جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

وجدان اخلاقی که ویژگی خاص نفس انسانی است، به عنوان برهان برای شناخت و اثبات خدای متعال میان متفکران اسلامی قرار نگرفته است. در آثار مکتوب علامه جعفری مطالبی وجود دارد که می‌توان از آنها توجه دادن انسان به این ویژگی نفس و چگونه برهان قرار گرفتن آن را استفاده کرد. با توصیف و تحلیل گفتار علامه، وجدان اخلاقی به عنوان راهنمای مطمئن درونی، وادارکننده به کارهای نیک، سرزنش‌کننده از انجام کارهای نادرست، زمینه‌ساز خداشناسی حضوری، سبب اصلاح و تکامل نفس، شکوفاکننده عواطف و احساسات قدسی، توجه دادن به اوصاف اخلاقی خداوند، پیک خداوند در درون انسان، انعکاس‌دهنده صفات خداوند و جلوه‌ای از کمال الهی است. در صورت توجه شخصیت انسانی به فعالیت‌های وجدان اخلاقی و زدودن موانع شکوفایی آن، بهترین وسیله برای رساندن انسان به حقایق و دریافت حضوری خداوند است. بنابراین وجدان اخلاقی اساسی‌ترین عامل درونی و قابل اعتنا برای دریافت و اثبات شهودی خداوند است؛ خدایی که به صورت ذاتی واجد برترین اوصاف اخلاقی و محیط بر همه نفوس انسان‌هاست.

آزادی، دلواپسی وجودی اگزیستانسیال است که ریشه در بی‌پایگی بنیادین بشر دارد و حاکی از آگاهی ذهن از مسئولیت است. در اندیشه اروین یالوم باور به آزادی شرط آغازین و مهم حرکت در مسیر تحول فردی است؛ وی زندگی اصیل را زمانی معنادار می‌داند که انسان آزادی و مسئولیت «خود» و آنچه انجام داده یا نداده را بپذیرد. انسان مسئول شناسایی، انتخاب و تألیف مسیر تحول زندگی خود است اما در اندیشه یالوم این انسان از یک‌سو الگو و مسیری از پیش تعیین‌شده ندارد و از سویی دیگر نوعی رسالت برای جعل معنای به‌ظاهر کشف‌شده در خود احساس می‌کند. علامه جعفری با تفکیک میان آزادی، رهایی و انتخاب، آن‌ را حامل شروطی دانسته، معتقد است آزادی معقول و تصعید شده نظارت و سلطه شخصیت بر دو قطب مثبت و منفی کار با ابتنای بر دو قید «شایسته» و «هدف‌گیری خیر» می‌تواند عمل انسان را به منطقه ارزش‌های والا که مقام انبیاء و اولیا الهی است وارد کند در چنین شرایطی آزادی در این درجه عامل معناداری زندگی می‌شود.

: این پژوهش به بررسی نقش عقل ودین در تکامل انسان از دیدگاه علامه جعفری می‌پردازد عقل یکی از شریف‌ترین قوای انسانی است که توانایی درک کلیات را دارد و انسان را از سایر موجودات متمایز می‌سازد. دین نیز یکی از منابع معرفت‌بخش محسوب می‌شود. علامه جعفری در نظریه حیات معقول، عقل را نه صرفاً به‌عنوان یک قوه جزئی‌نگر و ابزاری، بلکه در پیوند با عقل عملی و در تعامل با دین مورد توجه قرار می‌دهد. از دیدگاه ایشان، دین نه تنها در تعارض با عقل نیست، بلکه به تکامل عقل کمک می‌کند و آن را از خطا مصون می‌دارد. عقل در شناخت دین نقش مهمی دارد و یکی از منابع معتبر معرفت دینی است. از دیدگاه علامه جعفری، تکامل انسان در گرو تعامل و هماهنگی میان عقل و دین است. عقل، پیامبر درونی انسان است که او را به سوی حقیقت هدایت می‌کند، اما به تنهایی قادر به درک تمام ابعاد هستی نیست. دین، که شامل عقاید، اخلاق و احکام الهی است، در حکم پیامبر بیرونی، عقل را تکمیل کرده و آن را به سوی درک عمیق‌تر هدایت می‌کند. در نظریه حیات معقول، تکامل حقیقی انسان در گرو استفاده صحیح از عقل و بهره‌گیری از تعالیم دینی است. این تکامل، تنها به رشد علمی و فناورانه محدود نمی‌شود، بلکه ابعاد اخلاقی، روحی و معنوی را نیز در بر می‌گیرد. علامه جعفری تأکید دارد که عقل و دین در تضاد با یکدیگر نیستند، بلکه دین با ارائه نظام ارزشی و هدفمندی به عقل، مسیر صحیح رشد و تکامل انسان را هموار می‌سازد. در مجموع، از دیدگاه علامه جعفری، عقل و دین دو عنصر مکمل‌اند که در کنار یکدیگر، انسان را به سوی کمال و سعادت واقعی سوق می‌دهند. این پژوهش به روش کتابخانه‌ای، توصیفی و تحلیلی انجام شده است

جبر و اختیار یکی از موضوعات دراز دامن در تاریخ تفکر بشر است. برای حل مسئله اختیار انسان، اراده به‌عنوان یکی از مبانی اصلی فعل اختیاری موردتوجه فلاسفه بوده است. فلاسفه‌ای همچون ابن‌سینا و ملاصدرا با رد تسلسل در مبانی فعل اختیاری، اراده را از مبانی فعل اختیاری و از اموری می‌دانند که خود مضطر و مجبور است و بااین‌حال انسان را به سبب داشتن اراده ولو اراده‌ای مضطر، مختار می‌دانند. علامه جعفری ازجمله متفکرینی است که با دقت‌های روانشناسی و انسان‌شناسی خود، با تفکیک امور ارادی و انواع اراده‌های انسان، عامل مهم و اصلی در اراده را تسلط «من» یا «ذات انسان» دانسته است. مشکل مضطر بودن اراده انسان در تحلیل‌های علامه جعفری و بیان نقش من یا ذات انسان در حصول اراده، به نحو مطلوبی تبیین شده است، من یا ذات انسانی با افزایش علم و آگاهی، قدرت و تسلط بیشتری یافته، درنتیجه تأثیر عوامل جبری کم و عاملیتِ انسان در افعال بیشتر خواهد شد. همچنین در نگاهی دیگر، ایشان با طرح حیات معقول برای انسان، خواستنِ انسان را در سطحی فراتر از خواهش‌های طبیعی و جبری و در سایه عقلانیت و وجدان قرار می‌دهد که می‌تواند بعد جدیدی از اختیار را برای انسان مطرح کند.

کتابی است که به بررسی جامع مفهوم زیبایی و هنر از ابعاد علمی، فلسفی و اسلامی می‌پردازد و جایگاه آن‌ها را در زندگی انسان و کمال‌گرایی تبیین می‌کند.

مسأله شر یکی از چالش‌های اصلی الهیات و کلام جدید و نیز یکی از موضوعات محوری فلسفه دین در شمرده می شود. این مسأله عموماً با دو تقریر اصلی «برهان منطقی شر» و «برهان استقرایی شر» اقامه می شود و بر ناسازگاری شرور با وجود خداوند عالم مطلق، قادر مطلق و خیرخواه مطلق تأکید می کند. پاسخ های مسأله شر نیز با توجه به پذیرش و عدم پذیرش وجود شرور به «ردیه های کلی» و «دفاعیه ها» و «تئودیسه ها» تقسیم می شوند. علامه جعفری هیچ‌کدام از پاسخ‌های داده شده در سنت فلسفی و کلامی اسلام برای مسأله شر را کافی نمی‌داند و معتقد است برای پاسخ باید به شناخت انسان، خدا و هستی، و رابطه انسان با این دو همت گماشت. ایشان ادراک شروری همچون دردها و رنج‌ها را منحصر به حیات مادی یا «حیات معمول» انسان می-داند و معتقد است تا زمانی که انسان موفق به تعدیل غرایزِ بُعد حیوانی نشود و به «حیات معقول» و «درک مجرد» نرسد، انتخاب‌های او از سطح غریزه بالاتر نخواهد رفت و تکاملی در روح انسان حاصل نخواهد شد و بالتبع در رنج خواهد بود. با بررسی پاسخ علامه روشن می‌گردد که این پاسخ، علاوه بر داشتن مؤلفه هایی از پاسخ های پیشین، دارای دو جنبه اصلی است: جنبه نخست مربوط به مسأله عملی شر است که ناظر به این پرسش است که در هنگام مواجهه با شرور چگونه ایمان خود را حفظ کنیم؟ جنبه دوم پاسخ علامه را می‌توان در ارتباط با مسأله نظری شر مورد توجه قرارداد. ما در این پژوهش نشان می دهیم که این جنبه از پاسخ ایشان را می‌توان با تئودیسه «پرورش روح» جان هیک مقایسه نمود.