جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

: این پژوهش به بررسی نقش عقل ودین در تکامل انسان از دیدگاه علامه جعفری می‌پردازد عقل یکی از شریف‌ترین قوای انسانی است که توانایی درک کلیات را دارد و انسان را از سایر موجودات متمایز می‌سازد. دین نیز یکی از منابع معرفت‌بخش محسوب می‌شود. علامه جعفری در نظریه حیات معقول، عقل را نه صرفاً به‌عنوان یک قوه جزئی‌نگر و ابزاری، بلکه در پیوند با عقل عملی و در تعامل با دین مورد توجه قرار می‌دهد. از دیدگاه ایشان، دین نه تنها در تعارض با عقل نیست، بلکه به تکامل عقل کمک می‌کند و آن را از خطا مصون می‌دارد. عقل در شناخت دین نقش مهمی دارد و یکی از منابع معتبر معرفت دینی است. از دیدگاه علامه جعفری، تکامل انسان در گرو تعامل و هماهنگی میان عقل و دین است. عقل، پیامبر درونی انسان است که او را به سوی حقیقت هدایت می‌کند، اما به تنهایی قادر به درک تمام ابعاد هستی نیست. دین، که شامل عقاید، اخلاق و احکام الهی است، در حکم پیامبر بیرونی، عقل را تکمیل کرده و آن را به سوی درک عمیق‌تر هدایت می‌کند. در نظریه حیات معقول، تکامل حقیقی انسان در گرو استفاده صحیح از عقل و بهره‌گیری از تعالیم دینی است. این تکامل، تنها به رشد علمی و فناورانه محدود نمی‌شود، بلکه ابعاد اخلاقی، روحی و معنوی را نیز در بر می‌گیرد. علامه جعفری تأکید دارد که عقل و دین در تضاد با یکدیگر نیستند، بلکه دین با ارائه نظام ارزشی و هدفمندی به عقل، مسیر صحیح رشد و تکامل انسان را هموار می‌سازد. در مجموع، از دیدگاه علامه جعفری، عقل و دین دو عنصر مکمل‌اند که در کنار یکدیگر، انسان را به سوی کمال و سعادت واقعی سوق می‌دهند. این پژوهش به روش کتابخانه‌ای، توصیفی و تحلیلی انجام شده است

حکمت الهی یکی از اهدافی است که اندیشه بشری باید به دنبال آن باشد؛ دسترسی، درک، پیشرفت، کاربرد و پیاده سازی، در همه جنبه های زندگی، جایی که فلاسفه الهی به دقت وتفصیل از حکمت مراقبت کردند. زیرا از جمله ثمرات آن شادی جاودانه انسان ورهایی او از عذاب دائمی است وحکمتی که می خواهیم در فضیلت ورتبه آن بحث کنیم حکمت نظری وعملی است وتأثیر هر یک از آنها در رسیدن به کمال مناسب اوست. اما در مورد حکمت نظری: هدف آن تکمیل روح تنها با دانستن است، وبه موارد زیر تقسیم می شود: ۱- الهیات: اینها به موارد زیر تقسیم می شوند: الف- الهیات به کلی ترین معنا: وآن مفاد کلی وجود می باشد. ب- الهیات به خاص ترین معنا: این است که در آن وظیفه الهی را در ذات، عمل وصفت جستجو می شود. این کمال علمی است که انسان - بالقوه را - به انسان بالفعل تبدیل نماید. ٢- ریاضی ‌۳- فیزیک. در مورد حکمت عملی، هدف آن این است که بدانی چه باید کرد وسپس به آن عمل بکنی. به دو دسته تقسیم می شود: اخلاق، خانه داری وسیاست شهری. وهر دوی این دو حکمت، انسان را از نظر کسب، تکمیل می کند وما ارتباط تنگاتنگی بین آنها، به ویژه در عملی، یافته ایم. از آنجا که تأثیر آن بر انسان، دستیابی به فضایل اخلاقی است، که وظیفه آنها حذف موانع برای دستیابی به دانش نظری است. فضیلت ومرتبه حکمت الهی، سالک وخواهنده آن را بصیرت بخش می سازد؛ لازم بود که آن را تعریف کنیم، وهدف وفایده آن را توضیح دهیم. از آنجا که موضوع حکمت الهی است، وجود لازمه وجود در ذات، که خداوند متعال است. واین که همه موجودات به او وابسته هستند، وبنابراین در شرافت وفضیلت از او پست ترند، و از آنجا که هیچ شرافتمندانه یا بهتر از وجود لازمه خود وجود ندارد، بنابراین هر چیزی که مربوط به او باشد، باید عزت وفضیلت خود را از وی به دست آورد.بنابراین، این علم در مقابل همه علوم دیگر به عزت وبرتری خود می رسد.بنابراین، نتیجه می گیریم که دستیابی به شریف ترین دانش شرافتمندتر است - بخصوص - اگر بگوییم: با اتحاد عالم ومعلوم، در سطح اپیستمولوژی (معرفت شناسی)، کسی که آن را بدست می آورد به یک موجود الهی تبدیل می شود؛ به دلیل اتحاد او با معلوم الهی. در سطح انتولوژی (وجودی) ، همه باید به اصل برگردند، از طریق یک ذهن آموخته وبهره‌مند شده، در سرریز فراوان اول یک رسانه باشد ، این با قوانین حکمت شرافتمند ثابت می شود: ماندگاری سرریز فراوان الهی وهرگز وقفه شدن آن. واین ماندگاری سرریز نیاز به گیرنده دارد. وباید غیرقابل پیش بینی باشد (واین روح انسان است) واین سرریز اگر فقط به عناصر برسد، که کمالات آن محدود است، مانند اجسام بی جان وجانوران، که حالت انتظار دارند، بالاترین به پایین تر است، وپایین ترین بالاتر نمی رود، اگرچه خدا ذهنها، اشیاء بی جان وجانوران را خلق کرده است، ودر همان حد متوقف کرد، دیگر سرریز فراوان وجود ندارد، وآنگاه عنایت الهی متوقف می شود، اما نیاز به یک وجودی دارد، که سرریز فراوان را فراهم کند، که حالت انتظار نداشته باشد، تا در حالت سرازیر بماند وآن سرریز‌ فراوان را بگیرد، واین روح انسان است، که به ماده نزول کرده وسپس به ذهن باز می گردد وغیره... پس تا این که انسان بالقوه را تبدیل به انسان بالفعل شود ، باید حکمت الهی را بدست آورد. این مطالعه تحت عنوان زیل قرار گرفت: "تبیین فضیلت حکمت الهی وتأثیر آن بر کمال انسان».

شناخت راه‌های دستیابی به کمال انسانی از دغدغه‌های همیشگی بشر بوده است. لکن پیش از هر چیز باید حقیقت کمال انسانی معلوم گردد تا بتوان راه رسیدن به کمال انسان را نیز شناخت. بر پایه معارف اسلامی، «عبادت» از جمله مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند در سیر تکاملی انسان اثرگذار باشد. اینکه چگونه عبادت می‌تواند در تکامل انسانی تأثیر داشته باشد حقیقتی است که باید با تبیین عقلانی و تفسیر فلسفی ارائه گردد. حکمت متعالیه به‌عنوان یکی از مکاتب فلسفه اسلامی ظرفیت‌های خوبی برای بیان رابطه میان عبادت و تکامل دارد. با تبیین مبانی حکمت متعالیه در ارتباط با این موضوع می‌توان گام مهمی در راستای تبیین رابطه عبادت و تکامل انسان­ها برداشت. مقاله حاضر به روش توصیفی - تحلیلی و باتوجه‌به مبانی ملاصدرا، در این زمینه تلاش خواهد کرد تا بتواند تبیین فلسفی از تأثیر عبادت در استکمال نفس از منظر حکمت متعالیه ارائه کند و در نهایت به این نتیجه می­رسد که هر عملی که از انسان سر می­زند با او اتحاد پیدا کرده و از شئون وجودی او می­گردد و این مواجهه به نحو عینیت است. برای این هدف نخست تصویر حکمت متعالیه از کمال انسانی بررسی می‌شود و سپس ارتباط میان آن با عبادت مورد واکاوی قرار خواهد گرفت.

مبانی فعل اخلاقی (جنبه های اختیاری مطلوب) در محورها و زمینه های متعددی مطرح می شود ولی این تحقیق در صدد تبیین سه مسئله بسیار مهم از مبانی فعل اخلاقی است ، مبانی فعل اخلاقی در مکاتب و ادیان در زمینه های متعددی طرح می گردد و هر مکتبی مبانی خویش را در این زمینه مطرح می کند. سه محوری که این تحقیق در صدد بررسی آنها است عبارت است از تبیین ابعاد اختیاری مطلوب و ابعاد اختیاری غیرمطلوب در حکمت های نهج البلاغه ، محور دوم بررسی دیدگاه امام علی ع در نهج البلاغه در مورد کمال انسان و محور سوم بررسی باور- میل بودن یا میل باور بودن انسان در مورد خاستگاه ساحت های بیرونی انسان یعنی گفتار و رفتار است .از جمله کتاب ها که در زمینه ی بررسی مبانی فعل اخلاقی مطرح شده نگاشته شده می توان به موارد ذیل اشاره نمود، شروح نهج البلاغه مثل شرح پیام امام امیرالمومنین علیه السلام نوشته ی عالم گران قدر آیت الله ناصر مکارم شیرازی ، شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ، دانشنامه ی امام علی علیه السلام، کتاب های فلسفه اخلاق و علم اخلاق استاد گرامی دکتر مسائلی و از جمله کتب دیگر که مجموعه ای از احادیث و آداب اسلامی می باشد ولی در هیچکدام از این منابع سه محور مورد بررسی در این پژوهش به صورت تفصیلی به آن پرداخته نشده و هدف این رساله بررسی تفصیلی سه محور مطرح شده است . روش مورد استفاده در این تحقیق روش تحلیلی – توصیفی مبتنی بر رویکرد کتابخانه ای است و نتایجی که در این تحقیق بدست آمده است عبارت است از اینکه ابعاد اختیاری یا فعل اختیاری در ۶ محور اندیشه ، محبت ، صفت، اراده، رفتار، و عاطفه مطرح می گردد که یکی از اهداف این پژوهش بررسی حکمت های نهج البلاغه در این زمینه و تبیین ابعاد اختیاری می باشد. امام علی علیه السلام در تبیین ابعاد اختیاری مطلوب و ابعاد غیر اختیاری غیر مطلوب به شش محور اشاره نموده است و مسئله دیگر بیان معیار فعل اخلاقی است یا کمال انسان است و در تبیین کمال اموری چون وصول به بهشت و امور دیگر مطرح گردیده است و در بررسی میل باور بودن انسان یا باور میل بودن انسان در حکمت ها که به این نتیجه منجر شد که انسان بر اساس مبانی تفکر اسلامی میل – باور است .

شفاعت از مسلّمات دین اسلام به شمار می‌رود و اصل آن تردیدناپذیر است. در این فرایند، شفاعت‌شونده برای اسقاط عقاب یا افزایش پاداش، نیروى خود را با نیروى شفیع گره مى‌زند و سبب تکامل و ارتقای هستی خود می‌شود. بنابراین نفوس مستعد با یاری‌جستن از مقربان درگاه حق از ظلمت نجات می‌یابند و به رحمت بیکران الهی می‌پیوندند. ازآ‌نجاکه روح انسان برای دریافت وضعیت جدید و رسیدن به کمال، نیازمند استعداد و آمادگی است، هرگاه این آمادگی به وجود آید، با رفع موانع و حجاب‌‌ها، موقعیت برای نورانی‌شدن باطن و ترقی آن فراهم می‌شود و شفاعت رخ می‌دهد. ازاین‌رو، شفاعت یکی از راه‌‌های ترقی و تکامل نفس بعد از مرگ به شمار می‌رود. حال، این پرسش مطرح می‌شود که مگر در عالم برزخ و به‌ویژه در نشئۀ آخرت نیز قوه و ماده وجود دارد؟! به این پرسش از سوی فیلسوفان پیروِ حکمت متعالیه پاسخ‌‌هایی داده شده است. در مقالۀ حاضر، هریک از این پاسخ‌ها پس از مرور به‌روش توصیفی‌تحلیلی، ارزیابی و دیدگاه مناسب‌تر تبیین شود.

شهرها عصاره تمدن بشری در بستر زمان هستند که امروزه مهمترین سکونتگاه انسان معاصر به شمار می روند. ابعاد مختلف فرمی و محتوایی شهر، جایگاه بالایی در سیر تکامل یا انحطاط انسان داشته و کیفیات محیطی در مقیاس های مختلف شهر، بر کیفیت زندگی انسان و تعالی وی تاثیر بسزایی می گذارد. بررسی شهرها و جایگاه آن ها در نظام های فکری گوناگون در راستای دستیابی به یک چهارچوب جامع در خصوص بهبود شرایط فعلی می تواند موثر واقع گردد. سوال این پژوهش «جایگاه شهر در کمال و تعالی انسان از منظر حکمت متعالیه چیست؟» است. در راستای این مهم، به تبیین جایگاه شهر در سیستم فکری صدرایی پرداخته شده و نقش آن در کمال انسان مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است. روش پژوهش حاضر بنیادی-نظری می باشد. راهبرد استفاده شده، راهبرد تفسیرگرایی و استدلال منطقی است. روش گردآوری اطلاعات کتابخانه ای، اسنادی می باشد. با توجه به نوع تحقیق و راهبرد آن، مقاله حاضر را می توان از جمله مقالات کیفی نامید. شهر به عنوان، محل زندگی، رشد و تعالی انسان، و یک اثر هنری ساخته دست هنرمند (شهرساز) می تواند در زمینه سازی بستری برای کمال انسان در صورت توجه به اصول کمال، بسیار کارا و موفق عمل نماید. در این راستا توجه به اصل وحدت و کثرت در تمامی ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، کالبدی و زیست محیطی شهرها و تلاش در ساماندهی آن ها هماهنگ با نظم الهی، راهبردی مهم در خلق بستری مناسب برای کمال انسان ها محسوب می شود. همچنین تجلی زیبایی های خداوندی در شهر و انعکاس آن ها در زندگی اجتماع با الگوهایی همچون باغ ایرانی از دیگر راهکارهای این دیدگاه است.

اين كتاب از هشت مقاله به ‌شرح زير تشكيل شده است: ديباچه‌اي بر منطق فهم دين ؛ نهادهاي راهنماي فهم قرآن ؛ آب حيوان به ظلمت بردن ( پيامدهاي فلسفي كلامي نظريه‌ تكثرگرايي ديني) ؛ پلوراليسم ديني و چالش معيار (مباحثه با پروفسور جان هيك) ؛ نسبت دين و ايدئولوژي ؛ فلسفه‌ فرج، فلسفه‌ جهان برتر ؛ و فرجام قدسي تاريخ.

رساله انسانیه کتابی است اخلاقی که فضایل اخلاقی را ذکر می کند. این کتاب مجلد یک و دو کتاب رساله انسانیه می باشد.