جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مشهور مفسرانِ مسلمان، از دیرباز بر این باور بوده‌اند که از دیدگاه قرآن، عهدین موجود تحریف شده و دارای درون‌مایه‌‎های غیر وحیانی است. در مقابل، شماری از پژوهشگران غربی و مسلمان، با تمرکز بر آیاتِ «تحریفِ کَلِم» و «تصدیق»، این دیدگاه را رد یا دلالت قرآن بر تحریف عهدین را دارای ابهام و تردید دانسته اند؛ در حالی‌که تحریف ‎آمیز ندانستن عهدین و تأیید کامل آن از دیدگاه قرآن، نوعی سطحی نگری و ارائه تبیینی نادرست از دیدگاه قرآن در این زمینه است. افزون بر این، چنین دیدگاهی، خواسته یا ناخواسته، عهدین را از دیدگاه قرآن معتبر می نمایاند و در نتیجه، پیامدهای گوناگونی را در پی دارد که هرگز نمی توان آن را از دیدگاه قرآن تأیید کرد. بر اساس یافته‎ های این پژوهش، مستندات تحریف‎ آمیز بودن عهدین، منحصر در آیات «تحریفِ کَلِم» و «تصدیق» نیست. بدون این آیات هم می‎توان تحریف عهدین و وجود درون‌مایه‌‌های غیر وحیانی را در آن اثبات کرد؛ زیرا با مطالعه تطبیقی قرآن و عهدین، ناسازگاری آن دو در بخشی از درون‎مایه‌های مشترک، به روشنی آشکار می‌شود. در نتیجه، با پذیرش وحیانی بودن قرآن، هرگز نمی‌توان گزارش‌های ناسازگار عهدین با قرآن را وحیانی شمرد. برخی از موضوعات مشترکی که قرآن و عهدین درباره آنها گزارش های ناسازگار دارند عبارت‌اند از: رؤیای یوسف و تصمیم برادران برای کشتن وی، سازنده گوساله سامری و عامل گمراهی بنی‌اسرائیل، شخصیت فکری و رفتاری داود، جزئیات ولادت عیسی و مصلوب و کشته شدن او و شخصیت الوهی یا انسانی وی.

یکی از مبانی مهم در بررسی متون دینی و به­ ویژه تفسیر متون مقدس، توجه به این بحث تاریخی است، که آیا متن مقدس درگذر تاریخ دچار تحریف شده است؟ به بیان دیگر، این متون تا چه اندازه از اعتبار برخوردار هستند؟ مفسران شیعی و اهل سنت در عنایت به این نکته اساسی در تفاسیر خود، بحث سلامت قرآن از تحریف را مطرح کرده ­اند، که در نقطه مقابل نگاه محققان غربی به مسئله تحریف در عهدین است. در این پژوهش که به ابتنای روش کیفی و با رویکرد تحلیل محتوا بررسی شد، با توجه به بررسی محتوایی مسئله تحریف و ابعاد و انواع آن، به بررسی دلایل تحریف ­پذیری یا تحریف­ ناپذیری قرآن کریم و عهدین پرداخته است، و این نتیجه حاصل شد که تحریف در قرآن تنها از حیث معنوی امکان­پذیر است؛ اما تحریف در عهدین بحثی متمایز است؛ چرا که اساسـاً بـا توجه به بشری بودن و به‌اصطلاح دست‌ساز بودن عهدین و مفقود شدن تورات و انجیل الهی، به‌جای تحریف در عهدین فعلی باید قائل به جعل شد.

انگارۀ محرف بودن کراسه‌های یهودی‌ـ‌مسیحی امروزه چنان بدیهی به نظر می‌رسد که شاید باورنکردنی به نظر برسد که زمانی چنین انگاره‌ای در میان مسلمانان رایج نبوده باشد. این پژوهش در پی آن است تا با استفاده از روش پژوهش در «تاریخ انگاره‌ها» (History of Ideas) تاریخ پیدایش و تکامل این انگاره را به شکلی تطبیقی در تفاسیر شیعه و اهل سنت مورد بررسی قرار دهد. طی این بررسی مشخص می‌شود که این انگاره در هر یک از دو جریان تفسیری سرگذشتی متفاوت را پشت سر گذاشته است؛ اما هر دو تقریبا در یک زمان به یک نقطۀ مشترک رسیده و در همان جا تثبیت شده‌اند. شکل کلی این مسیر را می‌توان با استفاده از الگوی سکوت ـ زمزمه ـ همهمه ـ پارادایم تحریف‌باوری ترسیم کرد؛ اما جزئیات این مسیر، شامل تاریخ پیدایش هر یک از مراحل، چرایی انتقال از یک مرحلۀ به مرحلۀ بعدی و حتی تعداد مراحل در دو جریان تفسیری شیعی و سنّی یکسان نیست. این مقاله با ارائۀ تصویری جزئی‌نگر از این مراحل، به مقایسۀ این دو تصویر با یکدیگر می‌پردازد.