جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مرگ پیچیده‌ترین و اساسی‌ترین مفهوم در نزد برگمان و محور بنیادین و دغدغه‌ اصلي آثارش بود، اما بايدگفت برگمان نيز مانند برسون انسان و دردها و رنج¬های وي را در معرض ديد قرارمی‌دهد، او به‌نوعی مسيح انسان‌هاست. در این پژوهش نگارنده درصدد است تا به بررسی مفهوم مرگ در سینمای وی بپردازد، نتیجۀ پژوهش حاکی از آن است که برگمان مرگ را به¬صورت سفری سازنده و عبرت‌آموز به¬نمایش¬درمی‌آورد که حتماً مخاطب به هر نحوی و با هر برداشتی، علاقه‌مند به همزادپنداری با کاراکتر فیلم شده و با او همراه می‌شود. اما جاودانه‌ترین اثر برگمان كه در آن دغدغه‌ اصلي خود، يعني مرگ و جستجوي خدا را به¬نمايش¬می‌گذارد مهر هفتم است. شوالیه‌ای خسته از جنگ‌های صليبي برمی‌گردد و در جدالي نابرابر بازي شطرنجي را با مرگ آغازمی‌کند. در اين اثر برگمان تقابلي از هنر و تمدن و طبيعت را درصحنه‌های گوناگون به نمايش می‌کشد. خلق لحظه‌های متفاوت از زندگي انسان‌هایی كه هرکدام به‌نوعی متفاوت می‌اندیشند و اينكه چگونه هرکدام با مرگ روبه‌رو می‌شوند از شاهكارهاي برگمان است. اوج نمايش فيلم سكانسي است كه در آن شواليه در داخل كليسا براي كشيش اعتراف¬می‌کند و دوربين با يك نماي بسته و كات¬دار تصويري را نشان-می‌دهد كه در آن مرگ با شنل سياهش به‌جای كشيش نشسته¬است. کلیدواژه¬ها: سینمای دینی، برگمان، اگزیستانسیالیسم، مرگ.

الاهیات جدید مسیحی همواره به دنبال یافتن زمینه‌هایی‌ست که امکان انتقال مفاهیم دینی، تعمیق ایمان و پرورش معنویت را فراهم آورد. آراء برخی الاهیدان‌ها که پشتوانه‌های فلسفی نیز دارند از ظرفیت‌های زیبایی‌شناسی در ایجاد چنین زمینه‌هایی پرده برداشته است. تربیت دینی یکی از مهم‌ترین قلمرو‌های تعاملات دین و زیبایی‌شناسی است. این پژوهش به دنبال تبیین ضرورت و اهمیت فراخوان زیبایی‌شناسی در تربیت دینی مسیحی از نگاه الاهیات جدید مسیحی‌ست. مسئله‌ی این رساله عبارت است از بازخوانی نظر الاهیات جدید مسیحی به فراخوانی زیبایی‌شناسی به مثابه بنیادی برای تربیت دینی در الاهیات جدید مسیحی. این پژوهش با اتکا به روش تحقیق کیفی، به بررسی متون الاهیاتی، فلسفی و آموزشی مرتبط با موضوع می‌پردازد. یافته‌ها و نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که از نگاه الاهیات جدید مسیحی، زیبایی‌شناسی، با توانایی خود در برانگیختن احساسات، ایجاد تجربه‌های معنوی و به چالش کشیدن مفاهیم سنتی، می‌تواند نقش مهمی در تربیت دینی مسیحی ایفا کند. زیبایی‌شناسی می‌تواند مفاهیم الاهیاتی انتزاعی را ملموس و قابل درک کند؛ به افراد در تجربه مستقیم و شخصی حضور خداوند کمک کند؛ فرصت‌هایی برای تفکر انتقادی درباره ایمان و ارزش‌های مسیحی فراهم کند؛ حس تعلق و هویت دینی را در جامعه مسیحی تقویت کند؛ تعامل یادگیرنده را با مفاهیم دینی را افزایش ‌دهد، به گشودگی ذهن و تقویت شخصیت معنوی یادگیرنده کمک ‌کند، و نیز معنویت را در او ژرف‌تر نماید. نتیجه‌ی کانونی این رساله این است که تربیت زیبایی‌شناسی با تغییر قضاوت‌های ارزشی از فلسفی به زیبایی‌شناختی، نقش مهمی در پیوندها و علقه‌های دینی یادگیرندگان دارد.

تمرکز بر نسبت میان دین و هنر حوزه مطالعاتی مستقل و در عین حال وسیعی است که از زوایانی مختلف و با هدف شناخت دقیق‌تر هر دو، به صورت‌بندی نحوه این رابطه می‌پردازد. پژوهش حاضر بر نسبت دین و هنر در بودیسم وجره‌یانه تمرکز می‌کند. در این شاخه از بودیسم دین به طور مشخص عناصر بصری را فرامی‌خواند و هنر از طریق آنچه غایت دین تلقی می‌شود هویت می‌یابد. حال پرسش این است که این جهان سراسر تصویر و نماد در هنر وجره‌یانه حاصل چه نگاه دینی است و چه چیز سبب شکل‌گیری این هنر دینی شده‌است؟ به نظر می‌رسد همیشه حضور شخصیت‌های دینی و موضوعات مذهبی دینی شدن یک هنر را رقم نمی‌زنند و از طرفی حضور هنر در یک مکان دینی تلقی ارزشی دین نسبت به هنر قلمداد نمی‌شود. این پژوهش با تبیین مفاهیم پایه‌ای، اصول شکل‌گیری و هدف غایی هر یک از دو حوزۀ دین و هنر در تبت به این مهم دست یافت که نمادپردازی، تصویرسازی ذهنی، این‌همانی، خلأ یا تهیگی و در نهایت آگاهی، همان بنیادی‌ترین مفاهیمی هستند که به طور مشترک شاکلۀ اصلی بودیسم وجره‌یانه و هنر در تبت قلمداد می‌شوند و از این روست که رابطه‌ای یکپارچه با هم دارند.

این پژوهش به بررسی دیدگاه‌های متضاد هگل و نیچه در مورد سه حوزۀ اساسی تفکر انسانی هنر، دین و فلسفه می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این دو فیلسوف، هر یک از منظری متفاوت، به مسئلۀ تحقق خود، آزادی فردی و ارزش‌های سنتی نگریسته‌اند. هگل این سه حوزه را به‌عنوان مراحل تکامل آگاهی انسانی در مسیر رسیدن به حقیقت مطلق در نظر می‌گرفت و معتقد بود که هنر، دین و فلسفه به شکلی درهم‌تنیده، انسان را به‌سوی خودآگاهی و تحقق روح جهانی هدایت می‌کنند. در مقابل، نیچه این مفاهیم را ابزارهایی برای نقد ارزش‌های سنتی می‌دانست؛ او هنر را بالاتر از فلسفه و دین قرار داده و آن را عرصه‌ای برای بیان فردیت و رهایی از محدودیت‌های تحمیلی تلقی می‌کرد، درحالی‌که دین را نهادی سرکوبگر و مانعی برای ارادۀ فردی می‌دانست. این پژوهش با بررسی تطبیقی آرای این دو متفکر، سعی دارد نشان دهد که چگونه هگل و نیچه در تبیین نقش این مفاهیم در زندگی انسان، مسیرهای فکری کاملاً متفاوتی را پیموده‌اند. از یک سو، هگل بر پیوستگی این حوزه‌ها و ضرورت آن‌ها در مسیر تحقق خود تأکید می‌کند، و از سوی دیگر، نیچه آن‌ها را از دریچۀ فردگرایی و آفرینش ارزش‌های نوین می‌نگرد. در این مسیر، این مطالعه با اتخاذ رویکردی تحلیلی و تطبیقی، شباهت‌ها و تفاوت‌های اساسی اندیشه‌های آن‌ها را بررسی کرده و پیامدهای فلسفی آن‌ها را در زمینه‌های مختلف مورد بحث قرار می‌دهد.

کتاب حاضر گزیده‌ای از درس‌های آیت‌الله محی‌الدین حائری شیرازی است که به‌صورت این مجموعه پدید آمده است. مؤلف در این مجموعه به جایگاه هنر در علوم انسانی اسلامی می‌پردازد. این پژوهش نخست جایگاه هنر را در «علوم انسانی اسلامی» تبیین کرده و هنرمندی آیت‌الله حائری شیرازی را در ابعاد گوناگون ازجمله شعر نو، هنرمندی توانا در منبر وعظ و خطابه معرفی می‌نماید. نویسنده در ادامه به انسان‌شناسی در غرب و اسلام پرداخته و جهان‌بینی دو دیدگاه را مقایسه کرده و راهکار اسلام را برای مدیریت زمینه‌ها و شرایط ذکر می‌کند. تحقیق فوق در پایان لزوم تعبّد در مضامین هنر اسلامی را ضروری دانسته و به ادبیات قرآنی و شعرای ایران‌زمین در زمینه هنر ادبیات می‌پردازد. جایگاه هنر در علوم انسانی اسلامی از مقولات قابل توجه این اثر به‌حساب می‌آید.

«زیبایی» یکی از حقایق عالم است که از آغاز تولد، گرایش به آن در وجود آدمی نهفته است. «هنر» نیز یکی از مسائلی است که نماد تمدن‌‌های بشری است. فیلسوفان غربی از دوره باستان تاکنون تأملاتی درباره «زیبایی» و حتی هنر داشته‌اند، اما حکمای اسلامی به‌طور مستقل، کمتر درباره زیبایی نظرورزی کرده‌اند. حکمای اسلامی سده اخیر حوزه علمیه قم را می‌توان جزء پیشگامان مطالعه فلسفی زیبایی و هنر دانست که به‌طور آگاهانه بدین مهم پرداختند. بی‌گمان واکاوی «زیبایی» گامی مهم در تولید و تأسیس علم هنر اسلامی برداشته شده است. مقاله حاضر درصدد است به تطور فلسفه هنر و حکمت زیبایی در سده اخیر بپردازد.

هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل نسبت هنر و دین بر اساس دیدگاههای مسیحیت، روشنگری(کانت) و دین اسلام انجام شد. روش: روش پژوهش، توصیفی و تحلیلی، استنتاج قیاسی و مقایسه‌ای است. به همین منظور، نخست دیدگاههای مسیحیت و دورۀ روشنگری با نظر به دیدگاه کانت پیرامون نسبت هنر و دین تبیین و تحلیل، سپس نسبت هنر و دین در چشم‌انداز زیباشناسی اسلامی به عنوان نظریۀ بدیل معرفی شده است. سؤال اصلی پژوهش این است که هنر و دین در دیدگاه مسیحت، دیدگاه روشنگری کانت و دیدگاه اسلامی چه نسبتی با یکدیگر دارند. یافته‌ها: دین اسلام به طور متفاوت و منسجم در مقایسه با دو دیدگاه رقیب، به نسبت هنر و دین پرداخته و از منظر زیبایی‌شناسی هنر و دین را بر مبانی توحیدی استوار ساخته است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش ضمن بازنمود چنین تحلیلهایی نشان داد که در رویکرد مسیحی، جداییِ بین هنر و دین را با عنوان «انحصارگراییِ هنر» می‌توان تصور کرد. دیدگاه روشنگری، به ویژه دیدگاه کانت، ارزش هنر را در لذت حاصل از آن می‌داند و تنها ارتباط دین و هنر، در دین اخلاقی قابل توجه است. در زیبایی‌شناسی اسلامی، هنر در هیچ شرایطی مستقل از دین نیست. در رویکرد مسیحی، استقلال هنر از سایر قلمروهای علمی، به وضوح دیده می‌شود. اما در رویکرد اسلامی، هنر با توحید الهی و آموزه‌های قرآن گره خورده است. بر همین اساس، نظریۀ زیبایی‌شناسی اسلامی منسجم بوده و به عنوان یک نظریۀ بدیل بر دو نظریۀ دیگر دقیق‌تر است.