مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

هدف پژوهش حاضر بررسی امکانات تفکر فلسفی در تحلیل آورده‌های وحیانی و نتایج آن برای پیشبرد و پیشرفت جوامع اسلامی و مقابله با ظاهرگرایی و سلفی‌گرایی است. در این راستا، پژوهش حاضر از مراجعه به متون اصلی فلسفه سیاسی و تفسیر آنها، ناظر به شرایط و مسائل کنونی، استفاده می‌کند. مدعای پژوهش این است که از منظر فیلسوفان مسلمان، اجباری نظری برای جمود بر ظواهر و یا مانعی نظری برای پیشرفت جوامع اسلامی وجود ندارد. آنان متن وحیانی را در درون یک نظام عقلی و بر پایه آن تحلیل کرده و تفسیری عقلی از شریعت داشته و فلسفه شریعت عقلی ارائه می‌کنند. تحلیل، مبانی و دستاوردهای اندیشمندان فلسفه سیاسی به پیشبرد و پیشرفت جوامع اسلامی و مقابله با ظاهرگرایی و سلفی‏گرایی می‌انجامد. نتایج حاصل از این پژوهش تقویت عقلانیت و ارائه مبانی و چارچوب برای تحلیل آورده‌های وحیانی بر اساس متون و آثار فلسفه سیاسی اسلامی است.

سلسله جلسات اخلاقِ سیاسی با عناوین گوناگون و با نیم‌نگاهی به وضع سیاست واقعی در کشور نامنظم و بی‌برنامه در دست اجراست. جلسۀ اول آن در تاریخ نمادین دوم خرداد ۹۸ بانام «سیاستِ عذرخواهی و عذرخواهی سیاسی» و جلسۀ دوم آن بانام «آیا مأمور معذور است؟» پانزدهم مرداد ۹۸ اجرا شدند. غَرَض از این جلسات پرسیدن از نسبت‌هایی میان سیاست و اخلاق است. خطیبِ هر جلسه دست‌و‌پایی می‌زند تا بگوید هنوز به لحاظ اخلاقی به‌تمامی کرخت و کودن نشده‌ایم و خرده هوشی برای اخلاق ورزیدن برایمان باقی‌مانده است که با آن مات‌و‌مبهوت به سیاستِ روز خیره بمایم. امید می‌رود در این نشست‌های هرازگاه در روزگار چیرگی ابزار و آلات با صدایی نحیف و بی‌جان از اهداف و غایات بپرسیم. هرچند ماهی نحیفی را می‌مانیم که در تنگ بلورِ «بازار و آزارِ» روزگارمان نه بی‌امان که گهگاه لبی می‌زنیم با این خیال خام که کسی تفسیر کلاممان را از نون و قلم بپرسد.

بی­توجهی به ماهیت فرهنگی علوم اجتماعی، مسئله مزمن جامعه معاصر ایران است. بسیاری از علوم اجتماعی معاصر در مفروضات لیبرالی ریشه داشته و لیبرالیسم را ترویج فرهنگ­ می­کند و ماهیت فرهنگی علوم اجتماعی، فرهنگ بومی و به تبع آن انسجام اجتماعی جامعه ایران را به چالش می­کشد. این مقاله تلاش می­کند به این پرسش پاسخ دهد که چگونه می­توان در عین توجه و تقید به ویژگی­های فرهنگی جامعه ایران، از علوم اجتماعی معاصر بهره گرفت. برای این منظور ابتدا با استفاده از روش هرمنوتیک نشان می­دهد که دلایل بنیادین خط­مشی­گذاری عمومی در جهان­بینی لیبرال (اصول منفعت و ضرر) از باورهای فایده­گرایانه در مورد انسان و حکومت استنتاج شده است. سپس با استفاده از تحلیل محتوای کیفی جهت­دار، باورهای اسلامی در مورد انسان و حکومت را آشکار می­کند. در پایان با استفاده از باورهای اسلامی و الگوبرداری از مکانیسم استنتاج دلیل بنیادین خط­مشی­گذاری عمومی در جهان­بینی لیبرال، نتیجه می­گیرد که دلیل بنیادین خط ­مشی ­گذاری عمومی در جهان­بینی اسلامی، اصل حق/ عدل است.

موضوع پژوهش حاضر، بررسی تحول و تطوری است که در فقه امامیه به گفتمان ولایت فقیه منجر شد. نویسنده با بررسی تطبیقی دو مکتب اخباری و اصولی در فقه امامیه،‌ بر آن است تا جایگاه سیاسی عالِم دینی را در این دو مکتب معرفی کند. از آن‌جا که نظام سیاسی کنونی جمهوری اسلامی مبتنی بر گفتمان ولایت فقیه است،‌ اهمیت این اثر در بازخوانی میراث اسلامی،‌ خود را به خوبی نشان می‌دهد.

بخشی از گفتگو: در اینجا از نقطه اتصال بین فلسفه تاریخ اسلامی و فلسفه دین اسلامی سخن خواهم گفت، درارتباط با ترسیم نوعی استراتژی که هدف نهایی آن وحدت انسان است و هدف نزدیک آن ارائه نمونه ای است از آنچه که منطق سیاست محمدی نامیده می شود و این عنوانی است که من به سبب کوشش برای تفسیر فسلفی قرآن کریم به آن داده ام، بدین سبب آن را استراتژی توحید قرآنی و منطق سیاست محمدی نام نهاده ام ... من در اینجا از انسان نه بر حسب اینکه مسلمان است سخن می گویم بلکه از چشم اندازعصری سخن خواهم گفت که انسان معاصر در آن زندگی می کند، عصری که تعریف من از آن بدین سان است که صرفا وجه مادی وحدت انسانی را تحقق بخشیده است ، یعنی چیزی که به آن جهانی سازی می گوییم، اما نتواسته است که به لحاظ اخلاقی و روحی بین آدمیان وحدت ایجاد کند.

شماره دوم از مجموعه "منادیان تقریب "به بیان سرگذشت و آرا و عقاید "سید جمال‌الدین اسدآبادی "اختصاص یافته، این مباحث را شامل می‌شود : پیدایش اندیشه اتحاد دینی ;سید جمال‌الدین حسینی فریادگر قرن ;مراتب علمی و حوزوی سید جمال‌الدین ;سید جمال و گروه‌های مختلف اجتماعی ;فعالیت‌های فرهنگی سید جمال‌الدین ;فعالیت‌های سیاسی و دیپلماتیک سید جمال ;اندیشه سیاسی سید جمال ;اتحاد جهان اسلام ;سید جمال پایه‌گذار نهضت‌های اسلامی .

نقد و ارزیابی برخی از دیدگاه¬ها و اندیشه¬های مربوط به جایگاه حکومت و سیاست در اسلام و نقد افکار سکولاریستی است. در این نوشتار به بازخوانی برخی از روشنفکران دینی معاصر مانند مصطفی ملکیان در مورد نسبت بین دین و حکومت و نقد این افکار مبنی بر جدایی دین از سیاست است. نویسنده ابتدا به تبیین دیدگاه معرفت¬شناسی مصطفی ملکیان در مورد مفهوم دین و دینداری پرداخته و پس از آن ابعادی از فهم نادرست وی در این زمینه را بررسی نموده است. نویسنده در این زمینه به دیدگاه این روشنفکر معاصر در مورد مدرنیته و تعریف دین در فضای مدرن اشاره نموده و دیدگاه وی در مورد نسبت بین دین و مدرنیته را مورد نقادی قرار داده است. وی همچنین به نقد دیدگاه مصطفی ملکیان در مورد مفهوم دموکراسی و جایگاه آن در حکومت دینی پرداخته و شروط تحقق دموکراسی در نظام سکولار را مورد بحث و بررسی قرار داده است.