مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

چکیده :آگاهی از آرا و اندیشه های بزرگان و صاحبان اندیشه، در هر عرصه ای از عرصه های علمی می تواند کمک بزرگی در جهت توسعه و پیشرفت آن حوزه ی دانشی باشد. یکی از بهترین راه های پیشرفت در هر دانشی، معرفی منسجم و منظومه وار آرا و نظریات دانشمندان آن علم و دانش است تا پژوهش گران و اهل تحقیق در کمترین زمان و به راحتی بتوانند با منظومه ی فکری بزرگان و صاحب نظران آن علم آشنا گردند. مرحوم آیت الله میرزا جواد تهرانی، یکی از اندیشمندان و صاحب نظران علم کلام و بزرگان مکتب تفکیک و حوزه ی نقد فلسفه و عرفان و تصوف و اندیشه های مادی گرایی است. این پژوهش تلاش دارد با معرفی روش شناختی علمی ایشان، مجموعه ی آرا و نظرات وی را در قلمرو اصول اعتقادی گرد آورده و در یک منظومه ی منسجم ارائه کند. مرحوم میرزا، درباره توحید، بر خلاف اندیشه ی فلسفی مصطلح، معتقد به تباین حقیقی و عدم هر گونه سنخیتی بین خالق و مخلوق است و معرفت تنزیهی را معرفت صحیح توحیدی می داند و اندیشه ی عرفانی وحدت وجود و مبنای فلسفی سنخیت را باطل و نوعی معرفت تشبیهی بر می شمرد. ایشان درباره راهنما شناسی، اعم از نبوت و امامت با اعتقاد به لزوم عصمت، تعیین امام را نیز بسان تعیین نبی، منحصرا در اختیار خداوند متعال می داند و تسلیم و اطاعت و پیروی را بر همگان لازم می خواند. وی درباره معاد نیز بر اساس آیات و روایات، به معاد جسمانی و روحانی معتقد است و جسم محشور در قیامت را همین جسم خاکی عنصری دانسته و نظریه ی حکمت متعالیه درباره بدن مثالی و خیالی اختراعی را مردود و بر خلاف ظهور آیات و روایات می داند.کلید واژه ها: آرای کلامی میرزا جواد تهرانی، مکتب تفکیک، معرفت تنزیهی، سنخیت، وحدت وجود، راهنما شناسی، نبوت، امامت، معاد جسمانی.

در نوشته‌های مدافعان مکتب تفکیک و حتی مخالفان آن، میرزا جواد آقا تهرانی از مدافعان و مروجان این نگرش معرفی و این نکته مسلم شمرده شده است. نگارنده در این مقاله به بررسی و داوری در باب این تصور پرداخته و به نتیجه‌ای متفاوت رسیده است. وی با مقایسه دیدگاه میرزا جواد با دیدگاه رایج مدافعان مکتب تفکیک در هشت مسئله مربوط به فلسفه، نشان داده است که سلوک و منش علمی میرزا غیر از مسیر متعارف و موضع‌گیری رسمی تفکیکیان در قبال فلسفه است، پس نمی‌توان او را جزو تفکیکیان شمرد. وی، بر خلاف مدافعان رسمی مکتب تفکیک، در سراسر آثار خود از فلاسفه، بویژه ارسطو، به نیکی یاد می‌کند و آموزه‌های آنان را عمدتاً مورد قبول اسلام می‌داند. همچنین در آثار خویش از پیشرفت علوم به مثابه مؤید آموزه‌های دینی یاد می‌کند و منکر تعارض میان علم و دین می‌شود، حال آن که تفکیکان اولیه مشخصاً چنین ادعایی داشتند.