جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

آشنایی با منابع کلامی امامیه تألیف محمدجعفر رضایی، مؤلف در این کتاب به معرفی مهم‌ترین منابع کلامی امامیه در پنج قرن نخست پرداخته و سعی کرده تا حد امکان خوانندگان را با ویژگی‌ها، ساختار و ادبیات هر اثر آشنا کند. این کتاب در دو فصل اصلی تقسیم‌بندی شده است: فصل اول به منابع کلامی – حدیثی و فصل دوم به منابع کلامی – عقلی اختصاص دارد. تحقیق در حوزه کلام امامیه، و کلام اسلامی،‌ همانند سایر علوم، وابسته به آشنایی کامل با منابع آن است؛ در حقیقت،‌گام نخست و پنجره‌ی ورود به هر علم،‌ آشنایی با منابع آن علم است.هرچند کلام از علوم عقلی - نقلی است و پژوهش‌های کلامی ممکن است بدون توجه به آثار متکلمان پیشین و با بررسی مسائل کلامی و پاسخ به آن‌ها با تکیه بر ادله‌ی عقلی یا نقلی به سرانجام برسد. تطورات علم کلام در طول قرون متمادی و اخذ و اقتباس‌هایی که در این دوره‌ها داشته، گاه منجر به تحولاتی در ادبیات، مفاهیم و حتی واژگان این علم شده است. این تغییرات سبب شده است که فهم منابع کلامی امامیه در سده‌های نخستین برای پژوهشگران و دانشجویان این علم دشوار باشد. کتاب به تفصیل به بررسی منابع مختلف کلامی امامیه می‌پردازد و تلاش می‌کند تا خوانندگان را با نوع نگرش و رویکردهای مختلف به کلام امامیه آشنا کند. این منابع شامل متون حدیثی، فلسفی و کلامی هستند که در دوره‌های مختلف تاریخی تألیف شده‌اند. نویسنده در مقدمه کتاب به ضرورت آشنایی با این منابع برای پژوهشگران و دانشجویان علم کلام اشاره می‌کند و چالش‌های موجود در این زمینه را بررسی می‌کند.

آشنایی با اقتصاد اسلامی اثر جواد ایروانی، پژوهشی است در معرفی و آشنایی با اقتصاد اسلامی که پس از سال‌ها تحقيق و تدريس در دانشگاه به رشته تحرير درآمده است. در فصل نخست، مطالبى مقدماتى با عنوان کليات ارائه شده و نویسنده در آن به چيستى اقتصاد اسلامى پرداخته است. دانش اقتصاد به مفهوم وسيع خود، قلمرو گسترده‌اى دارد که دست‌کم هفت بخش را در خود جاى مى‌دهد. براى آنکه مشخص گردد مقصود از اقتصاد اسلامى چيست، عناوين هر يک از اين هفت بخش به اختصار تعريف و شناسانده شده و ذيل هر کدام، صحت تفکيک آن به اسلامى و غيراسلامى بررسى گرديده است. بخش‌هاى يادشده با رعايت ترتيب منطقى بين آن‌ها عبارتند از: مبانى (فلسفه) اقتصاد، مکتب اقتصادى، حقوق اقتصادى، اخلاق اقتصادى، نظام اقتصادى، توسعه اقتصادى و علم اقتصاد به معناى خاص. در فصول بعدى نيز تلاش شده است ابعاد و زواياى هر يک از بخش‌هاى يادشده جداگانه بررسى شود، با اين توضيح که دو بحث حقوق اقتصادى و نظام اقتصادى، فصلى را به خود ويژه نساخته‌اند؛ چه، اولى به درس مبانى فقهى اقتصاد اسلامى موکول شده است و در دومى نيز به لحاظ نوع بحث- که بيشتر به شکل اجرايى يک مکتب مى‌پردازد - به مطالب فصل کليات بسنده شده است. بر اين اساس، پس از کليات، فصل مبانى، مطرح و در آن، مبانى جهان‌بينى و انسان‌شناختى مکتب اسلام در مقايسه با مکاتب سرمايه‌دارى و سوسياليسم ارائه گرديده است. در تکميل اين بحث نيز، فصل دوم گشوده شده و «انسان اقتصادى» از ديدگاه اسلام و سرمايه‌دارى به بررسى نهاده شده است. سپس در فصل سوم، مبانى مکتبى، از جمله مباحث مالکيت، عدالت، آزادى و نظام بهره، با نگاهى تطبيقى مطرح شده است. در ادامه نيز ديدگاه اسلام درباره اخلاق اقتصادى، علم اقتصاد و رشد و توسعه با همين شيوه بررسى گرديده است. با توجه به ماهيت درسى کتاب، هدف، نه ارائه نظريات جديد، بلکه به دست‌دادن تصويرى کلى از اقتصاد اسلامى بر پايه منابع اصيل دينى و نيز نگاشته‌هاى موجود در اين زمينه است و نگارنده در حد توان بدان‌ها مراجعه داشته است. با اين حال، در مواردى به نظريه‌پردازى در سطح مورد نظر نيز توجه شده است.

آسیب‌شناسی دینی از منظر استاد شهید آیت‌الله مطهری(ره) به اهتمام سید مهدی جهرمی و محمد باقری؛ در این کتاب آسیب‌ها و اشکالاتی که بر دین و معرفت دینی و دینداری وارد شده یا ممکن است، وارد شود، از آثار و مکتوبات استاد استخراج و گردهم آمده است که مشتمل بر 17 فصل می‌باشد. نویسنده در پیش‌نوشتار، ضمن تعریف آسیب‌شناسی تأکید کرده که موارد انتقادات استاد نسبت به اندیشه و کردار فردی و جمعی مسلمین در این کتاب گردهم آمده است. قسمت بعدی به «درآمدی بر آسیب‌شناسی دینی» اختصاص دارد، که به قلم دکتر محمدهادی مؤذن جامی نوشته شده است. عناوین فصول کتاب مذکور عبارت است از: خداشناسی، پیامبرشناسی، امام‌شناسی، قرآن، فلسفه و عرفان، علم، تاریخ تمدن اسلامی، بدعت‌ها و خرافات، ادبیات، روحانیت و حوزه‌های علمیه، رفتارهای اجتماعی، امر به معروف و نهی از منکر، خانواده، حفظ شعائر و اخلاق و تنظیم و تربیت.

نویسنده، کتاب را با یک پیشگفتار آغاز کرده و مطالب اصلی خود را در دو بخش تدوین نموده است که بخش اول، شامل سه فصل و بخش دوم، شامل چهار فصل است. پیشگفتار: نویسنده در آن به اهمیت آسیب‌شناسی برای پویایی، سلامت و رشد هر جامعه‌ای، به‌ویژه جامعه دینی، اشاره می‌کند و علت تفرقه و اختلاف مسلمانان را بیان می‌نماید. همچنین انواع اختلاف‌ها را بررسی می‌کند؛ از جمله اختلاف ناشی از کمبود علم و تفاوت دیدگاه. بخش اول: وی در این بخش در سه فصل، به عوامل عقب‌ماندگی مسلمین می‌پردازد. در فصل اول، ده علت عقب‌ماندگی را برمی‌شمرد. در فصل دوم، دیدگاه‌های اندیشمندانی چون امام خمینی و مقام معظم رهبری و شهید مطهری و مصلحانی چون سید جمال‌‌الدین و اقبال لاهوری و برخی از روشنفکران را بررسی و مطرح می‌کند. در فصل سوم، نقش تأویل‌گرایی را در وقوع فاجعه کربلا بررسی می‌نماید. از جمله عللی که وی برای انحراف مسلمین برمی‌شمرد از این قبیل است: تفرقه و تجزیه‌گرایی، ضعف ریشه‌های اعتقادی و دین‌داری، ورود فرهنگ بیگانگان، بی‌اعتنایی به منابع دینی و بی‌توجهی به قرآن و سنت پیامبر(ص) و تحریف در گفتار و عمل، افراط و تفریط مسلمین، دنیازدگی، شناخت ناصحیح دین، حکومت‌ها و کارگزاران فاسد، ضعف مراکز دینی و بی‌توجهی مسلمین به عوامل انحراف و انحطاط. بخش دوم: نویسنده، در چهار فصل به بحث آسیب‌شناسی‌ها می‌پردازد. در فصل اول، تحت عنوان «اسلام جامع‌نگر و انقلاب اسلامی ایران»، به بررسی و تحلیل انقلاب اسلامی ایران از منظر جامعه‌شناسی سیاسی و اجتماعی می‌پردازد و معنای انقلاب، تعاریف مختلف انقلاب از دیدگاه‌های گوناگون (مانند دیدگاه‌های آرتور باوئر، چالمرز جانسون، هانا آرنت) و مفهوم آن در اندیشه اسلامی، عوامل پیدایش انقلاب و نظریات مختلف در مورد عوامل اجتماعی و اقتصادی انقلاب (مانند نظریات افلاطون، ارسطو، مارکس، دورکیم، اسکاچپول) و انطباق آن‌ها با انقلاب اسلامی ایران را بررسی می‌کند. در ادامه انقلاب اسلامی ایران و ریشه‌ها و علل آن از دیدگاه‌های مختلف (اقتصادی، بحران‌های مذهبی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی) و تأثیر اسلام جامع‌نگر بر انقلاب اسلامی ایران، همچنین نقش اسلام به‌عنوان یک ایدئولوژی کامل و جامع در شکل‌گیری و پیروزی انقلاب اسلامی ایران را بررسی می‌نماید. در فصل دوم، به آسیب‌شناسی دینی انقلاب اسلامی ایران پرداخته و موارد ذیل را می‌آورد: مفهوم آسیب‌شناسی اجتماعی: شامل تعریف آسیب‌شناسی اجتماعی به‌عنوان مطالعه ریشه‌های بی‌نظمی‌ها و بیماری‌های اجتماعی. مفهوم آسیب‌شناسی دینی: شامل تعریف آسیب‌شناسی دینی به‌عنوان مطالعه ماهیت دین و درک عالمان از حقایق و احکام دین. آسیب‌شناسی معرفت دینی: شامل نادرستی و ناروشنی معرفت دینی و مفاهیم مرتبط با آن (مانند معاد، شفاعت، حکومت اسلامی). جدایی دین و دنیا (سکولاریسم): شامل بررسی مفهوم سکولاریسم به‌عنوان جدایی دین و دنیا در لغت و اصطلاح، دین‌گرایی و سکولاریسم، دنیاگرایی، بررسی دلایل درون‌دینی و برون‌دینی سکولاریسم و بررسی مصلحت فقهی به‌عنوان راه‌حل چالش سکولاریسم. در فصل سوم به‌صورت تفصیلی به شناسایی آسیب‌های دین‌پژوهی معاصر می‌پردازد. فصل چهارم، به آسیب‌شناسی جنبش نرم‌افزاری اختصاص دارد.

کتاب تنبیه‌الأمه و مؤلف آن، نماد مکتبی فقهی- سیاسی شد که بیان دینی از آزادی و دموکراسی در مذهب شیعه فراهم می‌کرد و یا حداقل مقدمات چنین مهمی را تدارک می‌دید. به همین دلیل است که تنبیه‌الأمه در مرکز مناقشات معاصر ما، درباره استبداد و مردم‌سالاری از یک سو، و نوگرایی مذهبی و سکولار از سوی دیگر نشسته و همزمان مورد توجه علاقه‌مندان به مذهب، سیاست، تاریخ و ملیت قرار گرفت. در کتاب پیش رو نویسنده تلاش کرده تا با توضیح واژگان در کنار متن و شرح و تحشیه تنبیه‌الأمه، اندیشه مکنون در آن را بازنماید و امکانات و تنگناهای این اثر مهم را در راستای رابطه دین و دموکراسی آشکار سازد.

«الغدیر» و وحدت اسلامی؛ به‌ضمیمه مزایا و خدمات مرحوم آیت‌الله بروجردی و الهامی از شیخ‌ الطائفه، کتابی است مشتمل بر سه مقاله به قلم استاد شهید آیت‌الله مرتضی مطهری. مقاله اول «الغدیر و وحدت اسلامی» نام دارد و قبلا در یادنامه علامه امینی(ره) در سال 1350ش منتشر شده است. در این مقاله رابطه کتاب الغدیر مرحوم آیت‌الله امینی با موضوع وحدت اسلامی و به‌طور کلی مقصود از وحدت اسلامی و ضرورت آن مورد بحث واقع شده است. مقاله دوم، با عنوان «مزایا و خدمات مرحوم آیت‌الله بروجردی» است که در سال 1340ش، پس از رحلت آن مرجع گران‌قدر به رشته تحریر درآمده و در سال 1341ش، در کتاب مرجعیت و روحانیت که مجموعه‌ای از مقالات محققان سرشناس اسلامی است، منتشر شده است. مقاله سوم، یعنی «الهامی از شیخ‌الطائفه» در سال 1349ش، در کتاب هزاره شیخ طوسی - که مجموعه مقالات کنگره بزرگداشت آن فقیه بزرگ در تاریخ 28 اسفند 1348 تا 3 فروردین 1349 در دانشگاه مشهد بوده - منتشر شده است. هریک از مقالات مزبور در نوع خود ابتکاری و همچون دیگر آثار آن اسلام‌شناس عظیم‌الشأن، غنی و از نثری روان و رسا برخوردار است؛ مخصوصا مقالات دوم و سوم که روش فقهی استاد شهید را آشکار می‌سازد. همچنان‌که مقالات اول و دوم، میزان تأکید ایشان را بر موضوع وحدت اسلامی نشان می‌دهد. هر سه مقاله مذکور، قبلا در کتاب شش مقاله استاد شهید تا 24 نوبت منتشر شده است. نظر به اینکه سه مقاله دیگر آن کتاب به‌صورت مستقل منشر می‌شوند، بهتر آن دیده شده که این سه مقاله به‌صورت یک رساله مجزا به انتشار برسد؛ خصوصا که وجه مشترک آنها این است که هرکدام درباره یک عالم ربانی اسلامی است. تطبیق آیات و روایات و نقل قول‌ها با منابع و نیز استخراج فهرست‌های آخر کتاب توسط نرگس انصاری انجام شده است.

کاوشی در پیشینه، آداب و اخلاق پزشکی در منابع دینی و تاریخی و بررسی نقش اسلام و ایرانیان در شکوفایی علم طب است. در این راستا، بخش اول به مساله تاریخ طب اختصاص یافته و در خلال آن، ابتدا به تاریخ طب قبل از اسلام اشاره شده و سپس، وضعیت طب در دو قرن اول اسلامی، مورد ارزیابی قرار گرفته است. بررسی جایگاه طب به‌عنوان نمادی از تمدن، عنوان پایانی این بخش را به خود اختصاص داده است. در بخش دوم این نوشتار، اخلاق پزشکی در اسلام، مورد توجه قرار گرفته است؛ طب، یک مسئولیت، دانشجویان پزشکی، پزشک و درمان، بیمارستان و پرستاری، بیمار و عیادت‌کنندگان، عناوینی هستند که در این بخش، بدان‌ها پرداخته شده است. بخش پایانی کتاب نیز، به‌عنوان بهداشت اختصاص یافته که پس از طرح مقدماتی در اینباره، مفصلا به مساله مسواک و خلال و موضوعات مرتبط با آن، پرداخته است.

این مقاله می‌کوشد نشان دهد که نظریۀ سوبژکتیویته می‌تواند نقشی مبنایی در طبیعت‌گراییِ فلسفی ایفا کند، به این شرط که سوبژکتیویته به نحوِ درون‌باش لحاظ شود. از این‌ رو، در اینجا، طرحِ طبیعت‌گرایانۀ یوهان گوتفرید هردر چونان منبعی بالقوه برای صورت‌بندی‌ای درون‌باش از سوبژکتیویته موردِ کاوش قرار می‌گیرد. شرح داده می‌شود که طبیعت‌گرایی نزدِ هردر در دو وجهِ روش‌شناختی و هستی‌شناختی پرورده می‌شود. این دو وجه ناسازگار می‌نمایند، چون به نظر می‌رسد که اولی، که مبتنی بر قسمی چرخشِ زبانی‌ است، ضدمبناگرایانه است، حال‌آن‌که در دومی، تجربۀ حسی چونان مبنا در نظر گرفته می‌شود. ادعای مقاله این است که این ناسازگاری به یاریِ نظریۀ سوبژکتیویته رفع می‌شود. برای اثباتِ این ادعا، وابستگیِ متقابلِ نظریۀ سوبژکتیویتۀ هردر با وجهِ هستی‌شناختیِ طبیعت‌گراییِ او ایضاح می‌شود. به این شرح که نزدِ او، از یک سو، سوبژکتیویته نه بر اساسِ روشنیِ آگاهی بلکه بر مبنای تاریکیِ هستی تبیین می‌شود و از سوی دیگر، هستی به نوبۀ خود مفهومی‌ست. وانگهی، چون هستی منطبق بر محدودیت‌های ادراکیِ سوژه‌یِ متناهی‌ دریافته می‌شود، مفصل‌بندیِ مفهومیِ هستی ضرورتاً در قالبِ زبان انجام می‌گیرد. بدین‌‌ترتیب، وجهِ روش‌شناختی یا زبانیِ اندیشۀ هردر نیز چونان جزئی جدایی‌ناپذیر در برنامۀ فلسفیِ او جا می‌گیرد.