جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

‫در عصر غزنويان که يکي از دورههاي مهم تاريخ اسلام است، نسبت به تعليم و تربيت و پرورش شخصيتهاي بزرگ علمي و مراکز آموزشي و تربيتي، تلاشهايي شده است. اين پژوهش در شش فصل در پي بررسي جزئيات و ويژگيهاي اين مسئله است. اوضاع علمي عصر سامانيان بلخي، آل بويه و ديگران، به عنوان زمينه ساز تعليم و تربيت عصر غزنوي مطرح است؛ هر چند که اين دودمانها، مدتي را موازي با هم ميزيستند. موضعگيري محمود غزنوي در برابر شيعيان دوگانه بوده و طبق شرايط روز، حکم ديني و سياسي صادر ميکرد و در مورد اهل سنت نيز همين سياست حاکم بود. از شعراي شيعه در دربار سلسله غزنوي ميتوان به کسايي مروزي، سنايي، غضايري، فردوسي، ناصر خسرو بلخي، و ... اشاره نمود. سازمانها و نهادهاي آموزشي عصر غزنويان، در گذر تاريخ در حال تغيير، تحول، تکامل و رشد بودند و به تدريج، مقاطع تحصيلي نيز شکل گرفت. منابع مالي مراکز آموزشي، در اوايل، بيشتر خود مردم بودند؛ ولي هر چه از زمان گذشت، نظارت شخص سلطان بر نهادهاي آموزشي شديد شد و حتي سلطان در مسائل علمي دخالت ميکرد. شيوههاي آموزشي حضوري و غير حضوري، به ويژه در تعليم و تربيت ديني و نيز روشهاي مذاکره، مناظره، مکاتبه، پرسش و پاسخ و ..، به شکل منسجم ترقي و توسعه يافت و به عنوان بهترين شيوه تعليم، يادگيري و ... ارزيابي شد و همين روشهاي آموزشي، در تکامل فرهنگ و تمدن اسلامي، بسيار حياتي بوده است. آمار دانشمندان در رشته تاريخ، کلام، فقه، حديث، رياضيات، نجوم و ... به طور وسيع افزايش يافت و آثارشان به وسيله زبان جذاب فارسي دري ثبت و ضبط و منتشر شد و در منطقه و تمام ايران، تحول بزرگي ايجاد کرد. نتيجه اينکه، مهمترين ويژگي عصر غزنوي، پيشرفتهاي حيرت آور علمي و آموزشي در اين دوره بود؛ اما نقطه ضعف اصلي آن خاندان اين بود که دين و دانش در خدمت سياست قرار گرفت.