جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

آسیب‌شناسی شخصیت و محبوبیت زن، اثر محمدرضا کوهی، کتابی است که نویسنده در فصل‌های مختلف، با شیوه‌ای جدید و با نگاهی عمیق، کوشیده است با تشریح جنبه‌های فطری و وجودی زن و مطابقت آموزه‌های اسلام با آنها، برتری این دین را به‌ویژه در بُعد عفاف و حجاب اسلامی آشکار سازد. همچنین، وی در پرتو استدلال‌ها و هشدارهای مفید و مشفقانه متعدد به زنان به ویژه دختران جوان، ضرورت رفتار و پوشش عفیفانه و نیز آسیب‌هایی که بر اثر بدحجابی و بی‌قیدی، حریم ارزشمند شخصیت و پاک‌دامنی آنان را به خطر می‌اندازد، به تفصیل توضیح می‌دهد و با تشریح روش‌های درست کسب محبوبیت و مقبولیت در نظام خانواده و اجتماع، دام‌های فریب‌کاران را به آنان می‌نمایاند. اثر حاضر با این هدف، در هشت فصل با این عنوان‌ها تنظیم و تدوین شده است: شخص و شخصیت؛ پی‌آمدهای ناگوار لاقیدی و بدحجابی بر فرآیند رشد و تکامل انسان؛ پی‌آمدهای ناگوار بدحجابی بر خانواده و اجتماع؛ ابزارهای کارآمد زن در تحکیم شخصیت و ازدیاد محبوبیت در نظام خانواده؛ نقش لا‌قیدی و بدحجابی در ناکارآمد ساختن ابزارهای شخصیتی زن؛ نقش لاقیدی و بدحجابی در بروز ناهنجاری‌های تربیتی خانواده؛ حریم‌های عفاف در قرآن یا عوامل حفظ شخصیت و محبوبیت زن؛ شیوه‌های شناخت حقانیت حجاب؛ و بطلان بی‌قیدی و بدحجابی.

حجاب یاآسیب‌شناسی حجاب، اثر مهدی مهریزی، حاوی پاسخ به 15 شبهه درباره پوشش اسلامی زنان است. حجاب، سنگر سعادت و رستگاری زنان جامعه است که اسلام از آن به‌عنوان یک ضرورت یاد کرده است. چنانچه این سنگر آسیب ببیند و فرو ریزد، عوامل سعادت، پاک‌دامنی و شرافت فرومی‌ریزد و زن و جامعه به سراشیبی سقوط و انحراف می‌افتد. منظور از این حجاب نیز خانه‌نشینی و پنهان‌سازی زن در پس‌پرده نیست، بلکه مبارزه‌ای در برابر هرزگی و خودآرایی نادرست است که این حجاب، مایه وقار و شخصیت زن به‌شمار می‌آید. تاکنون شبهه‌های بسیاری درباره پوشش اسلامی مطرح شده که مهم‌ترین آنها عادت غیراسلامی و وارداتی دیگر امت‌ها به اسلام و دیگری، تفاوت حجاب زن و مرد و ریشه‌های آن است. کتاب حاضر که از دو فصل تشکیل شده، پاسخی است به پانزده شبهه درباره حجاب که همراه نقد و بررسی بیان شده و عنوان‌های آنها عبارتند از: فصل اول: شبهات؛ درباره دینی بودن حجاب(حجاب، واجب دینی نیست؟؛ حجاب ویژه زنان پیامبر است؛ حجاب، عادتی غیراسلامی است؟؛ حجاب، شعار سیاسی است؟؛ حجاب، برخاسته از عقده‌های جنسی...) فصل دوم: شبهات، درباره حجاب دینی(حجاب، دلیل منطقی ندارد؛ حجاب، یا هویت جنسی زن؛ حجاب و نظریه تزریق ایدئولوژی؛ حجاب، مانع پیشرفت و عامل رکورد؛ حجاب، عامل دل‌مردگی زنان؛ حجاب، سلب آزادی زن؛ بی‌حجابی، بی‌حیایی نیست؟؛ تفاوت حجاب مرد و زن چرا؟ و حجاب و افزایش التهاب). لازم به ذکر است که این کتاب توسط انتشارات کانون اندیشه جوان با نام «حجاب» در سال 1385ش به چاپ رسیده است.

آزادی و استبداد، مشتمل بر دو سخنرانی آیت‌الله سید محمود طالقانی (1298-1358ش) است که در شب‌های 21 و 23 ماه رمضان 1399 ایراد شده است. در این کتاب، مجاهد بزرگ و مفسر کبیر قرآن، آیت‌الله سید محمود طالقانی دو سؤال اساسی عصر ما – و همه قرون و اعصار - را مطرح می‌کند. آزادی و استبداد، آزادی چیست و انسان تا چه حد آزاد است؟ استبداد چیست؟ مستبد کیست؟ استبداد چگونه در جامعه سر برمی‌آورد و رشد می‌کند؟ مستبدین چگونه بر جامعه حاکم می‌شوند؟ و... برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها، نویسنده کتاب مثل همیشه به سراغ قرآن می‌رود و در این کتاب همیشه زنده تاریخ، پاسخ سؤالات خود را می‌یابد‏. سخنرانی اول با ذکر آیات 204-206 سوره بقره آغاز شده است. این آیات در اواسط سوره بقره بعد از آیات حج آمده است. در این آیات، دو گروه از مردم را به مؤمنین تذکر می‌دهد. این دو عنصر در مقابل یکدیگرند. یک عنصر خودخواه و مستبد و یکی انسان الهی. در کتاب‌های اجتماعی و روانی بسیار بحث شده است که عنصر مستبد چگونه عنصری است و از چه راه – یک فرد یا یک گروه - می‌تواند بر مردمی و ملتی حاکم مطلق شود‏. آیت‌الله طالقانی معتقد است که اگر محیط سلم و محیط آزادی را قدردانی نکردیم و آن را محیط عقده‌گشایی، محیط عناد و به‌هم‌ریختگی و موضع‌گیریقرار دادیم، همان طوری‌ که قرآن در این آیات اشاره می‌کند، نتیجه‌اش پیدا شدن مستبدین است؛ همان طور که در تاریخ گذشته ما و در تمام ادوار تاریخی دیگر بوده است، رحم به صغیر و کبیر نخواهند کرد‏. در جلسه دوم سخنرانی، نویسنده با نقد قوانین حاکم بر دنیای امروز مدعی آزادی و دموکراسی می‌گوید: «پس ناچار قوانینی که در دنیای حتی مدعی آزادی تدوین می‌شود، به نفع یک گروه، یک دسته، یک حزب و تحمیل بر اکثریت مردم است. این هم یک نوع عبودیت است. اسلام که می‌گوید خدا را عبادت کنید، قانون خدا را بپذیرید، یعنی از هر عبودیتی آزاد باشید»‏. نویسنده با اشاره به عبارات وصیت‌نامه امام علی(ع) می‌نویسد: «همه این وصیت‌ها برای ایجاد محیط سالم و محیط پاک است تا اختناق و استبداد و سلب آزادی پیش نیاید».

آزادی سیاسی در اسلام، تألیف مهدی منتظر قائم، آزادی و مشارکت سیاسی را از دیدگاه اسلام مورد بررسی قرار داده است. کتاب از طرح موضوع تحقیق و سه فصل تشکیل شده است. فصل اول، آزادی فردی نام دارد. آزادی فردی این است که هیچ فردی را بدون مجوز قانونی نمی‌توان در قیدوبند کشید. هر انسانی حق دارد و قتل مشرکان هم مشروع نیست. خدا انسان را آزاد آفریده و در صحنه تشریع نیز او را بجز در مواردی خاص آزاد گذاشته است و لازم است موانع آزادی او رفع شوند. نکات مستفاد از روایات در این زمینه عبارت است از: اصل برائت از تکلیف، نفی سلطه غیر بر فرد، نهی از پرسش‌های بی‌مورد، لزوم وجود امنیت در جامعه و تفویض امور به اشخاص مؤمن از جانب خدا. فصل دوم به بحث آزادی بیان می‌پردازد و اینکه دلیل ندارد بحث آزادی عقیده را به آزادی دینی محدود کنیم. علاوه بر آن، آزادی در اظهار عقیده نیز وجود دارد و نظریات درون دینی هیچ‌گاه مضل نیست. حاکم اسلامی باید با دیگران مشورت کند. دلیلی بر منع کردن اهل کتاب و ذمی از اظهار کفر وجود ندارد؛ اما اگر دعوت آنها در جامعه اسلامی به اضلال بینجامد، حرام است. اشخاص آزادند که از آزادی خود دفاع کنند یا حاکمان را نصیحت نمایندو بخش پایانی این فصل، نظری به محدودیت‌های آزادی دارد. این موارد عبارتند از: تضییع حقوق عمومی (اختلال در نظام مسلمین، فتنه‌انگیزی، ایجاد تفرقه و افشای اسرار نظامی)، و تضعیف دین (اختلال و بدعت). در عنوان فصل سوم، آزادی عمل، دلایل وجوب مشارکت مردم در حکومت بیان شده که عبارت است از: لزوم اهتمام به امور مسلمانان، لزوم جلوگیری از تضییع حقوق مردم، نصیحت به سران سیاسی و امر به معروف و نهی از منکر. مشارکت سیاسی در موارد زیر نمود پیدا می‌کند: آزادی انتخاب، آزادی نظارت و آزادی مشورت. مردم علاوه بر مشارکت سیاسی، حق مخالفت سیاسی هم دارند. بنا بر ارشادی بودن امر به اطاعت از اولی‌الامر، روشن می‌شود که خود اطاعت و عدم اطاعت، ثواب و عقابی ندارد.

آشنایی با وظایف و حقوق زن، اثر ابراهیم امینی جلد پنجم از مجموعه شش جلدی «جوان و باورها»، با هدف تبیین باورها و ارزش‌ها به نسل جوان است که با نثری روان و شیوا نگاشته شده است و استادان و جوانان می‌توانند، از آن به‌عنوان کتابی کمک آموزشی استفاده کنند. این کتاب از دو بخش«حقوق و وظایف زن در اسلام» و «حقوق و وظایف زن در آیینه پرسش و پاسخ» تشکیل شده است. بخش نخست کتاب، آیاتی درباره ارزش انسان دربردارد که به زن یا مرد اختصاص ندارد، بلکه هر دو جنس را در ویژگی‌‌ها و ارزش‌های انسانی مشترک می‌داند و هیچ تفاوتی برای آنان در این‌ زمینه قائل نیست. در این قسمت، نویسنده با بیان آیاتی این مسئله را تبیین کرده است. در قسمت دیگری از بخش نخست، مبحث زن و آزادی بررسی شده است. نویسنده در بیان مطلب آورده است: اگرچه اسلام آزادی انسان را محترم می‌شمارد، آزادی مطلق را نه ممکن می‌داند و نه طبق مصالح فردی و اجتماعی انسان‌ها، بلکه ناعادلانه خواندن برخی محدودیت‌ها را معلولِ نداشتن شناخت صحیح انسان از مصالح واقعی خویش می‌داند. در این بخش، جنبه‌های آزادی انسان مانند آزادی در کار؛ آزادی در تملک؛ آزادی در ازدواج؛ آزادی در کسب علم؛ و آزادی در انتخاب مسکن، جزو نمونه‌های آزادی بیان شده است. در قسمت دیگری از کتاب که با عنوان زن و حجاب مشخص شده، آیه‌های حجاب بیان و حدود حجاب، محارم و فلسفه حجاب نیز بررسی شده است. ازدواج و فواید آن، نام قسمت دیگری از کتاب است. نویسنده در این فصل به آیاتی که در آن به امر مقدس ازدواج تأکید شده، اشاره می‌کند. همچنین، پی‌آمدهای ازدواج که شامل ایجاد انس و محبت؛ راهی برای حفظ پاک‌دامنی و مصونیت از گناه؛ تأمین سلامت جسم و روان؛ کمک به سلامت محیط اجتماعی؛ بقای نسل؛ و لذت‌جویی است، بررسی می‌شود. حقوق و وظایف متقابل زن و شوهر، نام قسمت دیگری از کتاب است. نویسنده در این فصل، نخست حقوق و وظایف مشترک زن و شوهر از جمله حسن معاشرت؛ جلب توجه همسر؛ کام‌دهی و نگه‌داری و تربیت فرزندان را برشمرده و سپس وظایف مخصوص شوهر را شرح داده که عنوان‌های آن عبارتند از: سرپرستی و قیمومیت خانواده؛ تأمین نفقه؛ و مراقبت‌های دینی و اخلاقی. آن‌گاه برخی وظایف زن را مانند اطاعت از شوهر در موارد مجاز؛ تمکین از شوهر در تمتعات جنسی؛ امانت‌داری و حفظ اموال شوهر؛ حفظ عفت و پاک‌دامنی؛ و کسب اجازه از شوهر در خروج از منزل بررسی می‌کند. در فصل بعد، نویسنده به موضوع مهر زن و فلسفه آن پرداخته و با بیان آیات و روایاتی، این موضوع را توضیح داده است. وی در بیان فلسفه مهریه می‌نویسد: «مرد برای اثبات علاقه باطنی خود و برا ی گرامیداشت همسر و به دست آوردن دل او، چیزی را به‌عنوان مهر به او تقدیم می‌کند». یکی دیگر از علل تشریع مهر، تأمین آرامش و امنیت نسبی برای زنان بیان شده است. نفقه و فلسفه آن، عنوان فصل دیگری از کتاب است. فصل دیگر کتاب به مسئله «ارث زن در اسلام» اختصاص دارد که در این فصل، ‌نویسنده به پرسشی درباره فلسفه دو برابر بودن ارث مرد نسبت به زن پاسخ می‌دهد. درباره موضوع اسلام و چند همسری، فلسفه تجویز آن در اسلام و شرایط آن، در فصل دیگری سخن به میان آمده است. در فصل پایانی از بخش اول، نویسنده، طلاق در اسلام و فلسفه آن را بررسی کرده و عوامل طلاق را برشمرده و در پایان نیز توضیحاتی در این زمینه بیان کرده است. بخش دوم به پرسش‌هایی در زمینه حقوق و وظایف زن اختصاص دارد که مؤلف به این پرسش‌ها پاسخ داده است. فصل پایانی بخش دوم نیز به پرسش‌هایی درباره جنبه‌های شخصیتی حضرت زهرا3 به‌عنوان الگوی برتر زنان اختصاص دارد که نویسنده پاسخ‌های آن را در اختیار خوانندگان قرار داده است.

هدف: پژوهش حاضر با رویکردی فلسفی و میان‌رشته‌ای، به بررسی نسبت میان مقولات بنیادین عقل عملی در فلسفه اخلاق کانت، نظیر اراده نیک، وظیفه، خودآیینی و قانون‌مندی اخلاقی و ساختارهای تصمیم‌گیری در روایت‌های تعاملی دیجیتال می‌پردازد. مسئله اصلی این است که آیا این مقولات، که شالوده فاعلیت اخلاقی را در فلسفه کانت تشکیل می‌دهند، می‌توانند در بسترهایی که علیت آن‌ها طبیعی نیست بلکه برساخته و برنامه‌ریزی‌شده است، به‌شکلی اصیل تحقق یابند. روش پژوهش: پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیلی-تفسیری و خوانش تطبیقی مفاهیم فلسفی، به بررسی نسبت این مفاهیم با ساختارهای انتخاب‌محور دیجیتال می‌پردازد. تمرکز بر تحلیل موقعیت‌هایی است که در آن‌ها، تصمیم‌های فاعل نه بر مبنای میل یا پیامد، بلکه از موضع احترام به اصل اخلاقی اتخاذ می‌شود. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هرچند تحقق کامل عقل عملی در ساختارهای دیجیتال با محدودیت‌های ساختاری مواجه است و آزادی فاعل در چارچوب طراحی‌شده محصور می‌شود، اما این فضاها می‌توانند امکان‌هایی برای درونی‌سازی، تمرین و بازاندیشی در مفاهیم اخلاقی فراهم آورند. روایت‌های تعاملی، با ایجاد موقعیت‌های انتخاب اخلاقی، فاعل را به تجربۀ صورت‌بندی‌شده‌ای از مواجهه با وظیفه دعوت می‌کنند. نتیجه‌گیری: بازی‌های رایانه‌ای، نه به‌عنوان تحقق نهایی عقل عملی کانتی، بلکه به‌مثابه زمینه‌ای برای بازاندیشی در نسبت عقل، آزادی و اخلاق در جهان‌های مصنوع قابل تحلیل‌اند. این تجربه‌های تعاملی، امکان تامل دوباره‌ای درباره فاعلیت اخلاقی در شرایط بازتعریف‌شدۀ علیت و کنش را فراهم می‌آورند.

آگاهی یکی از بنیادی‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین مسائل در فلسفه ذهن است. فیلسوفانی چون دیوید چالمرز با طرح «مسئله سخت آگاهی»، میان آگاهی پدیداری و آگاهی روان‌شناختی تمایز نهاده‌اند؛ ند بلاک نیز این تمایز را به صورت دقیق‌تری در قالب آگاهی پدیداری و آگاهی در دسترس صورت‌بندی کرده است. از سوی دیگر، جان سرل با تفکیک میان منظر اول‌شخص و سوم‌شخص، و تامس نیگل با تأکید بر جنبه ذهنی تجربه، این دوگانگی را از منظرهای متفاوتی تحلیل کرده‌اند. اگرچه تقسیم‌بندی‌های مذکور در ظاهر متنوع‌اند، همگی بر تمایز میان تجربه درونی و قابلیت‌های رفتاری و شناختی دلالت دارند. مقاله حاضر، با تمرکز بر همین تمایز بنیادین، به بررسی این پرسش می‌پردازد که آیا هوش مصنوعی می‌تواند واجد آگاهی پدیداری باشد یا تنها از آگاهی روان‌شناختی برخوردار است؟ پاسخ به این پرسش، پیامدهای فلسفی و اخلاقی قابل‌توجهی دارد؛ چراکه آگاهی پدیداری، مستقیماً با تجربه درد، لذت و رنج در ارتباط است و مبنای بسیاری از حقوق اخلاقی تلقی می‌شود. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی، نشان می‌دهد که تمایز میان انواع آگاهی می‌تواند مبنایی برای تعیین درجات مختلف جایگاه اخلاقی موجودات قرار گیرد. برای نمونه، موجوداتی که از آگاهی در دسترس برخوردارند اما فاقد تجربه پدیداری‌اند، ممکن است دارای حق آزادی عملکردی باشند، اما از حق رنج نکشیدن بهره‌مند نباشند. در مقابل، نوزادان و حیوانات به دلیل برخورداری از تجربه درونی، شایسته حق رنج نکشیدن‌اند، حتی اگر از توانایی‌های شناختی پیچیده بی‌بهره باشند.

هدف از مقاله حاضر بررسی رویکرد سیستم‌های اجتماعی-‌فنی در بررسی اخلاقی هوش مصنوعی با تکیه‌بر نظرات فیلسوفان پراگماتیست است. در سالیان اخیر برخی پژوهشگران به استفاده از رویکرد سیستم‌های اجتماعی-‌فنی در حوزه هوش مصنوعی روی آورده‌اند. با این حال انواع روایت‌های مختلف از این رویکرد معرفی شده است که می‌توان آنها را به سه دسته اصلی تقسیم‌بندی کرد. در مقاله حاضر، هر سه دسته‌بندی معرفی و موردمطالعه قرار خواهند گرفت؛ البته تمرکز اصلی بر روایت پراگماتیستی خواهد بود. با توجه به اهمیتی که این رویکرد پیدا کرده است و با در نظر گرفتن تازگی آن، نیاز است پژوهشگران مختلف این رویکرد را به‌دقت مورد ارزیابی و مطالعه قرار داده و چالش‌های آن را شناسایی کنند. در راستای رسیدن به هدف اصلی این مقاله، از روش تحلیلی-انتقادی برای بررسی و ارائه راهکار استفاده شده است. بررسی‌های ما نشان می‌دهد که یک روایت پراگماتیستی از سیستم‌های اجتماعی-‌فنی بر عملکرد و اثرات هوش مصنوعی در جامعه تمرکز می‌کند و عوامل مختلف مؤثر که به آثار و نتایج اخلاقی می‌انجامند را شناسایی می‌کند. با این حال یک چالش اصلی این رویکرد پیچیدگی سیستم و وجود عوامل مختلف در آن است. در این راستا، با تکیه‌بر نظرات فیلسوفان پراگماتیست، مطالعه میان‌رشته‌ای به‌عنوان شیوه بررسی و مطالعه در سیستم‌های اجتماعی-‌فنی ارزیابی و معرفی شد. نتایج مقاله حاضر نشان می‌دهد، این راه‌کار با وجود عوامل مختلف و پیچیدگی سیستم؛ مطالعه و بررسی آن را امکان‌پذیر می‌کند.

پژوهش حاضر به بررسی تحولات نظری در علوم شناختی معاصر می‌پردازد؛ حوزه‌ای که از نیمۀ قرن بیستم تاکنون، سه انقلاب عمده را پشت سر گذاشته است. پرسش اصلی مقاله آن است که چگونه گذار از شناخت‌گرایی کلاسیک به رویکردهای نوین موسوم به ادراک4E، به بازاندیشی در ماهیت ذهن و شناخت انجامیده است. این پژوهش با روش تحلیلی ـ توصیفی و بر پایۀ تحلیل منابع نظری، مسیر تحول از شناخت‌گرایی کلاسیک تا رویکرد ادراک4E‌ را واکاوی می‌کند، یافته‌های پژوهش نشان‌می‌دهد که شناخت‌گرایی کلاسیک، با تکیه بر بازنمایی محاسباتی و پردازش نمادین، در تبیین تعامل میان ذهن، بدن و محیط با محدودیت‌هایی مواجه است. در مقابل، رویکرد ادراک4E ـ شامل مؤلفه‌های بدنمند، بافتمند، وضعیت‌مند و گسترش‌یافته ـ شناخت را فرایندی پویا، موقعیتی و تعاملی با محیط تلقی می‌کند و نقش بدن، ابزارها و بافت محیطی را در سازمان‌دهی فرایندهای شناختی برجسته می‌سازد؛ در پایان، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که تلفیق دیدگاه‌های کلاسیک و رویکرد 4E می‌تواند مسیر پژوهش‌های آینده را به سوی الگویی جامع‌تر، واقع‌گرایانه‌تر و میان‌رشته‌ای هدایت کند؛ هرچند چالش‌های روش‌شناختی و عملیاتی همچنان پابرجا است.

هدف پژوهش حاضر بازاندیشی درباره نقش معلم: از معمار آموزش تا همکاری واقع بینانه با هوش‌مصنوعی می‌باشد. برای دستیابی به این هدف از رویکردی فلسفی و روش پژوهش فراتحلیل کیفی استفاده شده‌است. یافته‌های پژوهش نشان از آن دارد که هوش‌مصنوعی مولد با توانایی ترکیب داده‌های گسترده و تولید محتوا،‌ برنامه‌درسی شخصی‌سازی‌شده و تعاملی که ارائه می‌دهد،‌ اقتدار رایج و معمول معلم را دگرگون می‌کند. در این مقاله و با ارائه دلایل و شواهد مربوطه،‌ این دگرگونی در قالب سه گونه بحران دسته‌بندی شده‌است: ۱) بحران در نقش متصدی بازنمایی دانش؛ ۲) بحران در معماری برنامه‌درسی و ۳) بحران تسهیلگری یادگیری. این دگرگونی‌ها از طرفی افق‌هایی برای بهبود کیفیت آموزش و از سویی دیگر متزلزل کردن جایگاه معلم در آموزش را به دنبال دارد. در بخش دوم با ارائه نقدهایی به رویکرد تسهیلگرانه فنی به تدریس نکته‌هایی در راستای احیای مشروعیت از دست رفته معلم ارائه شده‌است. در نتیجه‌گیری می‌توان گفت معلمان امروزی که به لطف همکاری با هوش‌مصنوعی مولد از وظایف فنی پیشین مانند نگارش طرح درس،‌ و بازنمایی دانش بی‌نیاز شده‌اند،‌ بر پرورش مهارت‌های مربوط به خودشناسی و خودشدن و نیز عاطفی-اجتماعی فراگیران تمرکز می‌کنند. همچنین از نقش‌های جدید معلم «مربی انتقادی» برای ارزیابی خروجی‌های سوگیرانه هوش‌مصنوعی می‌باشد.