جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

خلود در عذاب یکی از مسائل و بحث های مهم و پیچیده ای است که در قرآن کریم بدان تصدیح شده و همه اهل دیانت به خصوص مسلمانان را همواره به خود مشغول داشته است خلود اهل نار و عذاب ابدی یکی از بحث‌های مهم و پیچیده‌ای است که عالمان دیانت را مشغول کرده است و هر یک به مقتضای اصول و مبانی فکری خویش روش متفاوتی برای حل این مساله و سوالات مطرح در این باره در پیش گرفته اند؛ از جمله این که چگونه عذاب ابدی و خلود همیشگی در آتش با رحمت و عدالت خداوند سازگار است و این که چگونه ممکن است گناه محدود، عذابی نامحدود داشته باشد (زاهدی فر ، 1399) یکی از عقاید مهم و تغییرناپذیر ما مسلمین اعتقاد به اصل معاد و بازگشت به سوی خداوند است اما پیرامون جزئیات این اصل مهم میان اندیشمندان اختلافاتی وجود دارد. یکی از این اختلافات حول محور خلود، معنا و تفسیر آن است از متکلم فیلسوف، عارف مفسّر و فقیه گرفته، همگی این پرسش را از خود دارند که آیا خداوند مهربان بندگان گناهکار را برای همیشه در آتش آخرت می سوزاند و یا چنین نیست و تنها برای مدت زمانی، حال کوتاه باشد یا طولانی، گناهکاران را تأدیب و تنبیه می‌‌کند و سپس آنان را از عذاب می‌رهاند و راحتی آنان را فراهم می سازد(کرباسی نظرلو، 1399). هرچند این مسأله که عده ای از گناهکاران هم چون مؤمنین پس از تحمل عذاب به اندازه‌ی گناهانشان و نه بیشتر از عذاب رهایی خواهند یافت با اتکا به آیات قرآن کریم و نص صریح روایات قابل فهم بوده و مورد تأیید همگان باشد، اما مقابل در پیرامون برخی دیگر از گناهکاران که خداوند در قرآن کریم به آنان وعده عذاب داده است اختلاف نظر وجود دارد. عده‌ای خلود را به معنای دوام و ابدیت گرفته اند بنابراین مراد از خلود در عذاب را تعذیب جاودانه معنا کرده‌اند، از جمله این که خداوند در قرآن میفرماید: (خالدین فیها لا یُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ وَلا هُمْ یُنْظَرُونَ) (بقره، 162) از آن جا که خداوند در این آیه و آیات مشابه بسیاری وعده خلود در عذاب را بیان نموده است و امکان خلف وعده برای خداوند محقق نیست در نتیجه عذاب همیشگی خواهد بود». اما برخی دیگر خلود را به معنای مدت زمان طولانی می‌پندارند و عذاب اخروی را پایان‌پذیر تصور می‌کنند. ایشان با تکیه بر آیاتی نظیر (خَالِدِینَ فِیهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّکَ) (هود، 107) خلود در عذاب را وابسته به دوام آسمان و زمین دانسته با توجه به آیاتی که آسمان و زمین را نابود شدنی میدانند عذاب را پایان‌پذیر می‌شمرند(قرآن کریم). آن چه در این اثر خواهید دانست این است که انسانها در قیامت چند گروه‌اند (1 برخی مستقیم به بهشت می روند؛ مانند انبیاء، امامان(علیهم السلام) و 2) برخی مانند مستضعفین فکری که پیام خدا به آن ‌ها نرسیده و گناهی هم مرتکب نشده اند نه به جهنم و نه به بهشت می‌روند تفصیل این دو قسم در بحث بهشت و جهنم خواهد آمد. بعضی در جهنم برای همیشه می‌مانند؛ مانند کافران مقصر و 4) و گروهی که بعد از چشیدن عذاب در جهنم و پاک شدن به بهشت وارد می شوند(مقضی، 1399) اهل خلود در جهنم بسیار اندک‌اند، زیرا تبهکاران شماری عذاب می‌شوند؛ اما سرانجام بسیاری از آنها به شفاعت شافعان از عذاب نجات می یابند بی و تنها کافران معاند برای همیشه در آتش می‌مانند و سایر گنهکاران پس از مدتی تعذیب با شمول رحمت الهی، از جهنم خارج می‌شوند. بنابراین این تحقیق به دنبال آن است تا به بررسی خلود در عذاب اخروی از دیدگاه مفسران شیعی با تأکید بر تفسیر تسنیم بپردازد.

این پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی است که به بررسی روش‌شناختی تفسیر موضوعی آیات اخلاقی در تفاسیر المیزان و تسنیم می‌پردازد. هدف از این نوع تحقیق، تحلیل عمیق اصول، روش‌ها و ابزارهای به‌کاررفته در تفسیر موضوعی است تا از این طریق، چارچوبی نظام‌مند برای فهم بهتر آیات اخلاقی ارائه شود. این رویکرد به پژوهشگر امکان می‌دهد تا با استفاده از تحلیل‌های کیفی، به شناسایی نقاط قوت و ضعف روش‌های تفسیری مفسران معاصر بپردازد و پیشنهادهایی برای بهبود این روش‌ها ارائه دهد. داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای و بررسی منابع اولیه مانند تفاسیر مفسران معاصر (علامه طباطبایی و آیت‌الله جوادی آملی) و منابع ثانویه مانند مقالات و پژوهش‌های مرتبط جمع‌آوری می‌شود. ابزار گردآوری شامل فیش‌برداری از متون تفسیری و تحلیل محتوای آثار است. جامعه آماری این پژوهش، آثار مفسران معاصری است که به تفسیر موضوعی آیات اخلاقی پرداخته‌اند و نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام می‌شود. روش تحلیل این پژوهش، تحلیل محتوا با رویکرد نقادانه است. ابتدا، اصول و روش‌های تفسیر موضوعی آیات اخلاقی در آثار مفسران استخراج می‌شود. سپس، این روش‌ها از نظر نقاط قوت و ضعف مورد نقد قرار می‌گیرند. همچنین، از روش مقایسه تطبیقی برای تحلیل تفاوت‌ها و شباهت‌های رویکردهای مفسران استفاده می‌شود. این روش‌ها به پژوهشگر کمک می‌کند تا درک جامعی از روش‌شناسی تفسیر موضوعی به‌دست آورد و پیشنهادهایی برای کاربرد بهتر این روش در مواجهه با چالش‌های معاصر ارائه دهد.

این تحقیق به مطالعه تطبیقی سوره کهف در دو تفسیر مهم امامیه؛ المیزان و تسنیم، می‌پردازد. تفسیر المیزان، توسط علامه طباطبایی، به عنوان یکی از بهترین تفاسیر قرآن به قرآن شناخته می‌شود. در مقابل، تفسیر تسنیم با استفاده از منابع قرآن، سنت و عقل، سبک تفسیری جامعی را ارائه می‌دهد. هدف این پژوهش، شناسایی نقاط اشتراک و افتراق این دو تفسیر ذیل سوره کهف است. توجه ویژه‌ای به نظرات آیت الله جوادی آملی در مقابل دیدگاه‌های استادش، علامه طباطبایی، شده است. ضرورت این مطالعه از اهمیت هر دو تفسیر به عنوان منابع تفسیری مهم امامیه و فریقین نشأت می‌گیرد و می‌تواند برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به تفسیر قرآن مفید باشد.

تقدیم تاخیر الفاظ در ادبیات نقش ویژه‌ای در رساندن معنا دارد. در ادبیات عرب نیز تقدیم و تاخیر الفاظ، معانی خاصی را به مخاطب القاء می‌کند. قرآن کریم کتاب فصاحت و بلاغت است که به زبان عربی نازل گشته و هرگونه تقدیم و تاخیر در آن به حسب اینکه از سوی خداوند حکیم بیان شده است دارای حکمت است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل حکمت‌های تقدیم و تأخیر آیات قرآن در دو کتاب تفسیری برجسته، «المیزان» و «تسنیم»، انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق، تبیین حکمتهای تقدیم و تاخیر در قرآن کریم از دیدگاه دو مفسر بزرگ قرآن یعنی علامه طباطبائی(ره) و آیت الله جوادی آملی(دام عزه) می باشد. این پژوهش، به‌عنوان مطالعه‌ای تطبیقی، زمینه را برای تعمیق فهم مفاهیم قرآن از رهگذر تبیین حکمتهای تقدیم و تاخیر فراهم می آورد. ضرورت انجام این مطالعه ناشی از اهمیت شناخت دقیق این شیوه بیانی در قرآن است که می‌تواند درک بهتر مفاهیم وحیانی و نیز کاربرد آن‌ها در تفسیر، تعلیم و تربیت دینی را فراهم سازد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد هر دو تفسیر ضمن تأکید بر جنبه‌های بلاغی و ساختاری تقدیم و تأخیر، حکمت‌هایی در حوزه‌های اعتقادی، تربیتی، اخلاقی را برجسته می‌سازند.

مفسران قرآن کریم از زمان پیامبر اکرم حضرت محمد مصطفی (ص)، با توجه به علم وتوانایی خویش، کتب تفسیری متنوعی با روش های مختلف تفسیری تدوین نموده اند. مفسران برجسته شیعه همچون شیخ طوسی، ملا فتح الله کاشانی و علامه طباطبایی ازروش عقلی برای تفسیر آیات قرآن کریم بهره جسته اند . درقرن معاصر نیز، مفسر شاخص و برجسته ای همچون علامه جوادی تفسیر تسنیم را با روش عقلی تدوین نموده اند . تفسیر تسنیم آیت الله جوادی آملی ویژگی منحصر به فردی دارد و آن اینکه فرایند تفسیر قرآن درآن با روش عقلی منسجم انجام شده است. عقل به عنوان ابزار اصلی درکنار نقل معتبر معصومین علیهم السلام، برای کشف مراد خداوند می باشد و نیز به عنوان منبع مهم برای تفسیر و فهم حقایق قرآن کریم شناخته می شود. بدیهی است تفسیر تسنیم آیت الله جوادی آملی، جز مهمترین تفسیر شیعی به زبان فارسی و به سبک ترتیبی در قرن معاصر می باشد. آیت الله جوادی آملی تفسیر تسنیم را طی چهل سال و در هشتاد جلد در حوزه علمیه قم تدوین نمودند. روند تالیف این تفسیر با آغاز درس تفسیر ایشان درسال 1361 درمدرسه سعادت قم شروع شد. با افزایش جلسات تفسیری آیت الله جوادی آملی، گروه تفسیر درسال 1369 تشکیل شد تا محتوای درس های تفسیری را به صورت کتاب تفسیری با عنوان تفسیر تسنیم تدوین کنند. بعد از تاسیس مرکز تحقیقاتی اسرا درقم درسال 1372؛ نخستین جلد تفسیر تسنیم در سال 1375 منتشر شد و آخرین جلد آن درسال 1403 به چاپ رسید . با توجه به اینکه آیت الله جوادی آملی در زمینه های مختلف علوم اسلامی مثل فقه ، فلسفه ، عرفان ، کلام ، حدیث و علوم قرآنی تخصص داشته اند درکتاب تفسیر تسنیم شاهد این هستیم که از اصطلاحات مربوط به علم فلسفه ، منطق ، کلام ، حدیث ، فقه ، اخلاق ، و مباحث علوم قرآنی درحین تفسیر آیات قرآن کریم استفاده کرده اند. به همین دلیل تفسیر تسنیم آیت الله جوادی آملی طولانی ترین و تخصصی ترین تفسیر قرآن کریم در قرن معاصر محسوب می شود که تاکنون بیش از پانصد پایان نامه و صد ها مقاله در موضوعات متنوع قرآنی وتفسیری با توجه به تفسیر تسنیم آیت الله جوادی آملی نگاشته شده است .( سایت اسرا ) لازم به ذکر است عقل به عنوان یکی از منابع مهم تفسیر در کنار روایات معتبر شناخته می شود . آیت الله جوادی آملی در زمان تفسیر آیات قرآن کریم از عباراتی مثل عقل نظری ، عقل عملی ،عقل تجربی ، عقل ناب ، عقل تجریدی ، عقل برهانی ، عقل منبع، عقل مصباح استفاده نموده اند. از نظر آیت الله جوادی آملی عقل در بیان تفسیر آیات قرآن و فهم حقایق دینی از منزلت خاصی برخوردار است به گونه ای که عقل همتای روایات معتبر معصومین علیه السلام و ابزاری برای فهم مباحث تخصصی علوم فلسفی ، کلامی ، عرفانی ، حدیثی وعلوم قرآنی محسوب می شود. ( جوادی آملی، عبدالله ، منزلت عقل درهندسه معرفت دینی ، صص 35 -120 ) امتیاز ویژه تفسیر تسنیم جوادی آملی نسبت به تفاسیر ما قبل از آن این است که به روش عقلی در علوم مختلف ذیل آیات قرآن کریم توجه کرده است لذا با استفاده از روش عقلی آیات مرتبط با علوم اسلامی ( فلسفه و منطق ، فقه واصول ، کلام وعرفان ،حدیث وعلوم قرآنی ) را تفسیر و تبیین نموده اند . کارکرد عقل در علم فلسفه و منطق متفاوت از کارکرد عقل در علم فقه و کلام و عرفان بوده است. ایشان پس از بررسی سندی و متنی روایات منابع اسلامی و با استفاده از روش عقلی دیدگاه خداوند را تفسیر و تبیین نموده اند تا اثبات کنند عقل و نقل معتبر هماهنگی کامل دارد. مقصود از روش عقلی در تفسیر تسنیم آن است که آیت الله جوادی آملی با استفاده از روش عقلی در رفع تعارض بین آیات قرآن ، تفسیر آیات متشابه ، فهم مراد خداوند از آیات قرآن کریم، دست یابی به حقایق ومعارف قرآنی، همتایی و هماهنگی عقل و نقل معتبر معصومین علیه السلام را بیش از پیش اثبات کرده اند. ( جوادی آملی ، عبدالله ، ادب فنای مقربان ، ص 383) دراین تحقیق برآنیم تا پس از تعریف عقل، به اقسام و ارتباط انواع عقل و تمایز بین انواع عقل از نظر آیت اله جوادی آملی بپردازیم و روش عقلی را در آیات متشابه، رفع تعارض آیات ، فهم مراد خداوند ، استفاده از روش عقلی برای دست یابی به حقایق ومعارف قرآنی ، کاربست عقل درتفسیر آیات همچون (یدالله ، وجه الله ، الله نور السموات والارض ، الرحمن استوی علی العرش ) بررسی کنیم. ودر پی پاسخ به این پرسش هستیم که چگونه آیت الله جوادی آملی درتفسیر تسنیم ازروش عقلی استفاده نموده است ؟ آیت الله جوادی آملی درتفسیر تسنیم خویش از روش عقلی به عنوان منبع تفسیر آیات قرآن کریم استفاده می کند که این روش تفسیرمصطلح عقلی نام دارد و زمانی که مفسر استدلال را بیاورد عقل برهانی نام دارد و زمانی که از عقل مصباح استفاده کند ، عقل بر بقیه مباحث آیات قرآن کریم پرتو می اندازد وعقل را تحت تاثیر قرار می دهد و سپس تفسیر آیات را ذکر می کند و نکات فقهی ، اجتماعی سیاسی آیه را تبیین می کند و این یک تفسیر عقلی برهانی نام دارد . سوال این تحقیق این است که چگونه آیت الله جوادی آملی درتفسیر تسنیم روش عقلی منبع ،عقل مصباح، عقل برهانی را استفاده کرده است ؟ بدیهی است آیت‌الله جوادی آملی به عنوان شاگرد علامه طباطبایی ازروش عقلی اجتهادی ایشان از تفسیر المیزان تاثیر پذیرفته اند وسوال در اینجا این است که آیا آیت الله جوادی آملی درتفسیر تسنیم موافق روش عقلی علامه طباطبایی است؟

با توجه به نقش بنیادین انسان در نظام هستی و تاکید قرآن بر کرامت ذاتی اون،تحلیل مسئولیت های اجتماعی از دیدگاه اندیشمندان دینی،ضروری است.در عصری که فردگرایی و بی تفاوتی اجتماعی رو به گسترش است،بازخوانی دیدگاه های متفکران دینی مانند آیت الله جوادی آملی با تکیه بر منابع انسانی (مانند تفسیر تسنیم)میتواند چارچوبی الهام بخش برای بازسازی روابط انسانی ارائه دهد.ایشان به عنوان مفسر و عالمی که در علوم مختلف اجتهاد دارد در تفسیر تسنیم به فراوانی به این موضوع پرداخته است.ایشان مسئولیت های انسان ها نسبت به یکدیگر را شامل سه حوزه:مسئولیت فردی،خانوادگی و اجتماعی می دانند.به عنوان نمونه ایشان در زمینه مسئولیت های فردی در ذیل آیه 36 سوره قیامت به مسئولیت انسان نسبت به خود و در آیات 21 و 106 سوره نحل و 46 عنکبوت به مسئولیت انسان نسبت به اعضاء و جوارح و... می پردازد.در زمینه مسئولیت های خانوادگی در ذیل آیه 21 سوره روم به مسئولیت زن در تامین سکینت و آرامش و در آیه 33 سوره احزاب به تفاوت مسئولیت زن و مرد و... را بیان می نماید و در مورد مسئولیت های اجتماعی انسان ها نسبت به یکدیگر ذیل آیه 113 سوره توبه و 47 سوره مریم و 40 سوره هود به مسئولیت انسان نسبت به بستگان و در آیه 15 و 16 سوره فجر به مسئولیت انسان در حمایت از یکدیگر در جامعه اسلامی و در آیه 105 سوره مائده به مسئولیت انسان ها در امر به معروف و نهی از منکر و... پرداخته است.پرسش اصلی در این پایان نامه،آن است که از منظر آیت الله جوادی آملی در تفسیر تسنیم،مسئولیت های اجتماعی انسان ها نسبت به یکدیکر ( در قالب فردی،خانواده و اجتماعی) چگونه است؟

«غرر آیات» آیاتی کلیدی و راهگشا در تفسیر قرآن که در روشن‌سازی ابهامات و کشف مراد خداوند متعال در دیگر آیات نقش مهمی ایفا می‌کنند. این روش تفسیری، با تأکید بر تفسیر قرآن به قرآن، از روش‌های مؤثر علامه طباطبایی و علامه جوادی است که در آن، آیاتی که محتوای توحیدی، اصلی و برجسته دارند، مورد استفاده قرار می‌گیرند. اگرچه علامه طباطبایی در منابع خود به طور مستقیم به ملاک‌های شناسایی «غرر آیات» اشاره نکرده است، علامه جوادی در مقدمه المیزان، ملاک اصلی را دارا بودن محتوای توحیدی و شاخص بودن آیاتی خاص برای استنباط فروع اعتقادی و اخلاقی ذکر کرده است. آیه ۲۱ حجر، به دلیل دارا بودن اصل توحیدی و نقش کلیدی آن در تبیین خلقت و تقدیر، در تفسیر المیزان و تسنیم بسیار برجسته است و کارکردهای متنوعی، از جمله تبیین روایات شأن نزول و تفسیر معنا، در هر دو تفسیر داشته و در تفسیر تسنیم فراوانی بیشتری دارد.

قاعده « وضع الفاظ برای روح معنا » از مهمترین مبانی تفاسیر عرفانی است. بر اساس این قاعده، معنای یک واژه، روح واحدی تلقی می شود که به صورت حقیقی اما با حفظ مراتب در تمام مصادیق آن، جریان دارد. فهم روح معنا در راهیابی به بطن بسیار موثر است چه این که در سایه آن، ضمن حفظ معنای ظاهر ، امکان اطلاق معنا بر مصادیق متعدد فراهم است. پژوهش حاضر می کوشد با تکیه بر روش توصیفی - تحلیلی، جایگاه قاعده «وضع الفاظ برای روح معنا» در راهیابی به معانی باطنی قرآن را از دیدگاه تفسیر تسنیم به بحث نشیند. نتایج نشان می دهد نویسنده تفسیر تسنیم به این قاعده توجه ویژه دارد و ضمن پرداخت به مباحث نظری مرتبط با این قاعده – مانند تعریف و ذکر مبانی- به صورت گسترده از آن بهره می برد. به باور صاحب تسنیم، قاعده مذکور، مهم ترین مبنا برای فهم لایه های باطنی آیات قرآن است و به مفسر کمک می کند تا همان شیوه اهل بیت ( علیهم السلام و الصلوه ) را در فهم عمیق قرآن به کار بگیرد. نتیجه این پژوهش در زمینه مطالعات تفسیر عرفانی سودمند است همان گونه که در عرصه مطالعات تسنیم پژوهی کارآیی دارد

قرآن کریم کلام خدا و کتاب آسمانی مسلمانان است که بر حضرت محمد وحی شده و منبعی از دانش‌های مختلف از جمله تفسیر و علوم قرآنی است. یکی از این علوم، علم بلاغت است که شامل مفهوم "التفات" می‌شود؛ به معنای تغییر جهت کلام برای جلب توجه مخاطب و ایجاد هیجان. التفات می‌تواند به اشکال مختلفی مانند التفات واژگانی بروز کند، که در آن حوزه‌های معنایی واژگان تداخل پیدا می‌کنند. این نوع التفات در قرآن به ایجاد آشنایی زدایی و توجه بیشتر مخاطب کمک می‌کند. آشنایی زدایی، نظریه‌ای است که به بیگانه کردن زبان و نو جلوه دادن آن اشاره دارد. هنجار گریزی در قرآن به اوج خود رسیده و ضمن ایجاد طنین دلنشین، اهداف معناشناسانه را دنبال می‌کند. تفاسیر قرآن، مانند تفسیر المیزان و تسنیم، به فهم بهتر مفاهیم قرآن کمک کرده‌اند. این پژوهش به بررسی التفات واژگانی در قرآن با توجه به این دو تفسیر می‌پردازد و تفاوت‌های معنایی کلمات را روشن می‌کند تا مشخص شود کدام یک از تفاسیر به بیان التفات واژگانی بهتر پرداخته است.

بدون تردید، هدف اصلی آفرینش انسان، نزدیک شدن به خدای متعال و دستیابی به کمال و سعادت حقیقی است. یکی از ارکان اساسی برای تحقق این هدف، تربیت است؛ این مهم به عنوان فرایندی هدفمند در شکل گیری شخصیت انسان همواره مورد توجه ادیان و مکاتب فکری بوده است چراکه علاوه بر رشد فردی، نقشی حیاتی در تعالی جامعه دارد. اهمیت تعلیم و تربیت به قدری است که خداوند در آیه 32 سوره مائده به هدایت و پرورش انسان‌ها همچنین وظیفه خطیر انسان‌سازی اشاره کرده است. نیاز بشر به تربیت امری انکارناپذیر است و تأثیر سازنده آن بر هیچ کس پوشیده نیست. درواقع انسان با تربیت صحیح می‌تواند شخصیت خود را شکل دهد و به مدارج کمال نائل آید. دین اسلام، که مبتنی بر شناخت حقیقت انسان و نیازهای اوست، زمینه رشد و کمال او را در تمام ابعاد وجودی‌اش فراهم ساخته است. در اسلام، قرآن و سنت به عنوان منابع اصلی، اصول تربیتی را تبیین کرده اند. در این میان نقش معلم و مربی به عنوان مجریان این اصول از جایگاه ویژه ای برخوردار است. درنتیجه برای رسیدن به کمال تربیت، باید به الگویی جامع که متشکل از قرآن کریم(بهترین منبع ارزشمند در تعلیم و تربیت اسلامی)، سخنان پیامبران الهی و اهل بیت علیهم ‌السلام است، عمل شود. قرآن کریم، خدای متعال را به عنوان اولین معلم بشر معرفی کرده است. کسی که از ابتدای خلقت انسان، پیامبرانی را همراه با کتاب آسمانی برای رشد و هدایت انسان‌ها برانگیخت تا امروزه معلمان برنامه‌های تربیتی خود را مطابق با الگوی تربیتی آنها تنظیم کرده و خود را به صفات الهی شان مزین کنند. با توجه به عدم دسترسی همیشگی ما به وجود پیامبر و امام ضروری است، معلمان عهده‌دار این امر مهم شوند. باتوجه به اثرگذاری آنها در رشد و تحول جامعه، معلمی و هدایت انسان‌ها از اصیل‌ترین و شریف‌ترین کارها و هم‌تراز با شغل انبیا به شمار می‌رود. بنابراین ضرورت دارد معلمان با بهره‌گیری از تعالیم اسلامی و شناخت حقیقت انسان و استعدادهای او، زمینه تربیت سازنده را برای افراد جامعه فراهم کنند، چراکه متربیان به دلیل نفوذ روحی و معنوی معلم خود، تأثیر زیادی از او می‌پذیرند و بسیاری از افراد موفقیت خود را مرهون معلمان خود هستند. در این راستا، تبیین نقش و جایگاه معلم، استخراج دقیق شاخصه‌ها و وظایف معلمان همچنین راهبردهای تربیتی آن‌ها از نگاه قرآن، توسط اندیشمندان تربیتی ضرورت دارد. با توجه به اهمیت نقش بی‌بدیل معلم در تربیت انسان و سعادت جامعه، این پژوهش درصدد آن است با نگاهی تطبیقی به بررسی این موضوع از دیدگاه دو تفسیر جامع شیعی، یعنی تفسیر المیزان علامه طباطبایی به عنوان مرجع تفسیری قرآن کریم و تفسیر تسنیم آیت‌الله جوادی آملی، که یکی از تفاسیر ترتیبی قرآن کریم به زبان فارسی است، بپردازد. در واقع تفسیر تسنیم بر پایه شیوه تفسیری علامه طباطبایی در المیزان نوشته شده و روش محوری آن بر پایه تفسیر قرآن به قرآن، تفسیر قرآن به سنت و تفسیر قرآن به عقل می باشد. از دیدگاه ایشان، منابع تفسیر قرآن شامل قرآن، سنت و عقل است. با توجه به اینکه سبک و روش هر دو مفسر به طور مستقیم با منابع تفسیر قرآن ارتباط دارد، می‌توان نتیجه گرفت که سبک تفسیر تسنیم، سبکی جامع و شامل هر سه موضوع است. از میان سه سبک تفسیر، تفسیر قرآن به قرآن به عنوان بهترین و کارآمدترین روش شناخته می‌شود. زیرا ارزشمندترین منبع برای تفسیر قرآن کریم، خود قرآن است که به عنوان شاهد و مفسر خود عمل می‌کند و در دستیابی به معارف ناب قرآن تأثیر عمیقی دارد. با توجه به غنای مبانی تربیتی در دو تفسیر المیزان و تسنیم و امکان بهره‌گیری از آن‌ها در نظام آموزشی و تربیتی معاصر جهت طراحی الگوهای مبتنی بر آموزه های دینی، همچنین پرکردن خلاء پژوهشی در مطالعات تطبیقی تفاسیر مذکور در حوزه تربیت درنهایت ارائه راهکارهای عملی برای مربیان و معلمان در جوامع اسلامی، پرداختن به این موضوع مهم ضرورت می‌یابد. باتوجه به بحرانهای تربیتی در جوامع امروزی، بازخوانی نقش معلم از دیدگاه قرآن ضرورتی دوچندان دارد. تفسیر المیزان با رویکرد فلسفی اجتماعی و تفسیر تسنیم با نگاه عرفانی تربیتی خود به عنوان دو تفسیر مکمل میتوانند نظام تربیتی اسلام را در ابعاد شناختی، عاطفی و رفتاری تبیین کنند. این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که چگونه میتوان از ظرفیت های این دو تفسیر برای طراحی الگوی تربیتی معلم محور در عصر حاضر بهره برد. در واقع هدف از پژوهش حاضر این است که با بررسی تطبیقی مبانی تربیتی در تفاسیر مذکور، به تحلیل و تبیین ویژگی‌ها معلم، وظایف و مسئولیت‌های او در گام بعدی و در نهایت مقایسه یافته ها و کشف افتراق و اشتراک روش‌های تربیتی در آن دو بتواند، الگویی ارزنده‌ که حاوی آموزه‌ها و راهبردهای عملی مؤثر در تعلیم و تربیت باشد را اختیار دغدغه‌مندان این حوزه قرار دهد.