جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

شرح حکم نهج‌البلاغه نوشته شيخ عباس قمى، (متوفى به سال 1359ه.ق) است که به زبان عربى است که شرحى است، بر حکمت‌هاى نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین(ع). مؤلف محترم ضمن ترتيب حکمت‌هاى نهج‌البلاغه براساس حروف الفباء بر هر کدام از آن‌ها، شرحى کوتاه نگاشته است. تبيين لغات مشکل، توضيح مراد از حکمت و آوردن نمونه‌هايى از اشعار براى تبيين مفهوم حکمت از جمله کارهايى است که مؤلف محترم در اين کتاب انجام داده است. وى در اين کتاب حکمت‌هاى نهج‌البلاغه را به ترتيب حروف الفبا ذکر کرده و آن‌ها را به گونه‌اى موجز و مفيد بيان کرده است. گه‌گاه نيز در ضمن شرح به مسائل مهم تاريخى، ادبى و دينى اشاراتى دارد. او در مواضع بسيار، از کتاب‌هاى شرح ابن ابى‌الحديد و ابن ميثم بحرانى بهره جسته، که مصحّح در جاى خود به آن‌ها اشاره کرده است. روش تصحيح کتاب - آن‌گونه که مصحّح ذکر کرده است - استخراج منقولات و مقابله آن‌ها با منابع اصلى از کتاب‌هاى زبان، ادبيات، تاريخ، حديث و دواوين شعرا است. علاوه بر اين ضبط اعلام و ضبط صحيح متون لغوى و شعرى و اضافه نمودن تعليقات لازم در حواشى کتاب، از جمله کارهاى ديگر مصحح است. در پايان کتاب نيز فهرست جامعى از آيات کريمه، ابيات به ترتيب قوافى، امثال فارسى، اعلام اشخاص و اماکن و منابع و مآخذ ذکر شده است.

تاریخ اسلام تألیف علی‌اکبر فیاض، شرح وقايع تاريخ سياسى اسلام از ابتدا تا سقوط بغداد به سال 656 ق و پايان خلافت عباسى،به نحوى بسيار فشرده و در عين حال جامع است كه در شش بخش سامان يافته: بخش اول با عنوان«عربستان»در جغرافيا و تاريخ عربستان و قوم عرب پيش از اسلام است. بخشهاى دوم و سوم با عناوين«پيغمبر در مكه» و «پيغمبر در مدينه»به شرح حوادث زندگى پيامبر و مسلمانان در مكه و مدينه پرداخته و بخش اخير سال شمارانه تنظيم شده است. بخش چهارم مربوط به عصر خلفاى راشدين و بخش پنجم با عنوان«امويان»دربارۀ دو سلسلۀ سفيانى و مروانى و نيز دعوت عباسى و ابو مسلم است. بخش آخر كه عباسيان نام دارد،شرح وقايع خلافت عباسى است در دوره‌هاى مختلف تافروپاشى آن به دست مغول.كتاب در پايان،فهرست‌هايى مشتمل بر نام اشخاص و جاها وقبيله‌ها دارد.

تاریخ دو اقلیت مذهبی یهود و مسیحیت در ایران، پایان‌نامه دکتری محمدعلی تاج‌پور بوده است که وضعیت تاریخی، دینی و معیشتی دو اقلیت یهود و مسیحیت در ایران تا سال 1344ش (با توجه به تاریخ انتشار کتاب) را مورد بررسی قرار داده است. کتاب حاوی دو بخش است: بخش اول، مباحث مبوط به یهودیت را شامل می‌شود. بخش دوم کتاب نیز که از حجم بیشتری نسبت به بخش اول برخوردار است، به وضعیت عیسویان در ایران و دین و اخلاق آن‌ها پرداخته است. نگاه مؤلف توصیفی و تاریخی است. در بعضی از موضوعات، مانند زندگی حضرتی عیسی(ع) و تعالیم وی بیشتر به منابع اسلامی مانند قرآن استناد کرده است و در برخی موارد که مطالب اناجیل با قرآن در تضاد بوده، مؤلف بیشتردیدگاه قرآنی و اسلامی خود را بیان کرده است. کلیت موضوعاتی که مؤلف در قسمت مسیحیت به آن‌ها پرداخته، شامل این موارد است: تعداد عیسویان ایران و نژاد آن‌ها، حدود ارمنستان زندگی و تعالیم حضرت عیسی، کلیسا، وظایف اخلاقی عیسویان، فرقه‌های مسیحیت، رفتار شاه ایران با عیسویان، تعداد تقریبی عیسویان در شهرهای ایران، تعدا ارامنه در آذربایجان شرقی و غربی، سازمان‌های ورزشی و آموزشی ارامنه، وضعیت اقتصادی طبقات مختلف ارامنه، مراکز مذهبی ارامنه، مهاجرت ارامنه و فعالیت‌های سیاسی آنها.

الصحيفة السجادية الجامعة لأدعية الإمام علي بن الحسين(ع)، كتابى است كه در آن، ادعيه وارده از امام سجاد(ع)، در آن گردآورى شده است. از آنجا كه نسخه ديگرى از اين كتاب، در نرم‌افزار موجود مى‌باشد، در اين نوشتار، به معرفى نسخه‌اى پرداخته مى‌شود كه تحت اشراف و با تصحيح سيد‌ ‎محمدباقر موحد ابطحى اصفهانى، عرضه گرديده است. دو مقدمه از مصحح، آغازگر مطالب كتاب مى‌باشد. در مقدمه اول، به استقبال شديد دانش‌پژوهان و مطالعه‌كنندگان كتاب اشاره شده است كه باعث گرديده اين اثر، بار ديگر، تجديد چاپ شود. در مقدمه دوم، ابتدا اهميت و ضرورت دعا بيان و سپس، امام سجاد(ع)، به‌صورت مختصر و موجز، معرفى شده است. در ادامه، ضمن بيان نكاتى پيرامون كتاب صحيفه سجاديه، روش تصحيح كتاب، شرح داده شده است. سعى مصحح بر آن بوده تا جمع‌آورى و تنظيم ادعيه كتاب حاضر، به‌گونه‌اى باشد كه سلامت و ترتيب ادعيه مراعات شده و تنظيم و ترتيب آنها، بر طبق صحيفه سجاديه كامل و متداول موجود باشد. به‌عنوان مثال، در صحيفه سجاديه كامل، دو دعا مختص به ماه رمضان وجود دارد كه تحت عنوان «إذا دخل...» و «إذا ودع شهر رمضان» و به شماره 44 و 45 قرار گرفته است و مصحح، 27 دعا را مختص به ماه رمضان يافته و آن‌ها را بر طبق اوقات واردشده آن‌ها، مرتب كرده است؛ درحالى‌كه آن دو دعاى مذكور، بر همان ترتيب اولیه مذكور، باقى مانده است. ادعيه وارده در صحيفه سجاديه، به دليل اجازات و روايتى كه از آن در هر طبقه و عصر وجود دارد، متواتر مى‌باشد؛ لذا مصحح، برخى از اسانيد و اجازات را ذكر كرده است. وى به‌منظور راهنمايى خواننده و تبيين اتصال اسانيد به يكديگر، اقدام به تهيه شجره اسانيد همانند شجره انساب نموده و ترجمه‌اى از اكثر روات سند متداول در صحيفه سجاديه كامله را ذكر كرده است. برخى از مفردات و نصوص مشكل و دور از فهم، در پاورقى‌ها تبيين و تشريح شده است. همچنين مواردى كه احتياج به شرح بيشتر و تعليق داشته، با علامت ستاره در پاورقى مشخص و در انتهاى كتاب، شرح شده است. فهرست ادعيه صحيفه سجاديه كامله بر حسب تسلسل آنها در اين كتاب، به‌همراه فهرست ادعيه صحيفه جامعه، در انتهاى كتاب آمده است.

این مقاله به بررسی رساله‌ای کلامی می‌پردازد که به‌غلط به شَریف مرتضی (د: 436 ه‍.ق/ 1044 م) دانشمند امامی، نسبت داده شده است. رسالۀ مزبور پرسش از فاعلیّت انسان را در نسبت با تقدیر الهی و جبر به بحث می‌گذارد و از دیدگاههایی دفاع می‌کند که تا اندازۀ زیادی مشابه نظرگاههای شناخته‌شدۀ سیّد‌ مرتضی است. با این وصف، رساله، خصائصی نیز دارد که با کُلّیّت دستگاه کلامی شریف مرتضی ناسازگار است. افزون بر این، پرسشها و ملاحظاتی سبک‌شناختی و کتاب‌شناختی نیز در باب این رساله قابل طرح است که در مجموع، دلیل موجّهی بر ضدّ اَصالت و صحّت انتساب اثر به شریف مرتضی بشمار می‌آید. با این همه، و با وجود اینکه رسالۀ یادشده بارها در جهان اسلام به‌چاپ رسیده است، هیچ کس متذکّر این انتساب غلط نشده است. این رساله، به معنای دقیق کلمه، تصویر غلطی از بسیاری از دیدگاههای شریف مرتضی ارائه می‌کند و گاه، ارکان اصلی نظام کلامی او را متزلزل می‌نماید. نویسندۀ رساله، مفاهیم اخلاقی را، پیش از استدلالهای عقلی، بر بنیاد احکام و نصوص دینی بنا می‌نهد، همو بر اَخبار آحاد اعتماد می‌کند، مرجعیّت اصحاب پیامبر [ص] را می‌پذیرد، و اسماء و صفات خداوند را از وحی برمی‌گیرد. چُنین دیدگاههایی، که آشکارا برخِلاف نظرگاههای سیّد‌ مرتضی است، روی‌هم‌رفته، تا حدّ زیادی به نظریّات غیر امامیان نزدیک‌تر است و به‌آسانی می‌تواند متعلّق به نویسنده‌ای معتزلی باشد.