مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

‫اين تحقيق از يك مقدمه و سه بخش با اين مباحث تشكيل يافتهاست: مقدمه (كليات تحقيق): اهميت و ضرورت و فايدهىِ تحقيق، روش تحقيق، پيشينهىِ تحقيق، سئوال اصلى و اهداف تحقيق، محدوديتها؛ بخش اول، عقل: مفهوم عقل در لغت، تعريف عقل در كلام و فلسفه و عرفان، تعريف عقل در قرآن و روايات و تفاسير (علم و فهم، قوهىِ تشخيص و تميز حق از باطل و خير از شر، بازدارنده از گمراهى)، محل عقل، احكام و كارهاى عقل (ادراك، ايمان، فكر، تذكر، بصيرت)؛ بخش دوم، قلب: مفهوم قلب در لغت، تعريف لغت در كلام و فلسفه و عرفان، تعريف قلب در قرآن، روايات و تفاسير، احكام و صفات و آفات قلب (قلب سليم، قلب منيب، تذكر و ذكر، امتحان قلب براى تقوى، ختم و طبع و رين در لغت و قرآن)؛ بخش سوم، رابطهىِ عقل و قلب: ارتباط عقل و قلب در قرآن، مدح و ذم عقل و قلب، اتحاد، تباين يا اختلاف عقل و مراتب اين دو، تعقل و ايمان (رابطهىِ ايمان با تعقل، ايمان اختيارى است، رابطهىِ عقل و ايمان از ديدگاه متكلمانمسيحى و اسلام، رشد ايمان در گرو رشد عقل)، حجيّت عقل و قلب."

در این نوشتار به راه‏های کشف مقاصد دین و مفاهیم و گزاره‏های آن پرداخته شده است. در آغاز نوشتار مفهومی از معرفت دین و معرفت دینی ارائه شده، سپس به روشمندی درک مفاهیم در سه شاخه‏ی کلی معناشناسی گزاره‏های دینی، وجود شناسی و زبان‏شناسی دین اشاره شده است؛ به این مفهوم که باید گزاره‏های دینی، ماهیت کلی دین، و زبان آن، متعلق معرفت قرار گیرند و فرد، به معرفتی جامع از این سه شاخه‏ی کلی دست یابد. در بخش اصلی و بعدی نوشتار، راه‏های دریافت معرفت دینی، مورد بحث و بررسی قرار گرفته و به دو راه کلی پرداخته شده است. یکی از این راه‏ها طریق داده‏های متن وحیانی، یعنی فهم کلام تبیین کننده‏ی دین است. در همین خصوص، نیز گونه‏های دست‏یابی به معرفت دینی از طریق متن مورد توجه قرار گرفته که به چهار وجه باید توجه داشته باشد؛ یعنی متن، کلیدهای درک رموز، واسطه‏ی تفسیر، ابلاغ به مخاطب، این چهار وجه به گونه‏هایی قابل دریافت است. گونه‏ی اول: از طریق عقل است. در این بخش، استدلال گردیده که امر قدسی وحی و گزاره‏ها و مفاهیم آن به وسیله عقل قابل دریافت است. گونه‏ی دوم: از طریق نقل است. که در این بخش، مفاهیم تبیین شده در متون دینی، وسیله‏ی معرفت دین قرار می‏گیرند، از قبیل کتاب و سنت. گونه‏ی سوم: از طریق مکاشفات درونی و باطنی است که به معنای معرفت‏های شهودی و دریافت‏های باطنی است که بر اثر ارتباط با مفاهیم دینی و حقایق نهفته در آن حاصل می‏شود. طرق دیگری همچون پیش‏فهم‏ها، بهره‏وری از علوم دیگر، و... طرقی هستند که در حصول معرفت دینی نقش آفرینند. در پایان این مقاله، به اعتبار معرفت دینی پرداخته شده، و معرفت دینی را تصدیقی تام و جازم دانسته که دارای اعتباری مطلق و شکوهمند است.