جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

‫ه‍دف‌ پ‍ژوه‍ش‌ ت‍ه‍ی‍ه‌ م‍ج‍م‍وع‍ه‌ای‌ م‍دون‌ و م‍س‍ت‍دل‌ در ب‍رگ‍ی‍رن‍ده‌ آرای‌ م‍خ‍ت‍ل‍ف‌ م‍ت‍ف‍ک‍ران‌ ای‍ران‍ی‌ درب‍اره‌ س‍ازگ‍اری‌ و ن‍اس‍ازگ‍اری‌ اس‍لام‌ و دم‍وک‍راس‍ی‌ اس‍ت‌ روش‌ ن‍م‍ون‍ه‌ گ‍ی‍ری‌ ب‍ررس‍ی‌ آث‍ار دوازده‌ ن‍ف‍ر از م‍ت‍ف‍ک‍ران‌ م‍طرح‌ اس‍ت‌ روش‌ پ‍ژوه‍ش‌ ک‍ت‍اب‍خ‍ان‍ه‌ای‌ و م‍ص‍اح‍ب‍ه‌ اس‍ت‌ طرح‌ پ‍ژوه‍ش‌ ت‍لاش‌ ش‍ده‌ ب‍ا روی‍ک‍رد ه‍رم‍ن‍وت‍ی‍ک‌ ب‍ه‌ ای‍ن‌ س‍وال‌ پ‍اس‍خ‌ داده‌ ش‍ود ک‍ه‌ آی‍ا آرای‌ م‍واف‍ق‌ و م‍خ‍ال‍ف‌ م‍ت‍ف‍ک‍ران‌ م‍س‍ل‍م‍ان‌ در ای‍ران‌ درب‍اره‌ س‍ازگ‍اری‌ اس‍لام‌ و دم‍وک‍راس‍ی‌ ت‍اب‍ع‍ی‌ از ق‍رائ‍ت‌ ای‍ش‍ان‌ از دو م‍ف‍ه‍وم‌ اس‍لام‌ اس‍ت‌ ی‍ا م‍ت‍غ‍ی‍ره‍ای‌ دی‍گ‍ر ن‍ی‍ز در ش‍ک‍ل‌ گ‍ی‍ری‌ ای‍ن‌ آرا دخ‍ی‍ل‌ اس‍ت‌؟ ن‍ت‍ی‍ج‍ه‌ ک‍ل‍ی‌: آرای‌ ارائ‍ه‌ ش‍ده‌ در خ‍ص‍وص‌ س‍ازگ‍اری‌ اس‍لام‌ و دم‍وک‍راس‍ی‌ ت‍اب‍ع‍ی‌ از ق‍رائ‍ت‌ م‍ت‍ف‍ک‍ران‌ از م‍ت‍غ‍ی‍ره‍ای‌ گ‍ون‍اگ‍ون‍ی‌ اس‍ت‌ ک‍ه‌ م‍ه‍م‍ت‍ری‍ن‌ آن‍ه‍ا ق‍رائ‍ت‌ آن‍ه‍ا از اس‍لام‌ و دم‍وک‍راس‍ی‌ اس‍ت‌

انقلاب، پدیده ای استثنایی در سیر تحول جوامع است. بغرنجی، پیچیدگی، چندبعدی و چندلایه بودن در مفهوم و نیز تنوع در پیدایش، روند و فرجام در مصداق، از جمله ویژگی های این پدیده است. ویژگی دیگران، عدم اجماع و توافق بر یک تعریف مشخص و قابل قبول برای همه مکاتب و نظرات است. در مقاله حاضر ضمن مروری بر ویژگی های ذکرشده، نگارنده کوشیده است به تعریفی جامع از لحاظ آموزشی دست یابد، به نوعی که دانشجو و محقق، با در نظر گرفتن آن، بتواند نسبت به کلیه تعاریفی که با آن مواجه می شود، ذهنیت اولیه و نسبتا روشنی داشته باشد. در آخر نیز ترسیمی از مدل انقلاب در دو بینش مارکسیتی و اسلامی ارایه می شود.

رساله‌ی حاضر به بررسی یکی از چالشهای مهم فقه شیعه و دنیای معاصر یعنی حرمت تکسّب به واسطه‌ی حفظ کتب ضلال و دیگر متعلّقات حکم کتب ضلال، می‌پردازد. نگارنده ابتدا، به معناشناسی ضلال در آیات و روایات و رابطه‌‌ی آن با مفاهیم مشابه پرداخته و ضلال را هر انحرافی از مطلوب دین اسلام که قدر میقّن آن ضروریات است، می‌دانند که در صدق عنوان آن میان خطاء و عمد تفاوتی نیست. سپس نگره‌ی اسلام را نسبت به آزادی بیان و عقیده تبیین می‌نماید. و به بازخوانی آرای مشهور فقیهان امامیه به عنوان یک چالش مهم مسئله آزادی بیان و اطلاع‌رسانی می‌پردازد. و پس از بیان سیر تاریخی مسئله و موضوع‌شناسی کتب ضلال، احکام تکلیفی کتب ضلال را در دو مرحله‌ی پس از تولید و مرحله تولید و سپس احکام وضعی آن را مورد مطالعه قرار می‌دهد. گرچه تا حدود چندین قرن موضوع کتب ضلال در اندیشه‌ی فقیهان بیان نشده و این مطلب باعث دیدگاه‌های متفاوت در مسئله در قرن‌های بعدی شده‌است، لکنّ نگارنده در متن پیش رو فارغ از بیان احکام، موضوع کتب ضلال را هر کتابی که مشتمل بر ضلال باشد، می‌داند. و ادلّه‌ی دیدگاه مشهور در حکم تکلیفی حفظ، نسخه‌برداری، مطالعه کتب ضلال را قاصر از اثبات مدعای ایشان می‌داند. نگارنده بر آن است ‌که: حفظ و نسخه‌برداری و مطالعه و تدریس کتب ضلال بدون قصد اضلال، جائز می‌باشد و همراه با قصد اضلال و اغوای دیگران عنوان تجرّی بر آن صادق است (و در فرض وقوع اضلال و اغوا در خارج است که فرد حرام مرتکب شده است). و حتی با این وجود از بین بردن و انعدام این کتب ضلال واجب نیست. و در واقع حرمت اغواء و اضلال از مخصّصات اطلاقات حاکی از آزادی بیان می‌باشد. در مسئله انتشار و تعلیم و تولید کتب ضلال، علاوه بر عدم قصد اغواء و اضلال، وجود قرائنی که دلالت بر ضلال بودن محتوا و عدم اعتقاد فرد دارد، شرط جواز می‌باشد؛ در غیر این‌صورت با محظور اغرای به جهل و انتشار اکاذیب مواجّه است. و ادلّه‌ی این مسئله صرفاً حکایت از شخصی بودن احکام دارد و از آنها رویه‌ای عمومی برای سلب آزادی شهروندان حکومت اسلامی، بدست نمی‌آید. البته وجود قصد اغواء و اضلال در فرض ایراد ضرر به اشخاص مسئولیّت کیفری و حقوقی نیز به دنبال خواهد داشت.

علم معانی یکی از اقسام علم بلاغت است.این علم دارای باب‌هایی می‌باشد که اسلوب قصر یکی از آن‌ها به شمار می‌آید. ادیبان گاهی کلام خود را در چهارچوب قصر بیان می‌کنند تا غرض خود را بهتر به مخاطب برسانند. امام سجاد (ع) نیز از جمله کسانی است که از این اسلوب استفاده کرده‌اند و فرازهایی از دعاهای ایشان در چهارچوب قصر بیان شده‌است. پژوهش حاضر به صورت توصیفی- تحلیلی سعی براین دارد تا این اسلوب را در صحیفه سجادیه بررسی کند. موضوعات مختلفی مانند توحید، معاد، حمد، شکر، بیان حال بندگان و ... برای اغراض مختلفی چون اقرار و اعتراف، تعظیم پروردگار، تذلیل بنده و تاکید و ... در صحیفه سجادیه با اسلوب قصر بیان شده است. این قصرها به اعتبار اعتقاد متکلم و حال مخاطب بیشتر از نوع حقیقی می‌باشند.