جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

«قاعدۀ الواحد» به‌مثابۀ اصلی بنیادین در تبیین علیت و نظام صدور، امتناع صدور کثیر از واحد بالذات را لازمۀ بساطت و وحدت حیث تعقل و تعلق آن می‌داند؛ زیرا صدور کثیر متوقف بر حیثیات متکثره و تعینات متباینه در مبدأ فاعلی است که با اطلاق وحدت حقیقی ذات واجب‌الوجود در تعارض است. ابن‌سینا و خواجه ‌نصیر در سنت مشاء، این قاعده را از بدیهیاتی نزدیک به فطریات عقل معرفی کرده‌اند؛ در مقابل، متکلمانی چون شیخ مفید و غزالی با استناد به تجرد مطلق ذات و توحید افعالی، قاعدۀ الواحد را نفی و صدور کثرت را با تساوی نسبت فعل الهی به ممکنات و نفی ترجیح بلامرجح توجیه می‌کنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با شیوۀ تطبیقی و انتقادی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، ابتدا به تبیین مفهوم الواحد می‌پردازد و سپس مهم‌ترین آرای مثبتان و منکران این قاعده را بررسی و در بعضی فروض نقد می‌کند و درنهایت بر دیدگاه ملاصدرا و نوآوری او تأکید می‌ورزد. منشأ انکار الواحد بر اساس این پژوهش، نداشتن تصور صحیح وحدت حقیقی و بساطت ذات واجب است و رأی مختار، دیدگاه ملاصدرا است که با ارتقای تبیین الواحد به رویکردی تجلّی‌محور و تلقی صدور به‌مثابه تجلی وجود بسیط‌الحقیقة، نظامی منسجم بنا می‌نهد که هم مقتضای برهان عقلی و هم هم‌ساز با شهود عرفانی است؛ در این نگاه، کثرت نه نافی وحدت، بلکه مرتبه‌ای از تعین حقیقت واحد است و رابطه واحد و کثیر نه تقابل عرضی، بلکه تشأن طولی در سیر وجود است.

Verse 172 of Surah al-Aʻrāf, known as the Verse of Dharr, expresses a covenant between God and humanity. The wisdom behind this covenant is the completion of God's argument against His servants on the Resurrection, countering the excuses of heedlessness or of having had polytheistic forefathers. This verse has been a focus for Qur'anic commentators since the era of the Imams, and due to disagreements regarding the modality by which the covenant was taken; it has led to numerous viewpoints. Accordingly, the present study, using a descriptive-analytical method, aims to answer the fundamental question: ‘What is the evolutionary trajectory of the commentators' views regarding the Verse of Dharr?’ The research findings indicate that throughout history, various views have been proposed concerning the "World of Dharr," including: the view based on narrations, the view of the covenant being taken through the prophets, the view of innate potentials, the view of the spiritual covenant, the view of the realm of dominion and sovereignty, and the view of innate disposition. Each of these proposed views is incomplete. The view of acknowledgment emerges as the most complete perspective regarding the World of Dharr.

این رساله به تحلیل امکان تکامل جسمانی و روحانی انسان در عالم برزخ و آثار اجتماعی مترتب بر این تکامل، با عنوان «تکامل اجتماعی»، به روش تحلیلی و توصیفی و رویکردی میان‌رشته‌ای پرداخته است. مسئله اصلی این بحث است که در صورت اثبات این تکامل بر اساس دیدگاه صدرالمتألهین، چه ارکانی از مبنا و اصول صدرایی قابل‌استنباط است؟ نقش این ارکان در تبیین علت، شاخصه‌ها و آثار تکامل اجتماعی مدنظر وی که از آن تعبیر به «حکمت متعالیه نبوی و ولایی» می‌شود، چیست؟ اهمیت و ضرورت بحث از دو جهت است: اولاً با تقریر صدرایی روشن می‌شود که استکمالات دنیوی سایه و ظلی از تکاملات حاکم بر عالم برزخ بوده و «ولایت»، حلقه اتصال این عالم‌ها، بر اساس قافله‌سالاری و رهبری «انسان کامل» می‌باشد و ترقی و تعالی حقیقی برای افراد و جوامع بشری فقط از این رهگذر امکان‌پذیر است. ثانیاً شناخت بسیاری از مسائل فردی و اجتماعی من‌جمله معیار شقاوت و سعادت حقیقی، آزادی‌های فردی و اجتماعی، حقوق شهروندی و... متوقف بر تبیین علت، شاخصه‌ها و آثار تکامل اجتماعی انسان است که این امر می‌تواند از نحوه نگرش بر تکامل برزخی انسان، قابل‌استفاده و استدلال باشد. مهم‌ترین نوآوری در تبیین اصول چهارگانه مبتکرانه عقلانی صدرایی در «فاعلیت نفس ناطقه»، «جایگاه نفس ناطقه»، «کمالات و سلطنت قوه خیال در برزخ» و «نورانیت و بساطت نفس ناطقه»، در حل امکان تکامل برزخی و انبعاث ارکانی از این اصول با عنوان «انسان کامل» و «ولایت» می‌باشد. ضمن آنکه با همین رهیافت و ارتقای حکمت متعالیه صدرایی به «حکمت متعالیه نبوی و ولایی»، علت و شاخصه‌ها و آثار تکامل اجتماعی مدنظر وی نیز نمایان می‌شود. یافته این رساله بدین قرار است که بر اساس مبنای جدید و ارکان ملاصدرا، کمال‌یابی و ارتقای وجودی در برزخ و فردی و اجتماعی در دنیا، حاصل ظهور و تجلی لحظه‌به‌لحظه نفس ناطقه، با سرمایه وجودی که انسان به میزان تحقق ولایت انسان کامل در خود از علم و عمل ایجاد کرده است، می‌باشد. نتیجه آنکه نوع بشر و اجتماعات انسانی، با تمسک به ولایت انسان کامل و علم و عمل به اقتضای آن، تولدی دوباره یافته و به استکمالات حقیقی و سرمنزل مقصود در دنیا و برزخ رهنمون می‌شوند.

ابن عربی ایده رؤیت خداوند را از متکلمان اشعری مسلک پذیرفته و در رویکردی ابداعی نظریه تحول الهی به نسبت باورهای مؤمنان را بدان افزوده است. بنیان نظریه تحول، حدیثی است منقول در منابع روایی اهل سنت که به‌طورکلی این حدیث تبدیل به یکی از باورهای اهل حدیث شده است مقاله پیشرو باهدف نقد و بررسی بر اساس مبانی کلامی شیعه به روش تحلیلی-توصیفی در رویکرد تطبیقی به تحلیل و بررسی نظریه تحول خداوند در اندیشه ابن عربی پرداخته است یافته‌های تحقیق مبیّن آن است حدیث تحول به جهت عدم نقل آن در منابع شیعه و ختم کلیه اسناد آن به ابوهریره در منابع اهل سنت و مغایرت آن با مباحث عقلی و محکمات قرآنی قابل‌اعتماد نیست نتایج بحث چنین است نظریه تحول با اصل مجرد بودن و جسمانی نبودن خداوند سازگار نمی‌باشد همچنین ابن عربی و شارحین او اعیان ثابت را مقتضی تحول خداوند می‌دانند ولی اعیان ثابت به دلیل ثبات و عدم‌تغییر مقتضی ثبات و یکسانی تجلیات خداوند می‌باشند و نسبت به باور مؤمنان تغییر نمی‌کنند بدین پذیرش این موضوع مدرسه ابن عربی را دچار تناقض درونی خواهد کرد

این رساله به بررسی و تحلیل عصمت انبیاء در قرآن و عهدین با رویکرد کلامی شیعه می‌پردازد. هدف اصلی این تحقیق، اثبات این نکته است که عصمت نه تنها مختص به یک پیامبرخاص نیست، بلکه تمامی پیامبران از این ویژگی برخوردارند. این پژوهش به بررسی دلایل قرآنی و استدلال‌های متکلمین شیعه در حمایت از عصمت تمامی انبیاء الهی می پردازد وهمچنین به نظرات یهود درباره عصمت انبیاء پرداخته و انتقادهای موجود در متون عهدین را، از دیدگاه قرآن ومتکلمین شیعه مورد بررسی قرار می دهد، سپس به دیدگاه مسیحیت دراین زمینه پرداخته و پاسخ‌های قرآن وهمچنین کلامی شیعه، به انتقادات عهدین را بیان می کند. روش تحقیق شامل توصیفی-تحلیلی-تطبیقی- انتقادی است که به شناسایی نقاط قوت و ضعف استدلال‌های موجود در متون دینی می‌انجامد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که باور به عصمت تمام انبیاءالهی در قرآن و پاسخ‌های کلامی شیعه به انتقادات، اعتبار این ویژگی را تقویت می‌کند. نتیجه‌ اینکه، دریافت عصمت انبیاء الهی در قرآن، فهم بهتری از نقش هدایتی انبیاء را در رهبری نظری و عملی بشر ارائه می دهد این در حالی است که عدم پذیرش عصمت انبیاء الهی در عهدین، نقش هدایتی آنان را در دین پذیری مردم کم رنگ می کند.

وحی، اساسِ شکل‌گیری کتب مقدس (از جمله قرآن و عهدین) و مبنای ساختار ادیان الهی است. برخی روشنفکران معاصر، در تکاپوی یافتن پاسخ برای چالش‌های دین پژوهی و دینداری در مواجهه با دستاوردهای جدید بشری، با رویکرد معرفت‌شناسی و هرمنوتیکی به بررسی ماهیت وحی قرآن و نسبت آن با خدا و پیامبر (ص) پرداخته‌اند. از جمله آخرین نظریه آنان در مورد، رؤیانگاری وحی است. هدف پژوهش حاضر این است که با بررسی شواهد موجود در عهدین نشان دهدکه ارتباط وحیانی پیامبران، از نوع خواب و رؤیا نبوده است؛ زیرا در عهدین شواهد متعددی، متعارض با مبناها و لوازم این نظریه یافت می‌شود. پژوهش حاضر در گردآوری مطالب، ازمنابع کتابخانه‌ای و در تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها، از روش توصیفی-تحلیلی آمیخته با شیوه تطبیق انتقادی بهره گرفته است. یافته اینکه بر اساس این نظریه، وحی، خواب و رؤیا است و قرآن حکایت رؤیاهای رسولانه است و این کتاب معبّر می­خواهد و نه مفسر، و آنان که در تفسیر کوشیده­اند، کار بیهوده کرده­اند. لازمه چنین ادعایی این است که نه فقط قرآن، بلکه تورات و انجیل هم رؤیاهای رسولانۀ موسی و عیسی (ع) است و وحی تمام انبیاء نیز نوعی تأثیرپذیری از رؤیاهای آنان است. نتیجه آن است که رؤیاانگاری وحی، با قدر متیقن از تعریف و ماهیت وحی بر اساس فرازهای انجیل و تورات، مخالفت جدی دارد. بر اساس عهد عتیق ویژگی اصلی پیامبران دریافت وحی است و وحی سرشت زبانی دارد. لازم به ذکر است، بحث از اعتبار یا اصالت انجیل و تورات فعلی، در مدعای پژوهش مدخلیتی ندارد، زیرا وجود شواهدی در عهدین که خواب و رؤیا نبودن ارتباط انبیا با مبدأ غیب را اثبات کند، برای رد رؤیاانگاری وحی کافی است.

خدا شناسی و راه‌های صحیح منتهی به معرفت خدا شناسی، شناخت اسماء و صفات خداوند متعال و راه‌های معرفت درست به آنها، همواره‌ یکی از سئوالات اصلی انسان بوده است. که در این پایان‌نامه به آرای دوتن از علما، یکی از مذهب تشیع (علامه طباطبایی) و دیگری از مذهب تسنن (آلوسی) پرداخته می‌شود که در راه‌های خداشناسی باهم تفاوت و تشابهاتی دارند.فطرت ازنظرعلامه: غریزه معنوی انسان‌ها است.فطرت ازنظرآلوسی: عهد است و قابلیت انسان برای پذیرش حق می‌باشد.برهان نظم: هر دو به اتفاق برهان نظم را مورد اشاره قرارداده، جز آنکه تعابیر علامه از برهان، پخته‌تر است.برهان امکان و وجوب: به نظر علامه برهان امکان و وجوب کاملا برهان عقلی و فلسفی است ولی از نظرآلوسی نگاه عمومی و عرفی به آن دارند. همانطورکه ایشان درآیات حدوث، به مباحث ادبی پرداخته و برخلاف علامه اشاره‌ای نکرده است.بصورت کلی می‌توان گفت آلوسی پا فراتر از نقل نگذاشته درحالی که علامه طباطبایی تربیت یافته در مکتب اصیل اهل بیت است،که به براهین عقلی و نقلی می‌پردازد که می‌توان اوج این تفاوت را در حمل صفات بر حقیقت یا مجاز و بحث رویت الهی مشاهده کرد.پژوهش حاضر از روش توصیفی تحلیلی و جمع آوری مطالب به روش کتابخانه از و از نرم افزارهای اسلامی برگرفته شده است.

سبک زندگی" اصطلاحی نو، دارای ابعاد وسیعی است که بسان ابزاری نرم در تغییر هنجارها عمل می کند، بنابراین در تعامل معقول و منطقی، جهت رفع ناهنجاری های ناشی از آن، ضرورت دارد، با محمل ها و بسترهاي مرتبط، تطبيق داده شود، در این راستا، پژوهش حاضر، درصدد پاسخ به این سوأل اصلی است: "نقش اصول اعتقادات در سبک زندگی خانوادگی چیست؟" پاسخ به این مسأله و مسائل فرعی ذیل آن، می تواند فرضیه ی رابطه ی همه جانبه ی اعتقادات اساسی در سبک زندگی را اثبات و نقش کاربردی آن را در عرصه ی خانواده ترسیم نماید، از این رو تحليل رابطه و تأثير اصول اعتقادات (توحید، رسالت، امامت و معاد) در سبک زندگي، در عرصه ی خانواده، طی فرایند چند مرحله ای پیش رو قابل دستیابی است؛ نخست؛ تبیین و توصیف مفاهیم، دوم؛ تحلیل و بررسی روابط بین متغیرها، سوم؛ بررسی و کشف نوع تأثیر متغیرهای اصلی بر متغیرهای تابع در سطوح مختلف و چهارم؛ ترسیم مدل تعلیمی، الگویی و تبشیری تنذیری سبک زندگی خانوادگی مبتنی بر آیات و روایات مربوطه و تحلیل محتوای آن ها جهت استخراج شاخصه ها و ارائه ی راهبرد سبک زندگی خانوادگی در اسلام؛ که در مجموع، ساختار فصول رساله را پوشش داده و طی این فرایند با روش توصيفي تحليلي و تحلیل محتوی؛ تصويري از رابطه ی منطقي متغیرها و جایگاه آن¬ها در سبک زندگي خانوادگی به دست مي دهد که ره آورد آن؛ نقش توحید، راهنما و معاد به ترتیب؛ "مبناسازی، سبک سازی و تضمین و انگیزه سازی" در سبک زندگی خانواده است، بدین بیان که با بسترسازی انواع توحید، ربوبیت تکوینی و تشریعی الهی، شاکله ی سبک زندگی خانوادگی را با عملکرد "تأکیدی، تأسیسی و تحدیدی" ترسیم می کند، رسالت و امامت آن را تعلیم و با کارکرد "الگویی و اسوه ای" تبدیل به سبک می نماید و معاد با عملکرد "تبشیری و تنذیری"، عامل تضمین و انگیزه بخش تحقق آن است، این نقش ها در سه لایه ی "بینش، گرایش و کنش" باواسطه یا بی واسطه، متضمن آثار و فواید فراوانی است که وجه مشترک هر سه اعتقاد؛ "توسعه ی نگرش، پیشگیری از تنش، انسجام و هدف بخشی، اخلاق مداری، آرامش، ثبات سلوک، تعادل، هم افزایی، استقامت و صبر، امید، عزّت و کرامت، اعتماد به نفس، معنویت و..." در خانواده است و شاکله و تصویر آن در آیات و روایات، از جنبه های گوناگون، بسته ی جامعی از خانواده ی متعالی، ذیل حیات طیبه ی الهی را با شاخصه های کلان پیش رو به نمایش می گذارد که نقش توحید؛ حقیقت نمایی و ترسیم مسیر تعالی" در کیفیت و کمیت، نقش رسالت و امامت؛ جهت گیری معنادار در هدف و روش چون؛ "تعالی حداکثری" و "استقامت عملی" در تحقق عینی سبک زندگی خانوادگی و نقش معاد؛ تأکید هدف مند در تثبیت برخی مؤلفه های سعادت بخش سبک زندگی خانوادگی به هدف "توازن آفرینی گرایش های معنوی در مقابل کشش های مادی" است که نشان گر "شفقت، عنایت و لطف الهی" در تحقق تعالی انسان است و با تعبیه ضمانت و انگیزش به وسیله ی معاد، زمینه سازی شده و با نصب برگزیدگان خاص عینییت یافته است که در مجموع ره آورد کاربردی و عملی آن تحکیم، آرامش، تعالی و در نهایت، سعادت و خوشبختی خانواده خواهد بود و تعیین کننده راهبرد و جهت گیری سیاست های کلان فرهنگی تبلیغی در نظام اسلامی است.

پس از انتشار نظریّه ی تکامل داروین، نقدهایی از طرف زیست شناسان، متألّهان مسیحی و مسلمان ارائه شد. مایکل بیهی و محمدرضا نجفی اصفهانی دو دانشمندی هستند که در دو فرهنگ متفاوت و با مبانی متمایز و تخصص های متفاوت، ولی با دغدغه ی مشترک کلامی به نقد و بررسی ایده ی تکامل داروین اهتمام ورزیده اند. مایکل بیهی با طرح استدلال پیچیدگی تقلیل ناپذیر و با استناد به شواهد پیچیده و حیرت انگیز سازِگان های بیوشیمیایی در صدد ابطال فرا گیری اصل انتخاب طبیعی بوده و حدّاقل آن را در بخش مولکولی و بنیادین حیات نقض پذیر می انگارد. وی در این زمینه از علم بیوشیمی و روش‌های مأخوذ در فلسفه ی علم مدد گرفته و منشأ حیات و فرآیند شکل گیری سازگان‌های پیچیده بیوشیمیایی را هدایت شده توسط طرّاح هوشمند معرفی می‌کند. به اعتقاد وی این استدلال درحال حاضر مصداق استدلال از طریق بهترین تبیین قلمداد می‌‌‌‌‌شود، ولی نجفی اصفهانی با تحلیل و تفسیر فلسفی از متون دینی، درپی توجیه ارتباط سازنده نظریّه ی تکامل با دین بوده و در نتیجه دین را مؤیّد و مکمّل علوم تجربی به طور عام و نظریّه‌‌‌ی تکامل به طورخاص معرّفی می کند. وی با تکیه بر مفروضات فلسفه ی علم و فلسفه ی دین، نظریّه ی تکامل را غیر الحادی معرفی می‌کند، و با نقد تکامل گرایی و داروینیسم، الحاد گرایی را ابطال و آن را از تکامل داروینی متمایز می کند. به باور او، دین با تأکید بر خالقیّت خداوند همه موجودات را چه با فرآیند تکامل و چه با مکانیسم استقلالی، مخلوق خداوند می داند و با این تأکید، تعارض بین دین و تکامل را منتفی می سازد.

;یکی از اعتقادات مشترک در میان شیعیان به عنوان یکی از مذاهب اسلامی ومسیحیان کاتولیک به عنوان اکثریت غالب از مسیحیت ،مسئله نجات از طریق شفاعت است . که در مکتب تشیع به عنوان آموزه ای قرآنی از همان ابتدا مورد توجه ویژه مسلمانان بوده است ولی در دنیای مسیحیت با ظهور پولوس وبه عنوان یکی از اندیشه های او مطرح گردید . مسئله شفاعت اگرچه در هر دومکتب پذیرفته شده است اماجزئیات این مسئله در بین شیعیان ومسیحیت کاتولیک تفاوتها وشباهتهایی دارد که بیان همین تفاوت ها وشباهتها سوالی است که این تحقیق در صدد پاسخ گویی به آن می باشد. اگر چه دعای مسیح وطلب بخشش برای پیروان خود در بازگشت ،از مصادیق شفاعت در مذهب کاتولیک محسوب می شود ولی بخش اصلی اعتقاد به شفاعت در مسیحیت کاتولیک بر مبنای اعتقاد به گناه نخستین ودر ماجرای مرگ مسیح بر صلیب وفدا شدن او معنا و ظهور پیدا می کند. مسئله ،فدا وشفاعت گری عیسی در مسيحيت تا بدان جا اهمیت دارد که پاره اى از مباحث مهم الاهياتى نظير آموزه گناه نخستين ، تثليث ، تجسد و مرگ مسيح بر صليب ، بر پايه اين اعتقاد شكل و معنا مى يابد. جایگاه دیگر شفاعت در نزد مسیحیت کاتولیک ،شفاعت عیسی (ع)،مقدسان ومریم در بازگشت عیسی ورستاخیز اوست، با این بیان شفاعت عیسی از نظر کاتولیک ها دو مرحله دارد بخش عمده آن در دنیا و به خاطر عمل فدیه وار مسیح محقق می شود وبخش دیگر آن در برزخ ودر رستاخیزمسیح وبا دعای او ومقدسان صورت خواهد گرفت ومهمترین شرط بهرمندی از شفاعت مسیح در هر دو نشئه ایمان به اوست . مسلمانان خصوصاً شیعیان، نیز به واقعیت شفاعت و رستگارى ابدی توجه ویژه ای دارند . ولی درتشیع برخلاف مسیحیت گناه ذاتی انسان برای بهرمندی از شفاعت جایگاهی ندارد، به عقیده شیعیان انسانها بر فطرت پاک آفریده شده اند و رفتار گناه آلود بعدی، آنها را از مرز عصمت خارج می نماید وشفاعت دراسلام به عنوان عاملی بازدارنده ودر عین حال امید بخش برای گناهکاران محسوب می شود. و برای استفاده ازامتیاز شفاعت شرایط وضوابطی وجود دارد .بنابراین شفاعت شیعی باشفاعت کاتولیکی از حیث ماهیت،شیوه،زمان ومکان وقوع،ارکان ومسائل وابسته تفاوتهای اساسی دارندو همین مسئله سبب ایجاد دو دیدگاه غیر هم سوگردیده است این پایان نامه با روش توصیفی وتحلیلی به بررسی تطبیقی شفاعت در تشیع ومسیحیت کاتولیک پرداخته است.