جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

اسرار خاندان رسول‌الله(ص): ترجمه کتاب سلیم بن قیس هلالی، ترجمه فارسی کتاب سلیم بن قیس هلالى عامرى کوفى (متوفای 76ق) است که توسط محمدرضا سماک امانی، صورت گرفته است. کتاب سلیم بن قیس، از اصول اولیه شیعه است که پیش از دوران امام صادق(ع) تألیف شده است. نعمانی در کتاب غیبت خود، گفته است: همه شیعیان و دانشمندان و راویان احادیث ائمه(ع) بر این باورند که این کتاب، از بزرگ‌ترین اصولی است که اهل علم و حاملان حدیث اهل‌بیت(ع) روایت کرده‌اند و از همه قدیمی‌تر است. متأسفانه مترجم مقدمه‌ای را که در آن، روش و سبک ترجمه خود را توضیح دهد و به خصوصیات و ویژگی‌های آن، اشاره کند، ننوشته است، اما با دقت در متن کتاب و بررسی ترجمه آن، می‌توان دریافت که مترجم، سعی داشته اصل امانت در ترجمه را رعایت نموده و درعین‌حال، ترجمه‌ای روان و سلیس از متن ارائه کند. به‌منظور آشنایی بیشتر با نوع و سبک ترجمه، به بخشی از آن، اشاره می‌شود: «(قال أبان): فحججت من عامي ذلك فدخلت علی علي بن الحسين(ع) و عنده أبوالطفيل عامر بن واثلة صاحب رسول‌الله(ص) و كان من خيار أٌصحاب علي(ع) و لقيت عنده عمر بن أم‌سلمة زوجة النبي(ص)، فعرضته عليه و علی علي بن الحسين(ع) ذلك أجمع، ثلاثة أيام كل يوم إلی الليل و يغدو عليه عمر و عامر فقرآه عليه ثلاثة أيام؛ فقال لي: صدق سليم رحمه الله هذا حديثنا كله نعرفه...». «ابان می‌گوید: در آن سال به حج رفتم. نزد علی بن حسین(ع) رفتم. ابوالطفیل عامر بن واثله، صحابی رسول‌الله(ص) نزد آن حضرت بود. عمر بن ام‌سلمه نیز آنجا بود. من کتاب سلیم را بر او و علی بن الحسین(ع) عرضه کردم. عمر و عامر سه روز، هر روز بامداد تا شب، آن کتاب را بر آن حضرت می‌خواندند. سپس آن حضرت فرمود: سلیم راست گفته است. همه آنها حدیث ماست و همه‌اش را می‌شناسیم...»

إسْتِقْصاءُ النّظَر فِی القَضاءِ و القَدَر کتابی کلامی و به زبان عربی در باب قضا و قدر از مسائل مهم علم کلام، تألیف علامه حلی عالم مشهور شیعه در قرن هشتم هجری. نویسنده در این اثر به تبیین دیدگاه‌های امامیه، معتزله و اشاعره پرداخته است. کتاب مشتمل بر دو رساله است: استقصاء النظر فی القضاء و القدر که علامه حلی در آن، به اهم دیدگاه‌های عدلیه در باب مختار بودن انسان پرداخته و آیات متعددی از قرآن کریم را دلیل می‌آورد. وی همچنین به نقد دیدگاه جبرگرایانه اشاعره پرداخته و به آنها پاسخ می‌گوید. الفرق بین کلام النبی و قول الوصی رساله‌ای مختصر در باب سه مسأله عقیدتی است که شخصی از خواجه رشیدالدین از شاگردان خواجه نصیر پرسیده و علامه حلی که در مجلس حضور داشته، آن مسائل را به تحریر در آورده است.

استراتژی وحدت در اندیشه سیاسی، تألیف سید احمد موثقی، موضوع وحدت و زمینه و سابقه تاریخ آن در جهان اسلام و اندیشه و عملکرد سید جمال‌الدین اسدآبادی را به عنوان منادی وحدت مورد بررسی قرار داده است. این کتاب، دارای مقدمه‌ای نسبتاً مفصل از محمدتقی جعفری است، که به بحث درباره وحدت امت اسلامی پرداخته و امت اسلامی را دارای هویت دینی بیان نموده است. مباحث کتاب در دو بخش و هر کدام با سه فصل تنظیم شده است. در بخش اول، مسئله وحدت و تفرقه در منابع اصیل، و سپس زمینه و سابقه تاریخی وحدت و تفرقه در جهان اسلام‌ به‌ویژه در قرنهای نوزدهم و بیستم و اندیشه و عملکرد سید جمال‌الدین اسدآبادی بررسی شده است. در بخش دوم، آرا و نظریات و عملکرد مصلحان جهان اسلام در بلاد آفریقایی، عربی، شبه قاره هند و در ایران تا انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است. در بررسی وحدت از دیدگاه منابع اصیل، این موضوع را از دیدگاه قرآن، سنت، سیره معصومین(ع) و روش علما و اهل فکر – اعم از شیعه و سنی- به تفصیل و با استناد به آیات و روایات متعدد، بحث و بررسی کرده است. در این بخش به‌طور کلی ولایت شیطان و استکبار، ولایت طاغوت و ولایت بیگانگان، اهل کتاب، کفار و ظالمین، از عوامل تفرقه و توحید و وحدت دینی و الهی، ولایت خدا و رسول او و الولی‌الامر، قسط و عدل، امر به معرف و نهی از منکر، تولی و تبری و اعتصام به حبل الله، از عوامل وحدت ذکر شده و هر کدام از اینها با استناد به آیات قرآن مورد بررسی قرار گرفته است. پیمانها و قراردادهای پیامبر(ص) در دوران جاهلیت و در دوران اسلام و تشکیل دولت اسلامی در مدینه توسط پیامبر(ص) را الگوهای وحدت و یگانگی برشمرده شده و راه پیروزی، عبرت گرفتن از سنت تاریخ اسلام بیان شده است. در فصل دوم، با عنوان «زمینه و سابقه تاریخی وحدت و تفرقه در جهان اسلام»، نویسنده بیان می‌کند که به نسبت فاصله گرفتن مسلمین از تعالیم اسلامی و حاکمیت نفس و شیطان و طاغوت و انحرافات و اراده، به تدریج اتحاد و انسجام مبدل به تفرق و تشتت شد. و جهان اسلام زمینه ضعف و انحطاط را فراهم ساخت و با هجوم تمدن غربی و ایجاد تغییرات بنیانی در روابط سیاسی مسلمین، تمدن اسلامی راه ضعف و انحطاط را پیمود. به هر حال در این فصل، سیر دوری از وحدت به تفرقه، از دوران بنی‌امیه و بنی عباس تا زمان جنگ‌های صلیبی، هجوم مغول و سقوط خلافت بغدادی و روی کار آمدن امپراتوری عثمانی، قدرت گرفتن امپراتوری ایران وگسترش روابط جهان اسلام با غرب از قرن پانزدهم میلادی، بیخبری و غفلت مسلمین از پیشرفت علمی و صنعتی غرب، ضعف و تحولات درونی حکومت عثمانی، شکل‌گیری جنبش ترکان جوان و سقوط امپراتوری عثمانی و پیدایش تفکرات ناسیونالیستی و دوری از اتحاد اسلامی، به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته، و در هر مورد استدلال کاملی از طرف نویسنده ارائه شده است. نویسنده در فصل سوم، به عملکرد سید جمال‌الدین اسدآبادی به عنوان اولین منادی وحدت در جهان اسلام، با هدف رهایی از ضعف و انحطاط پرداخته و با تقسیم‌بندی واکنش‌های جهان سوم در برابر تحولات غرب، به طرفداران پیروی از تمدن غربی و غربگرایی (تجدد) و طرفداران احیای تفکر دینی و غرب‌ستیزی (اصلاح‌طلبی دینی)، ضمن بررسی دیدگاه‌های طرفداران این دو دسته واکنش، عملکرد و دیدگاه‌ها و اصول اندیشه سید جمال را که طرفدار دسته سوم واکنش، عملکرد و دیدگاه‌ها و اصول اندیشه سید جمال را که طرفدار دسته دوم واکنش (اصلاح طلبی) بوده، مورد نقد و بررسی قرار داده است و اتحاد اسلامی را اساس ایده مرحوم سید ذکر می‌‍نماید.

از شک تا يقين اثر علی موحدیان عطار، کتابی است اعتقادی که نویسنده مباحث خود را در چهار بخش و یک خاتمه ارائه داده است. نویسنده در آغاز سعی کرده باتکیه‌بر آیات و روایات به این پرسش رسیدگی کند که آیا عدم ثبات در اعتقادات دینی صرفا همان پدیده‌ای است که به نام شک می‌شناسیم؟ یا آنکه حالات مختلف با ماهیت‌های متفاوت وجود دارند که شک یکی از آن‌هاست؟ در بررسی اولیه قرآن و روایت مأثوره از پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) درمی‌یابیم که پدیده عدم ثبات و ناپایداری در اعتقادات ایمانی، حالت‌های متفاوتی را دربر می‌گیرد؛ شک، ضعف یقین(طلب یقین)، وسوسه و سهو القلب. از این میان آنچه که ابتدا و بیش از هر چیز دیگر خودنمایی می‌کند، حالت شک و تردید نسبت به معتقدات دینی از مبدأ تا معاد است. به همین سبب، نخستین بخش به بررسی این حالت اختصاص‌داده‌شده است. پس از بررسی شک، حالت ضعف یقین یا همان طلب یقین بررسی می‌شود؛ این حالت، بر خلاف شک، مثبت ارزیابی می‌شود و اگرچه متضمن نوعی تشویش و اضطراب و دغدغه خاطر است؛ اما از جهت دیگر، سازنده و مفید خواهد بود؛ چرا که انسان را به تلاش درباره درک معتقدات راستین دینی وامی‌دارد. بخش سوم، به حالت دیگری از بی‌ثباتی و احساس تزلزل در معتقدات دینی اختصاص دارد که در قرآن و به‌خصوص در روایات به آن توجه ویژه‌ای شده است. «وسوسه و حدیث نفس» عنوانی است که در زبان روایات برای این پدیده به کار می‌رود. در همین بخش، معلوم خواهد شد آیا وسوسه و حدیث نفس دو پدیده با ماهیت متفاوت‌اند یا نه؟ در ادامه جستجو در آیات و روایات به پدیده دیگری برمی‌خوریم که در کتاب‌های روایی از آن با عنوان «سهو القلب» یاد کرده‌اند. گرچه اطلاعات مربوط به این وضعیت بسیار ناچیز است، ازآنجاکه این حالت از صور بی‌ثباتی در اعتقاد و ایمان مذهبی به شمار می‌آید، نویسنده بخش چهارم را به بررسی این پدیده مرموز اختصاص داده است. خاتمه، حاوی پیشنهادهایی از نویسنده است.

اخلاق مدیریت در اسلام، اثر محمد محمدی ری‌شهری، تحریر سخنرانی‌‌‌های نگارنده در جمع مدیران و رئیسان ادارات وزارت اطلاعات است که پیش از این در مجله پاسدار اسلام و دانش مدیریت منتشر شده است. موضوع کتاب اخلاق مدیریت است نه علم مدیریت، محور بحث، چهار اصل اخلاقی مدیریت است که از آیات 25-43 سوره طه برگفته شده است؛ یعنی، شرح صدر، آسان شدن کار، رسایی سخن و معاون شایسته. نویسنده در این کتاب هیچ رویکردی به روان‌شناسی و جامعه‌شناسی ندارد و تنها تکیه و استناد او بر آیات و روایات است. وی مطالب را در پیشگفتار و چهار مدخل اصلی آورده است که به چکیده آنها اشاره می‌شود: پیشگفتار: در پیشگفتار اشارتی کوتاه دارد به تعریف مدیریت، مدیریت و سازمان، چیستی سازمان، شیوه ‌‌های مدیریت اسلامی و اصول مدیریت اسلامی که به واقع پیش درآمدی است برای روشن شدن موضوع کتاب. شرح صدر: در این بحث نخست شرح صدر را معنا می‌کند، موارد کاربرد آن را در قرآن می‌آورد، رابطه شرح صدر و مدیریت را یاد می‌کند، سپس به عوامل و علائم شرح صدر می‌پردازد. آسان شدن مدیریت: در این قسمت به درخواست موسی از خدواند «و یسر لی امر» می‌پردازد و به نکات زیر اشاره می‌کند: ضرورت آسانی، نسبت آسانی و سختی، مطلوبیت آسانی در اسلام، آسان شدن امور به دست خداست، زمینه آسان شدن مشکلات. رسایی سخن: در اینجا از سومین اصل اخلاقی می‌گوید: جناب موسی از خداوند می‌خواهد که گره از زبانش بردارد تا مردم گفته او را فهم کنند. نگارنده در شرح این درخواست نکات زیر را یادآور می‌شود: فصاحت در مدیریت، اعجاز سخن، فصاحت فطری است یا اکتسابی، زیباترین سخن و تواناترین سخنور، شرایط نفوذ سخن، نکاتی که مدیر توانا در برخورد با افراد تحت نظر خود باید رعایت کند. معااون شایسته: آخرین درخواست موسی از خداوند داشتن یار و همکار شایسته است. نگارنده از این نکته چهارمین اصل اخلاقی در مدیریت را برگفته به شرح آن می‌پردازد و نکاتی را می‌آورد، نخست، وزیر را معنا می‌کند و از دو نکته در سخن موسی می‌گوید و هدف در مدیرت اسلامی را یادآور می‌شود و به دو نکته در فلسفه مدیریت اسلامی اشاره می‌کند.

اخلاق بندگی به آموزش‌ها و راهکارهایی برای بهبود و ارتقای روابط انسان با خود، با دیگران و به‌ویژه با خداوند می‌پردازد و اساس آن را بر مفهوم بندگی و تقرب به خدا بنا نهاده است. در واقع، اخلاق بندگی را زیربنای اصلی تغییر و تحول در تمام عرصه‌های زندگی انسان می‌داند و به جنبه‌های عملی تربیت اخلاقی توجه دارد.

احیای تفکر اسلامی، از آثار اسلام‌شناس معاصر، مرتضی مطهری (1298-1358ش.)، شامل 5 سخنرانى در حسینیه ارشاد (تهران) در سال 1349ش، با هدف آسیب‌شناسی اندیشه و عملکرد اسلامی در دوران معاصر و شناسایی سبک صحیح اندیشیدن و زیستن بر اساس مکتب اهل‌ بیت عصمت و طهارت(ع) است. در این اثر، تعریف صحیح زهد اسلامی و هدف‌های والای آن تبیین شده است. این کتاب، به‌ترتیب بر اساس محورهای ذیل سامان یافته است: اقبال و احیاى فکر دینى (بزرگداشت محمد اقبال لاهوری و تبیین نظر او درباره مقایسه ویژگی‌های فرهنگ اسلامی و غربی و تحلیل وضعیت فرهنگی - اجتماعی مسلمانان در دوران معاصر). تفکر دیروز و امروز مسلمین درباره میزان تأثیر عمل در سعادت انسان (ارزش عمل در تعلیم و تربیت اسلامی، نقش بنی‌امیه در پیدایش مرجئه و نقد و بررسی آن). تفکر زنده و تفکر مرده (تفاوت حیات بدن و حیات روح، توکل و زهد مثبت و منفی، فعالیت تولیدی امام علی(ع)). تفکر اسلامى درباره زهد و ترک دنیا (انواع زهد، کدام زهد مورد قبول اسلام است؟ هدف‌های زهد اسلامی). فلسفه زهد در تفکر اسلامى (حکمت‌های پنج‌گانه زهد و رهایی از وابستگی دنیوی و بهره‌مندی از لذت‌های معنوی). اثر حاضر از 5 سخنرانى در سال 1349ش، در حسینیه ارشاد تشکیل شده است؛ سخنرانى اول در تاریخ 7 اردیبهشت 1349ش، به‌مناسبت یادبود مصلح اسلامى، اقبال لاهورى، درباره «اقبال و احیاى فکر دینى» برگزار شده و سخنرانی‌هاى بعدى، هریک به فاصله یک هفته از سخنرانى قبلى انجام شده است‏. در نهج‌البلاغه‏ است که کسى آمد خدمت امیرالمؤمنین على(ع)، عرض کرد مرا نصیحتى بفرمایید. حضرت در مقام نصیحت او چند جمله فرمودند که اولین جمله‌‏اش این است: «لا تَكنْ مِمَّنْ يرْجُو الآخِرَةَ بِغَيرِ عَمَلٍ وَ يرَجِّى التَّوْبَةَ بِطولِ الْأمَلِ؛ يقولُ فِي الدُّنْيا بِقَوْلِ الزّاهِدينَ وَ یعْمَلُ فيها بِعَمَلِ الرّاغِبين...»؛ اى مرد! از آن کسان مباش که آخرت را دوست مى‌‏‌دارد، ولى نمى‌‏خواهد عمل کند. از آن کسانى مباش که وقتى سخن مى‌‏‌گوید، سخن کسى است که به مادیات دنیا بى‌‏اعتناست، ولى وقتى پاى عمل به میان مى‌‏‌آید، آدم اسیر و بیچاره‏اى است؛ عملش عمل شیفتگان و مغرورین به دنیاست‏.

احکام حق الناس اثر محمود اکبری (متولد 1334ش)، کتابی است در اشاره به جایگاه و اهمیت حق الناس و بیان احکام، موارد و موضوعات آن. اقامه قسط و عدل و برقراری عدالت اجتماعی و ادای حق الناس، یکی از عمده‌ترین اهداف بعثت پیامبران است که از لابلای آیات قرآن استفاده می‌شود و این نشان می‌دهد که ادای حق الناس، یکی از اساسی‌ترین اهداف ادیان آسمانی است. نویسنده معتقد است که بعد از وظایف الهی، وظیفه ادای حقوق مردم، از همه مهمتر و بلکه از جهاتی، بر آن نیز ترجیح داده شده است. وی بر این باور است که کسی نمی‌تواند ادعای مسلمانی کند در حالی که حقوق مردم بر پشت او سنگینی می‌کند و کسی نمی‌تواند از حسن عافیت و نجات در روز معاد برخوردار گردد در حالی که هنگام چشم فروبستن از دنیا، حقوق مردم بر گردن او باشد. این کتاب، مجموعه‌ای از موضوعات گوناگون حق‌ الناس است که به‌صورت کوتاه، در پنج فصل زیر، مطرح شده است: در فصل اول، به منظور بیان کلیات، ابتدا به ذکر اهمیت حق‌ الناس و اهمیت ادای آن پرداخته شده و سپس، ضمن بیان حکم حق الناس قبل از بلوغ، به روش‌های آشنا کردن فرزندان با آن، اشاره شده است. در فصل دوم، به مبحث امور مالی پرداخته شده و به این نکته اشاره گردیده است که همواره مالکیت افراد بر کالاها به رسمیت شناخته می‌شود و هیچ‌کس مجاز نیست به اموال و املاک افراد، تجاوز کند و حتی اگر برخی اشیاء، دارای ارزش مالی هم نباشند، اما تعدی به آنها ممنوع است. در فصل سوم، آسیب‌های جسمی و جانی، مانند مزاحمت‌های صوتی، زیست‌محیطی، زدن دیگران، ریختن چیزهای لغزنده در محل عبور دیگران، بیماری مسری، بیدار کردن، آزار، سقط جنین و... مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. در فصل چهارم، از مسائل عرضی و آبرویی، مانند مسخره کردن، نسبت ناروا، تهمت، غیبت، افشای راز، افشاگری و... سخن به میان آمده[۵] و آخرین فصل، به مبحث مسائل حقوقی، اختصاص یافته است که از جمله آنهاست: حق مؤمن، حق والدین، صله رحم و....

در این اثر، مولف بر آن است با استناد به روایت اسلامی، عدالت گستری حضرت مهدی (عج) را تبیین نماید. وی برای اثبات این امر از منابع اهل سنت یاری جسته و ضمن آن به اتفاق نظر شیعه و سنی مبنی بر ظهور حضرت مهدی اشاره کرده است.