مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

‫در اين پژوهش به بحث درباره امکان و استحاله رؤيت خداوند متعال از دو منظر عقل و نقل پرداخته شده و ديدگاه موافقان و مخالفان آن و ادله هر يک از آن ها بيان شده است. پژوهش حاضر در چهار فصل ساماندهي گرديده است. در فصل اول نويسنده به بحث درباره معناي لغوي و اصطلاحي رؤيت و انواع آن پرداخته و آراي مختلف در مسأله رؤيتِ الهي، اعم از امکان رؤيت به طور مطلق، امتناع رؤيت در دنيا و امکان آن در آخرت، استحاله (محال بودن) رؤيت به طور مطلق را بيان نموده و شروط تحقق رؤيت حسي، حکم علم و عقل در رؤيت خداي متعال، ادله قول به تجسيم و ادله عقلي و نقلي اشاعره در مورد امکان رؤيت خدا را مطرح و مورد نقد و ارزيابي قرار داده است. وي در فصل دوم، موضع قرآن کريم در مورد رؤيت خداوند متعال وآياتي که در آن ها ديدگاه‌هاي مثبتي در خصوص رؤيت خداوند وجود دارد تبيين گرديده و آراي قائلان به امکان و استحاله رؤيت خداوند و تأويل آيات قرآني در اين زمينه را مطرح کرده و ديدگاه‌هاي مفسران اهل سنت در مورد آيات رؤيت خدا مورد تجزيه و تحليل و نقد قرار داده است. در فصل سوم، از منظري روايي به موضوع رؤيت خدا نگريسته و منابع روايي اهل سنت را در اين زمينه شرح و بررسي کرده است. او در فصل چهارم، موضع‌گيري اهل بيت( در مورد احاديث رؤيت و تشبيه را مطرح کرده و عدم امکان رؤيت بصري و امکان رؤيت قلبي خداوند در روايات اهل بيت( را مورد کاوش قرار داده است.

در این نوشتار به راه‏های کشف مقاصد دین و مفاهیم و گزاره‏های آن پرداخته شده است. در آغاز نوشتار مفهومی از معرفت دین و معرفت دینی ارائه شده، سپس به روشمندی درک مفاهیم در سه شاخه‏ی کلی معناشناسی گزاره‏های دینی، وجود شناسی و زبان‏شناسی دین اشاره شده است؛ به این مفهوم که باید گزاره‏های دینی، ماهیت کلی دین، و زبان آن، متعلق معرفت قرار گیرند و فرد، به معرفتی جامع از این سه شاخه‏ی کلی دست یابد. در بخش اصلی و بعدی نوشتار، راه‏های دریافت معرفت دینی، مورد بحث و بررسی قرار گرفته و به دو راه کلی پرداخته شده است. یکی از این راه‏ها طریق داده‏های متن وحیانی، یعنی فهم کلام تبیین کننده‏ی دین است. در همین خصوص، نیز گونه‏های دست‏یابی به معرفت دینی از طریق متن مورد توجه قرار گرفته که به چهار وجه باید توجه داشته باشد؛ یعنی متن، کلیدهای درک رموز، واسطه‏ی تفسیر، ابلاغ به مخاطب، این چهار وجه به گونه‏هایی قابل دریافت است. گونه‏ی اول: از طریق عقل است. در این بخش، استدلال گردیده که امر قدسی وحی و گزاره‏ها و مفاهیم آن به وسیله عقل قابل دریافت است. گونه‏ی دوم: از طریق نقل است. که در این بخش، مفاهیم تبیین شده در متون دینی، وسیله‏ی معرفت دین قرار می‏گیرند، از قبیل کتاب و سنت. گونه‏ی سوم: از طریق مکاشفات درونی و باطنی است که به معنای معرفت‏های شهودی و دریافت‏های باطنی است که بر اثر ارتباط با مفاهیم دینی و حقایق نهفته در آن حاصل می‏شود. طرق دیگری همچون پیش‏فهم‏ها، بهره‏وری از علوم دیگر، و... طرقی هستند که در حصول معرفت دینی نقش آفرینند. در پایان این مقاله، به اعتبار معرفت دینی پرداخته شده، و معرفت دینی را تصدیقی تام و جازم دانسته که دارای اعتباری مطلق و شکوهمند است.

‫اين تحقيق از يك مقدمه و سه بخش با اين مباحث تشكيل يافتهاست: مقدمه (كليات تحقيق): اهميت و ضرورت و فايدهىِ تحقيق، روش تحقيق، پيشينهىِ تحقيق، سئوال اصلى و اهداف تحقيق، محدوديتها؛ بخش اول، عقل: مفهوم عقل در لغت، تعريف عقل در كلام و فلسفه و عرفان، تعريف عقل در قرآن و روايات و تفاسير (علم و فهم، قوهىِ تشخيص و تميز حق از باطل و خير از شر، بازدارنده از گمراهى)، محل عقل، احكام و كارهاى عقل (ادراك، ايمان، فكر، تذكر، بصيرت)؛ بخش دوم، قلب: مفهوم قلب در لغت، تعريف لغت در كلام و فلسفه و عرفان، تعريف قلب در قرآن، روايات و تفاسير، احكام و صفات و آفات قلب (قلب سليم، قلب منيب، تذكر و ذكر، امتحان قلب براى تقوى، ختم و طبع و رين در لغت و قرآن)؛ بخش سوم، رابطهىِ عقل و قلب: ارتباط عقل و قلب در قرآن، مدح و ذم عقل و قلب، اتحاد، تباين يا اختلاف عقل و مراتب اين دو، تعقل و ايمان (رابطهىِ ايمان با تعقل، ايمان اختيارى است، رابطهىِ عقل و ايمان از ديدگاه متكلمانمسيحى و اسلام، رشد ايمان در گرو رشد عقل)، حجيّت عقل و قلب."