جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

عين‌القضات همدانی به دلیل سوءظن مرجعيت دينی به مرگ محکوم شد. او به‌منظور بیان رنج خویش و شکایت از روزگار «شکوی‌الغریب» را نوشت که دربردارنده اتهامات و نشانگر اوضاع مذهبی و اجتماعی عصر است. مایستر اکهارت هم به سبب باورهاي عرفاني و شطحيات بسيار در مواعظش متهم شد و برائت نامهاي تنظيم کرد تا در برابر پاپ از خود دفاع کند. اثر پیش رو به مطالعه مقایسه‌ای متن دفاعیه، علل سیاسی محکومیت، انديشه ها، روش زندگي، چگونگی فاصله گرفتن از سنت رسمی، نحوه دفاع و سرانجام اين دو عارف برجسته با يکديگر اختصاص دارد.

جُرم میهمان ناخوانده، همیشگی، و پردردسر جوامع بشری است و مجازات راه‌کاری قدیمی برای جلوگیری از آن. برخی از جامعه‌شناسان حقوق بر این گمان‌اند که مجازاتِ مجرمان بالفعل، احتمال تکرار جرم توسط آنان و یا مجرمان بالقوه را کاهش می‌دهد. این توجیه که به “نظریه بازدارندگی” شناخته می‌شود منتقدانی دارد که در کارکرد و اخلاقی بودن مجازات، ترید می‌کنند. قرآن نیز جرم را همزاد آدم و فرزندانش (هابیل و قابیل) دانسته و مجازات را راهی برای بازدارندگی معرفی می‌کند؛ اگر چه این بازدارندگی با آن‌چه در مکاتب کیفری توضیح داده می‌شود متفاوت است.

نسبت عقل با دین یکی از موضوعات مهم و‌ مبنایی فلسفه دین است. ما در این کتاب به روش تحلیلی در دو بخش موضوع را بررسی کرده‌ایم. در بخش نخست مفهوم عقل را از دوره یونان باستان تا دوره مدرن دنبال کرده و در نهایت همان نکته ارسطو در معنای عقل و روش عقلی یعنی «مشاهده و استنتاج «را به مثابه روش تعقل و فلسفه‌ورزی برجسته کرده‌ایم و در بخش دوم سه تصور از دین را بررسی و نسبت آن با تعقل را سنجیده‌ایم؛ دین به مثابه تجربه‌ دینی، دین به مثابه ایمان و ‌دین به مثابه تفسیر (فهم). در فصل نخست این بخش به تفصیل نشان داده‌ایم که تجربه دینی معرفت‌بخش نیست پس نسبتی با عقل ندارد و در فصل دوم بر این رای رفته‌ایم که ایمان عمل اراده است نه عقل و در فصل سوم به تفصیل شرایط و قواعد فهم عقلی را بررسی کرده‌ایم و در فصل آخر نوع نگاه برخی فیلسوفان‌ معاصر دین درباره عقلانیت گزاره‌های دینی را بررسی کرده‌ایم.

از نزدیک به ربع قرنی که از انتشار مجموعه شش‌جلدی «کلام و جامعه در سده دوم و سوم هجری»، اثر پروفسور یوزف فا‌ن‌اس (متولد 1934)، استاد بـازنشسته رشــته اسـلام‌شنـاسی و زبان‌های سامی دانشگاه توبینگن و پـژوهشگر نـامی عـرصة کلام اسلامی مـی‌گذرد، ایــن مـجـموعه بی‌تردید یکی از منابع پژوهشی درخور توجه به‌شمار آمده و پایه‌ای برای تحقیقات متعددی قرار گرفته است. روش جدید بررسی آراء کلامی در چهار حوزه عالم اسلامی و مناسبات آنها با یکدیگر و نیز نسبت میان جامعه و کلام، افق‌های جدیدی را در پژوهش‌های کلامی گشوده است. تتبع کم‌نظیر نویسنده و ذکر دقیق مآخذ در پانوشت‌ها، این مجموعه را به گنجینه‌ای ارزشمند برای پژوهشگران در کلام اسلامی مبدل ساخته است.

تفسیر-یا به تعبیر بهتر عملیات تفسیری-در اولین مواجهه با متون دینی، چیزی جز دو اتفاق عمده نیست: یکی برداشتن غبار تاریخی و دیگری تشخیص انگاره حاکم بر متن. یـکی از انگاره‌های غلط تصور امکان تـعامل با متن غیـر آغشتـه به فـهم (نص غیرمشوی) است. اساساً هیچ متنی-به ویژه متون دینی در سـاختار تمدنی اسلام-بسان موجودی عریان و منسلخ از سیطره یک فهم نیست و البته روایـت اول، نقش مهمی در شــکل‌گیــری ایـن فــهم دارد. بـرخی خاورشناسان، قرآن کریم را «متنی متلو» خوانده‌اند. وجود انبوهی از تفاسیر قرآن کریم در سده‌های مختلف، شاهد این امر است. اگرچه شاید گریزی از طبقه‌بندی متن نباشد؛ اما در عین حال، همواره در تفسیر متن باید نگران انگاره‌ها و اشراب آن‌ها به متون نیز باشیم. انگاره پژوهی، فضا و رویکرد نوینی در مطالعات دینی است. کتاب حاضر تلاش دارد تا با واکاوی رویکردهای متداول در تفسیر متون اسلامی در مطالعات معاصر، 27 انگاره از انگاره‌های ساختاری حاکم بر فضای این نوع مطالعات را در قالب سه بخشِ انگاره‌های مشترک، انـگاره‌های تـفسیر و علوم قرآن، انگاره‌های حدیث، تاریخ و سیره بررسی کند.

تفسیر مفتاح الخزائن از آثار عرفانی مرحوم شیخ محمدجعفر لاهیجی لنگرودی از حکیمان مشهور سده دوازدهم هجری قمری است. وی در پاسخ به درخواست محمدشاه قاجار برای فهم آیات استخاره مطابق با قرآن موجود در نزد وی اقدام به تفسیر و تاویل آیات نخست دو صفحه مقابل از قرآن بر مشرب اهل عرفان نموده است. این تفسیر در دو جلد تدوین شده است که در جلد نخست از ابتدای قرآن تا سوره کهف را در بر می‌گیرد و جلد دوم نیز از سوره مریم تا پایان قرآن را شامل می‌شود.

كتاب الغيبة في الإمام الثاني عشر القائم الحجة، اثر سید اسدالله بن محمدباقر موسوی شفتی، کتابی است پیرامون امام دوازهم شیعیان و ویژگی‌های ایشان که با تحقیق سید مهدی شفتی، منتشر شده است. نگارنده در این کتاب با استناد به روایات و تحقیق در متون دینی، درباره مسئله غیبت و چگونگی آن، بحث و گفتگو کرده و طی آن اقوال و احادیث گوناگون را درباره غیبت و حیات امام مهدی(عج) مطرح نموده است. این کتاب، مشتمل است بر بسیاری از مباحث مطرح‌شده در آیات، روایات، داستان‌ها و حکایات فراوان مربوط به شئون مختلف امام دوازدهم(عج)، از قبیل: اثبات ولادت و امامت تا مبحث غیبت و ظهور و تشکیل حکومت و شرح حال، اوصاف، سیره و احکام وی. مؤلف، موسوعه ارزشمندی را در سه جلد، به رشته تحریر درآورده است. جلد نخست این موسوعه که به چاپ رسیده است، به بحث از امامت و امام اول پس از پیامبر(ص) اختصاص یافته است. در جلد دوم که هنوز چاپ نشده، به بحث پیرامون امامت در اخبار دال بر امامت ائمه دوازده‌گانه، پرداخته شده است. در این جلد، از کتبی مانند «الطرائف» سید بن طاووس، «الصواعق» ابن حجر، صحیح مسلم و بخاری و شرح ابن ابی‌الحدید، استفاده شده است. صاحب «الذریعه» این کتاب را «مناقب الأئمة» و «منتخب المناقب» نامیده، درحالی‌که مؤلف در پشت نسخه خطی آن، به خط خود آن را «منتخب الصحاح من مؤلفات الأحقر» نامیده است. در جلد سوم که کتاب حاضر می‌باشد، به‌صورت مفصل، به آیات و روایات واردشده در شأن امام دوازدهم(عج) پرداخته شده و در این زمینه، از دلایل امامت آن حضرت، علت انکار بقای ایشان توسط منکرین، دلایل رد این انکار و اخبار دال بر وجود آن حضرت و اینکه از نسل حضرت علی(ع) و امام حسین(ع) می‌باشد، سخن به میان آمده است. کتاب با مقدمه مفصلی از محقق آغاز شده است. در این مقدمه، ابتدا به معرفی کتاب پرداخته شده و سپس، به برخی از ویژگی‌ها و خصوصیات آن اشاره و در پایان، شرح حالی از مؤلف ارائه گردیده است. مطالب نیز در سه باب «لزوم غیبت»، «دلایل غیبت» و «یاران حضرت همراه با صفات آنان» تدوین شده است.