جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مسئله‌ی معاد جسمانی که در شرع مقدس اسلام به آن اشاره گردیده همواره محل اختلاف‌نظرهای زیادی بوده است به‌نحوی‌که بعضی همانند متکلمین معتقدند که معاد هم جسمانی و هم روحانی است و درعین‌حال فلاسفه را متهم به التزام به معاد روحانی تنها می‌دانند در مقابل، فلاسفه این نظر متکلمین را درست ندانسته و معتقدند که احدی از فلاسفه معاد را روحانی صرف نمی‌دانند و همگی آن را اعم از روحانی و جسمانی می‌دانند. از دیگر موارد نزاع در این مسئله می‌توان به اختلاف دیدگاه‌های بین مکتب تفکیک و پیروان حکمت متعالیه در کیفیت معاد جسمانی اشاره کرد که هریک از این دو گروه آن را به معنایی گرفته‌اند. پیروان مکتب تفکیک مخصوصاً استاد سیدان که از نمایندگان متأخر این مکتب است بر طبق اصول خاص خودشان که بیشتر برگرفته از ظواهر آیات و روایات است قائل به بازگشت همین بدن عنصری و مادی دنیا در نشئه آخرت‌اند؛ ایشان معتقدند طبق فهم عامه مردم و عرف جامعه در مسئله معاد و با استناد به‌ظاهر آیات و روایات که دال بر بازگشت همین بدن عنصری در قیامت‌اند، آنچه در روز قیامت محشور می‌شود همین بدن عنصری دنیوی است. اما در مقابل نظر پیروان حکمت متعالیه مخصوصاً استاد جوادی آملی همانند نظر موسس این مکتب یعنی ملاصدرا که متفرع بر اصول ابتکاری خویش است، بر این می باشدکه کیفیت معاد جسمانی همان‌گونه است که در آیات و روایت به آن پرداخته‌شده است اما نه به آن صورتی که فهم عرفی و قاطبه جامعه آن را برداشت می‌کنند بلکه اثبات این مطلب با استدلال عقلی و روش فلسفی است. ایشان با برشمردن اصول و تمهیداتی معاد جسمانی را اثبات می‌کنند به این صورت کهانسان در هر نشئه‌ای دارای بدنی متناسب با همان نشئه است. اهمیت مسئله به این خاطر است که معاد از اصول مسلم دین مبین اسلام است و لذا چگونگی این امربسیار مهم است تا در ایمان مسلمین خلل و باور اشتباهی راه پیدا نکند. در این تحقیق در مورد اندیشه و نظرات این دو مکتب درباره معاد جسمانی مطالعه شده و سپس به بحث و بررسی مشترکات و نکات اختلافی دو گروه پرداخته‌شده است . درنهایت در قسمت پایانی تحقیق با ذکر دلایلی به اثبات معاد جسمانی از دیدگاه حکمت متعالیه ملتزم گردیده‌ایم.

جرج سانتایانا، فیلسوف و نظریه‌پرداز غربی، دین را پدیده‌ای فرهنگی و نمادین می‌داند که عمدتاً تابع زیبایی‌شناسی و روان‌شناسی است و آن را با رویکرد «واقع‌گرایی شاعرانه» تحلیل می‌کند. این رویکرد دین را مجموعه‌ای از نمادها و اسطوره‌هایی می‌بیند که معنا و آرامش روانی انسان را فراهم می‌کند و کمتر به جنبه‌های معرفتی، متافیزیکی، و تاریخی آن توجه دارد. نقدهای مطرح‌شده نشان می‌دهد این نگرش توانایی کافی برای درک تنوع و پیچیدگی‌های معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی دین را ندارد و فهمی ناقص از ماهیت دین ارائه می‌دهد. همچنین، تقلیل دین به نماد و اسطوره موجب نادیده ‌گرفتن ابعاد معرفتی و حقیقت‌جویانة آن می‌شود. زیرا دین حامل ادعاهای عقلانی و تجربیاتی معنوی است که فراتر از صرف نمادند. افزون بر این، تمرکز سانتایانا بر جنبه‌های روان‌شناختی و زیبایی‌شناسانه دین نقش بنیادین دین در ایجاد معنا، هدایت اخلاقی، و تعالی معنوی انسان را نادیده می‌گیرد. بنابراین، برای فهمی جامع و دقیق از دین و معنای زندگی ضروری است از تحلیل یک‌سویة سانتایانا فراتر برویم و تحلیل‌های فرهنگی، تاریخی، معرفتی، و اخلاقی دین را همه با هم و در تعامل با یک‌دیگر در نظر بگیریم.

این مقاله به تحلیل انتقادی مبانی طبیعت‌گرایانة گراهام آپی، فیلسوف معاصر، در رد براهین غایت‌شناختی (براهین نظم و طراحی) می‌پردازد. آپی با تکیه بر چارچوب فلسفی طبیعت‌گرایی استدلال می‌کند که وجود نظم و پیچیدگی در جهان نیازی به تبیین با یک موجود هوشمند ماوراءطبیعی (خدا) ندارد. او معتقد است پدیده‌های جهان می‌توانند به طور کامل با قوانین فیزیکی و فرایندهای طبیعی توضیح داده شوند. هدف این پژوهش، فراتر از صرفاً بازگویی استدلال‌های آپی، نقد مبانی متافیزیکی این رویکرد است. مقالة حاضر نشان می‌دهد که طبیعت‌گرایی آپی به جای آنکه یک نتیجه‌گیری مبتنی بر شواهد باشد، خود یک فرض فلسفی پیشینی است که با نفی امکان وجود پدیده‌های غیر طبیعی به مصادرة به مطلوب در نقد براهین غایت‌شناختی می‌انجامد. در نهایت، این پژوهش نتیجه می‌گیرد که نقد آپی به براهین غایت‌شناختی قویاً به فرضیات فلسفی او وابسته است و موفقیت آن به پذیرش طبیعت‌گرایی به عنوان تنها جهان‌بینی ممکن منوط است.

چرایی و چگونگی پیدایش و مانایی دین، شمول و فراگیری، عمق جاذبه و نفوذ و تأثیرات شگرف آن در زندگی بشر از مهم‌ترین مسائل دین‏شناختی معاصر است. شماری از تبیین‌های طبیعی نوظهور در این عرصه تبیین‌های مبتنی بر نگرة تکاملی داروین است. در این دست نظریه‏پردازی‏ها، نگرة ممتیک و ویروس ذهنی ریچارد داوکینز جنجالی‏ترین دیدگاهی است که نه‌تنها مروج طبیعت‌گرایی و ناواقع‏گرایی دینی، که به‌قوت رماننده از دین و برانگیزانندة حس انزجار و تنفر از آن است. با توجه به اهمیت این مسئله و نقش آن در اساسی‏ترین ارکان و بنیاد‏های شناختی و عاطفی و رفتاری انسان، مقالة حاضر بر آن است تا دیدگاه یادشده را بررسی کند و در معرض سنجش قرار دهد. روش تحقیق به لحاظ مقام گردآوری اطلاعات کتابخانه‏ای و در مقام داوری عقلی‌ـ تحلیلی است. ماحصل تحقیق اجمالاً این است که دیدگاه داوکینز و شیوة بیان وی در این زمینه آمیخته به انواع خطاها و مغالطات است و از هیچ حمایتی توسط علم و دیگر مجاری معرفتی و منطق بشری برخوردار نیست.