جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هدف از مقاله حاضر بررسی رویکرد سیستم‌های اجتماعی-‌فنی در بررسی اخلاقی هوش مصنوعی با تکیه‌بر نظرات فیلسوفان پراگماتیست است. در سالیان اخیر برخی پژوهشگران به استفاده از رویکرد سیستم‌های اجتماعی-‌فنی در حوزه هوش مصنوعی روی آورده‌اند. با این حال انواع روایت‌های مختلف از این رویکرد معرفی شده است که می‌توان آنها را به سه دسته اصلی تقسیم‌بندی کرد. در مقاله حاضر، هر سه دسته‌بندی معرفی و موردمطالعه قرار خواهند گرفت؛ البته تمرکز اصلی بر روایت پراگماتیستی خواهد بود. با توجه به اهمیتی که این رویکرد پیدا کرده است و با در نظر گرفتن تازگی آن، نیاز است پژوهشگران مختلف این رویکرد را به‌دقت مورد ارزیابی و مطالعه قرار داده و چالش‌های آن را شناسایی کنند. در راستای رسیدن به هدف اصلی این مقاله، از روش تحلیلی-انتقادی برای بررسی و ارائه راهکار استفاده شده است. بررسی‌های ما نشان می‌دهد که یک روایت پراگماتیستی از سیستم‌های اجتماعی-‌فنی بر عملکرد و اثرات هوش مصنوعی در جامعه تمرکز می‌کند و عوامل مختلف مؤثر که به آثار و نتایج اخلاقی می‌انجامند را شناسایی می‌کند. با این حال یک چالش اصلی این رویکرد پیچیدگی سیستم و وجود عوامل مختلف در آن است. در این راستا، با تکیه‌بر نظرات فیلسوفان پراگماتیست، مطالعه میان‌رشته‌ای به‌عنوان شیوه بررسی و مطالعه در سیستم‌های اجتماعی-‌فنی ارزیابی و معرفی شد. نتایج مقاله حاضر نشان می‌دهد، این راه‌کار با وجود عوامل مختلف و پیچیدگی سیستم؛ مطالعه و بررسی آن را امکان‌پذیر می‌کند.

هدف پژوهش حاضر بازاندیشی درباره نقش معلم: از معمار آموزش تا همکاری واقع بینانه با هوش‌مصنوعی می‌باشد. برای دستیابی به این هدف از رویکردی فلسفی و روش پژوهش فراتحلیل کیفی استفاده شده‌است. یافته‌های پژوهش نشان از آن دارد که هوش‌مصنوعی مولد با توانایی ترکیب داده‌های گسترده و تولید محتوا،‌ برنامه‌درسی شخصی‌سازی‌شده و تعاملی که ارائه می‌دهد،‌ اقتدار رایج و معمول معلم را دگرگون می‌کند. در این مقاله و با ارائه دلایل و شواهد مربوطه،‌ این دگرگونی در قالب سه گونه بحران دسته‌بندی شده‌است: ۱) بحران در نقش متصدی بازنمایی دانش؛ ۲) بحران در معماری برنامه‌درسی و ۳) بحران تسهیلگری یادگیری. این دگرگونی‌ها از طرفی افق‌هایی برای بهبود کیفیت آموزش و از سویی دیگر متزلزل کردن جایگاه معلم در آموزش را به دنبال دارد. در بخش دوم با ارائه نقدهایی به رویکرد تسهیلگرانه فنی به تدریس نکته‌هایی در راستای احیای مشروعیت از دست رفته معلم ارائه شده‌است. در نتیجه‌گیری می‌توان گفت معلمان امروزی که به لطف همکاری با هوش‌مصنوعی مولد از وظایف فنی پیشین مانند نگارش طرح درس،‌ و بازنمایی دانش بی‌نیاز شده‌اند،‌ بر پرورش مهارت‌های مربوط به خودشناسی و خودشدن و نیز عاطفی-اجتماعی فراگیران تمرکز می‌کنند. همچنین از نقش‌های جدید معلم «مربی انتقادی» برای ارزیابی خروجی‌های سوگیرانه هوش‌مصنوعی می‌باشد.

پژوهش حاضر به بررسی تحولات نظری در علوم شناختی معاصر می‌پردازد؛ حوزه‌ای که از نیمۀ قرن بیستم تاکنون، سه انقلاب عمده را پشت سر گذاشته است. پرسش اصلی مقاله آن است که چگونه گذار از شناخت‌گرایی کلاسیک به رویکردهای نوین موسوم به ادراک4E، به بازاندیشی در ماهیت ذهن و شناخت انجامیده است. این پژوهش با روش تحلیلی ـ توصیفی و بر پایۀ تحلیل منابع نظری، مسیر تحول از شناخت‌گرایی کلاسیک تا رویکرد ادراک4E‌ را واکاوی می‌کند، یافته‌های پژوهش نشان‌می‌دهد که شناخت‌گرایی کلاسیک، با تکیه بر بازنمایی محاسباتی و پردازش نمادین، در تبیین تعامل میان ذهن، بدن و محیط با محدودیت‌هایی مواجه است. در مقابل، رویکرد ادراک4E ـ شامل مؤلفه‌های بدنمند، بافتمند، وضعیت‌مند و گسترش‌یافته ـ شناخت را فرایندی پویا، موقعیتی و تعاملی با محیط تلقی می‌کند و نقش بدن، ابزارها و بافت محیطی را در سازمان‌دهی فرایندهای شناختی برجسته می‌سازد؛ در پایان، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که تلفیق دیدگاه‌های کلاسیک و رویکرد 4E می‌تواند مسیر پژوهش‌های آینده را به سوی الگویی جامع‌تر، واقع‌گرایانه‌تر و میان‌رشته‌ای هدایت کند؛ هرچند چالش‌های روش‌شناختی و عملیاتی همچنان پابرجا است.

الأسس السياسية و المذهب الواقعي، تألیف الشیخ الرکابی، دربرگیرنده مباحثی در زمینه آرای سیاسی مارکسیسم، لیبرالیزم و مکتب اسلام است. هدف از طرح مباحث مربوط به اسلام و احکام آن، آشنایی نظری با اصول آن عنوان شده است. این کتاب در سه بخش تدوین یافته است. قبل از ورود به مباحث اصلی، مؤلف به مباحثی در زمینه فلسفه تاریخ، مذهب سیاسی، طرق بحث سیاسی، ایدئولوژی سیاسی، اخلاق سیاسی و آزادی سیاسی در نظام مارکسیستی و سرمایه‌داری پرداخته است. بعد از آن، در دو قسمت اول کتاب، فلسفه سیاسی مکتب مارکس مطرح شده و مباحثی در زمینه دیالکتیک، مادیت تاریخی، پرولتاریا، دولت، مالکیت و قومیتبه تفصیل آمده است. وی در بحث مربوط به سرمایه‌‎داری، درباره فلسفه سیاسی سرمایه‌داری، مالکیت و آزادی فردی بحث کرده است. بخش سوم کتاب، بحث از حکومت و دولت در اسلام است. نویسنده در این قسمت به اختصار ضرورت حکومت را در جوامع مختلف مطرح کرده و وجود حکومت را به عنوان عنصری عملی برای اجرای قواعد و قوانین ضروری جوامع بیان نموده است. به گفته او، اشکال متعدد حکومت، در واقع عامل تحقق و ابزار نظریات سیاسی است، حکومت اسلامی نیز با نظام ولایت فقیه متحقق می‌شود. او در ادامه بحث از نظام حکومت در اسلام، به نظریاتی در زمینه امامت و ولایت اشاره کرده، و با نقل نظر چند تن از فقها، انعقاد امامت را در دیدگاه شیعه از طریق نصب می‌داند، در حالی‌که اهل سنت آن را از طریق بیعت قبول دارند. نویسنده، سپس می‌گوید روایاتی از معصومین در بیان ولایت انتصابی وجود دارد که همان روایات، دلیلی بر انتصابی بودن ولایت فقه در دوره غیبت در دیدگاه قائلین به آن نیز هست. رکابی در ادامه این بحث، ولایت انتصابی و انتخابی را به‌طور مختصر بحث کرده است. نویسنده شروط لازم برای حاکم اسلامی در نظام ولایی را از دید گروهی از علمای قدیم و معاصر نقل کرده و توضیح داده است. نویسنده می‌گوید که عقل، اسلام و ایمان، عدالت، فقاهت، حسن ولایت، عدمطمع و حرص، و ذکوریت از شرایط عمومی حاکم اسلامی است. سپس مباحثی نظیر خروج و یا امکان عدم خروج بر امامی را که مسلمین با او بیعت کرده‌اند، متذکر شده و فتوا به عدم امکان خروج بر امام عاصی و فاسق را، خلاف نصوص قرآنی و روایات دانسته است. نویسنده با توجه به موضوع غدیرخم، برخورداری امام علی(ع) را از حق الهی ولایت و فعلیت‌یابی آن با بیعت، از اعتقادات شیعه برشمرده است. وی بیعت با امام را به معنای اعتماد به او و انقیاد از حاکمیت او در حکومت می‌داند؛ زیرا بعد از بیعت، حقوق متقابل بین حاکم و مردم تحقق می‎یابد و وظیفه امام، اجرای تکالیف لازم‌الاجراست. نویسنده عقیده دارد که حکومت خداوند، رسول اکرم(ص)، ائمه(ع) و ولایت فقیه (جمهوری اسلامی)، همه در واقع حکومت اسلامی هستند. نویسنده در بحث تفصیلی از ولایت فقیه، آن را دارای مبنای عقلی و نقلی می‌داند. مبنای عقلی ولایت فقیه، حکم عقل بر رهبری فرد صالح برای حاکمیت است؛ و مبنای نقلی آن، روایات منقول از ائمه(ع) و آیات قرآنی است. حدود اختیارات ولی فقیه، معنای اولوالامر، شورا و لزوم مشورت ولی فقیه در امور اداری حکومت، از جمله مباحث دیگری است که به تفصیل در این کتاب مورد بررسی قرار گرفته است

این کتاب که بر پایه اعتقادات دینی و به زبان عربی نگاشته شده حاوی مباحثی است در باب "خانواده و نظام آن در اسلام"، و دربر دارنده موضوعاتی همچون: سنت ازدواج در نظام هستی، تقوا در خانواده، اهداف ازدواج دراسلام، منزلت زن در تاریخ اسلامی و بشری، استقلال مرد و زن در اسلام، منزلت زن در قرآن، شروط ازدواج در اسلام، اخلاق اسلامی در خانواده، حجاب و پاکیزگی زن، حقوق زن و مرد دراسلام، و تربیت فرزندان.

این کتاب یکى از با ارزش‌ترين كتب در علم كلام به حساب مى‌آيد، چنانكه افراد متعددى به این كتاب مراجعه كرده و از مطالب این كتاب استفاده نموده و يا گاه بر بعضى از مطالب آن ايراداتى نوشته‌اند.

الأئمة الاثناعشر في كتاب منهاج الكرامة للعلامة الحلي و نقد كلام ابن تيمية حولهم، تألیف سید علی حسینی میلانی، گزیده کتاب «شرح منهاج الكرامة في معرفة الإمامة» تألیف خود نویسنده است. کتاب «منهاج الكرامة في معرفة الإمامة» اثر علامه حلی (متوفی 726ق) است که توسط ابن تیمیه در «منهاج السنة النبوية» مورد نقد قرار گرفته است. در اثر حاضر، جایگاه ائمه اطهار(ع) از دیدگاه شیعه معرفی و نقد ابن تیمیه با استناد به منابع اهل سنت رد شده است. نویسنده در مقدمه درباره نگارش این اثر چنین می‌نویسد: «زمانی‌که شرح منهاج الکرامه علامه حلی را با رد بر کلام ابن تیمیه در منهاج السنة نوشتم، مناسب دیدم که بخش متعلق به شرح حال ائمه دوازده‌گانه را در کتابچه مستقلی جدا نمایم تا برای همه مفید واقع شود. در ابتدای کتاب بخشی از عبارات علامه حلی نقل شده است. این بخش که معرفی فشرده‌ای از ائمه معصومین(ع) است را علامه حلی در «منهاج الكرامة» در فصل دوم، وجه رابع و پس از آن نویسنده در شرح بر منهاج الکرامة.آورده‌اند. مطالب کتاب به تعداد ائمه اطهار(ع) در دوازده فصل نگارش شده است. شیوه نگارش مطالب بدین ترتیب است که در هر فصل ابتدا بخشی از کلام علامه حلی در رابطه با آن امام ذکر شده است. پس از آن کلام ابن تیمیه در نقد سخنان علامه حلی نقل شده است. در آخر نیز نقد و رد بر کلام ابن تیمیه با لفظ «أقول» ارائه شده است؛ به‌عنوان نمونه علامه حلی درباره امام صادق(ع) چنین می‌نویسد: «أفضل أهل زمانه و أعبدهم». ابن تیمیه در رابطه با این سخن علامه، امام صادق(ع) را از برگزیده‌ترین اهل علم و دین می‌داند که علمش را از جدش که پدر مادرش ام‌فروه دختر قاسم بن محمد بن ابوبکر است و از محمد بن منکدر و نافع و زهری و دیگران فراگرفته است. سپس نویسنده در نقد کلام ابن تیمیه چنین می‌نویسد که او نفیا و اثباتا توجهی به کلام علامه نکرده است. آنگاه عبارات بزرگان اهل سنت را که تأکیدی است بر کلام علامه ذکر می‌کند. وی در این‌باره سخنان مالک بن انس، ابوحنیفه، ابن حیان، ابن خلکان و دیگران را نقل کرده است. به‌عنوان مثال ابن حیان چنین می‌نویسد: «كان من سادات أهل‌البيت فقها و علما و فضلا». مستندات مطالب با ذکر جلد و صفحه در پاورقی‌ها و فهرست مطالب، در انتهای اثر ذکر شده است.

کتاب حاضر پیرامون صراط مستقیم و وجوب مخالفت ظاهری و باطنی با کفار عرضه و چاپ شده است.

کتاب حاضر در رد کتاب "لله ثم اللتاریخ کشف الاسرار و تبرئه الائمه الاطهار" به قلم "سید حسین موسوی" نگاشته شده است. به تصریح نگارنده: "به نظر می‌رسد نویسنده‌ی این کتاب، شخصیت شیعی ناشناخته‌ای را به خود بسته است تا به دو هدف دست یابد: اول، تا به اهل سنت بفهماند که آیین استوار دارند و شیعه‌ی امامیه که یکی از فقهای معاصر آن را وانهاده و به بطلانش اقرار نموده، آیین سست است و با این وسیله این اشکال همیشه مطرح از سوی شیعیان را دفع کند که اگر رهیافتگانی به مذهب شیعه می‌گرایند از علمای اهل سنت و اندیشمندان ایشان هستند. دوم تا نویسنده، امکان سرهم کردن ماجراها و رویدادهای ناشایستی را بیابد که ادعا می‌کند آن‌ها را دیده است.