است که از آن میان می‌توان به این موارد اشاره کرد: السیدجمال‌الدین الهمدانی الشهیر بالافغانی؛ استاذی جمال الدین؛ آیة‌الحق و حکیم‌الشرق؛ العروة‌الوثقی و الثورة التحریریة الکبری؛ جمال‌الدین الافغانی و التجدید الاسلامی و جمال‌الدین الحسینی حیاته و نضاله.

کتاب حاضر، مشتمل بر برگردان فارسی کتاب «تجدید بنای اندیشة دینی در اسلام»، به قلم «علامه اقبال لاهوری» (1877 ـ 1938م) است. «لاهوری» در این کتاب از نوعی تحوّل عمیق باطنی و آزادی خلاّق برآمده از پاک‌دامنی و عمل صحبت می‌کند که نتیجة آن رسیدن به نوعی حکمت و بصیرت است. «اقبال» در جای جای این نوشتار از آزادی سخن می‌گوید و حتّی هدف نهایی نیایش و عبادت در اسلام را نیز رسیدن به آزادی معرفی می‌کند. در این مقال، منظور «اقبال» از تحوّل عمیق باطنی، تجربة ایجاد خصوصیات خداوندی در انسان است. «اقبال» در این کتاب، در نگاهی عرفانی ـ فلسفی از حکمت قرآنی سخن به میان آورده و هدف از این کار را تجدید بنا و بازسازی مسائل زیربنایی اسلام ذکر کرده است. ذکر این نکته ضروری است که تمامی توضیحات تکمیلی ارائه شده در کتاب، شامل: معرفی برخی فیلسوفان، عارفان یا دانشمندان اروپایی، برخی اصطلاحات عرفانی، روا‌ن‌شناسی، فلسفی، تاریخی و یا نام سوره و شماره برخی آیات و نام منجی که «علامه لاهوری» از او نقل قولی آورده، به قلم مترجم صورت گرفته است.

مبحث عقلانیت همواره یکی از موضوعات چالش برانگیز در میان نحله‌های مختلف فلسفی-کلامی اسلامی و حتی غیر اسلامی است. فضا و شرایط متفاوت حاکم بر هر نحله فکری، برداشت‌ها و تفاسیری متفاوت از جایگاه عقل و عقلانیت به دست می‌دهد که برخی را دچار افراط و برخی را گرفتار تفریط کرده است. محمد ارکون با گزینش جانب افراط شأن عقل را تا حد حاکمیت مطلق بر زندگی بشر بالا برده و بی توجهی به آن را از علل اصلی انحطاط مسلمین برمی‌شمارد. او برای انجام رسالت علمی خود در نقد عقل اسلامی از دو روش آسیب‌شناختی و تطبیقی بهره می‌گیرد. به نظر او آسیب‌های عقل دینی مانند فراتاریخی بودن، نقش اسطوره‌ای داشتن، ناسازگاری با ایمان، عصبیت و دگماتیک بودن و ... موجب انحطاط و عقب افتادگی مسلمانان شده است. تلقی او از عقل دینی در قالب عقل غالب در جهان اسلام و بی‌توجهی به ویژگی‌ها و امتیازات و کارکردهای عقلانیت اسلام اصیل، باعث اشتباه او در آسیب‌شناسی عقل دینی شده است.