جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

دستگاه فکری بورژوایی به شدت انسجام گریز و از هم گسیخته است و این عدم انسجام، تنها یکی از پیامدهای سرمایه‌داری و روابط مبتنی بر روابط کالایی و بت‌انگاری آن است. از همین رو از نظر لوکاچ علی‌رغم تسلط ایده‌های طبقه بورژوا، تنها پرولتاریا است که به جهت جایگاه ویژه اجتماعی‌اش، توانایی شناخت کلیت سیستم را دارد و می‌تواند به مثابه سوژه انقلاب عمل کند. در این دستگاه فکری هنر جایگاهی شناخت شناسانه دارد و رئالیسم انتقادی نیز به مثابه برجسته‌ترین نظریه هنری لوکاچ، صرفا در این فرایند خود آگاهی پرولتاریا و انکشاف لحظه انقلاب قابل معنا است. نویسنده رئالیست که بازتاب دهنده تمامیت و فرهنگ جوامع بورژوایی است، همان سوژه پرولتاریا است که روند به خودآگاهی رسیدن را طی می‌کند و با خلق آثار زیبا و بازتاب واقع‌گرایانه تمامیت، پرولتاریا را جهت انکشاف و فهم تضادهای جوامع سرمایه‌داری و همچنین درک جایگاه خود در مقام نیروی اجتماعی یاری می‌رساند. در این پژوهش با گردآوری اطلاعات و داده‌های کتابخانه‌ای و با روش توصیفی – تحلیلی، به این سوال پاسخ داده‌ایم اگر ایده‌های مسلط، ایده‌های طبقه بورژوا است، پرولتاریا چگونه می‌تواند به شناخت کلی برسد و دست به تغییر و تحول مناسبات بزند؟ همچنین نویسندگانی که متعلق به طبقه بورژوا هستند چگونه به درک و شناخت کلیت نایل شده‌اند؟ در حالی که از نظر لوکاچ شناخت کلیت برای این طبقه ناممکن است.

مشاورۀ فلسفی، یکی از راه­های کاربست فلسفه در عمل بوده و در جهان امروز، پاسخگوی برخی مشکلات روحی و روانی است که با روان­شناسی قابل حل نیست. این گونه از مشاوره، رویکردهای متنوعی دارد. معرفی رویکرد لاهاو به دلیل عنصر تعالی فلسفی، جایگاه ممتازی میان رویکردها داشته و برای استفاده­های نظری و عملی، مستلزم تبیین مبانی، اهداف و روش­ها است. این، در حالی است که دیدگاه وی در شکل کنونی آن به طور غیر نظام­‌مند در آثار او پراکنده­ ­است. تا جایی که میلز آن را به خلط نظریه و روش، متهم می‌­کند. چنین پراکندگی، مقاله حاضر را ضروری می­‌نماید. از این­رو مسئله تحقیق، آن است که چگونه می­توان با استفاده از مبانی فکری لاهاو دیدگاه او درباره روش و اهداف مشاوره فلسفی را به روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه اصول مبنایی، تبیین و تحلیل کرد؟ طبق یافته­های این پژوهش، از نگاه لاهاو، «حکمت­جویی»، «خودادراکی» و «خودتحولی»، اهداف مشاوره فلسفی هستند که با استفاده از مبانی او در طول «ژرفناجویی» قرار می­‌گیرند. نگارندگان، روش لاهاو را با «دیالکتیک»، مفهوم‌­سازی کرده و در دو محور «روش‌­شناسی عبور از الگو» و «بررسی تضاد دیالکتیکی» در مراحل مختلف تحول به آن پرداخته‌­اند. این دو محور با اصول مبنایی «مفهوم تحول» و «تفسیر جهان­بینی مبتنی بر اراده»، تحلیل شدند. به حسب تتبع نگارندگان در میان آثار فارسی و غیرفارسی، اثر حاضر، اولین اثری است که به هدف رفع اتهام لاهاو از خلط بین نظریه با روش و فراهم آوردن زمینه نقد منصفانه از آن نگاشته شده­ است.

تصویر چند پاره از «من» هیوم دست‌مایه‌های نقد و رد بلندپروازی‌های دکارتی را برای کانت مهیا کرد، اما او کوشید باردیگر موجودیت «من» را به نحو عقلانی بازیابی کند. جستار حاضر فرآیند ساخت مفهومی را بحث می‌کند که در آن من حضور از پیش کاملش را از دست می‌دهد، لیکن در جریان فعل و تحقق اراده‌اش نقش ضروری خود را اثبات می‌کند. توضیح این معنا، با توجه به نقدهای مورد تأیید کانت، به نحو شگفت‌انگیزی، به پژوهش‌های غایت‌شناختی می‌انجامد. در واقع، فراروی توضیح خودانگیختگی سوژه از چارچوب روابط علّی در وجه نظری، در نهایت با حفظ ضوابطی چنین پژوهشی را از مسیر عقل عملی و مباحث زیباشناختی ایجاب می‌کند. این روند با توجه دادن به مفهوم غایت‌مندی به عنوان شرط امکان احکام تأملی گشوده می‌شود. از این رهگذر سوژه به مثابه فاعلیت شناختی، عاملیت اخلاقی و آفرینش‌گری هنری نمودار می‌شود. «من» متمایز از محتوای آگاهی، وحدت‌بخش داده‌های حسی و بنیانگذار شناخت، به‌مثابه فاعل آزاد شرط باید اخلاقی و سازندۀ قاعدۀ آن، و به‌مثابه داراندۀ قریحۀ هنری آفرینش‌گر و قاعده‌بخش طبیعت است. این خوانش ضمن نشاندن اجزای به ظاهر گسستۀ نظام انتقادی کانت در کلی واحد، نشان می‌دهد چرا تاریخ اندیشه پس از وی دیگر نه از من به مثابه موجودیتی پیشین بلکه عاملیتی در پیش سخن می‌گوید.

یکی از مسائل مهم در حوزه فلسفه دین، مسئله شرّ است. مسئله شر به این می‌پردازد که اگر وجود خدایی قادر مطلق و خیر محض را قبول داشته باشیم، چگونه می‌توانیم تمامی شرور موجود در عالم را باوجود این خدا خیر محض جمع کنیم. در این مقاله سعی شده باتوجه‌به آثار و اندیشه‌های سورن کیرکگور، پاسخی ایمان‌گرایانه و اگزیستانسیالیستی برای مسئله شر ارائه شود. وی با تأکید بر اصالت فرد، تنها راه وصول به آن را زندگی دینی می‌دانست. فرد در زندگی دینی تنها با خداوند مواجه است و از جمع و قراردادهای آن فاصله می‌گیرد و به انزوا و تنهایی کشیده می‌شود. این تنهایی رنجی برایش به همراه خواهد داشت که نشانه‌ای در جهت اصیل شدن وی است. فرد با آزادی و ایمان‌اش این رنج را می‌پذیرد و این رنج برایش شیرین می‌شود. وی دین‌دار واقعی را کسی می‌داند که شر و رنج را به‌عنوان امری ضروری می‌داند و آماده پذیرش آن است. پاسخی که می‌توانیم برای مسئله رنج باتوجه‌به اندیشه‌های کیرکگور ارائه دهیم این است که فرد مومن با رویکرد مثبت به رنج، چالش‌های زندگی را لطف الهی برای پرورش خود می‌داند. پس شرور و رنج نه‌تنها برایش نقصی بر خیر محض و قادر مطلق بودن خداوند نیست، بلکه هدیه و لطفی از جانب خدا برای بنده است تا توانایی‌های او را به فعلیت رسانده و او را به اصالت هدایت کند. فرد با آزادی این رنج را می‌پذیرد.

جرم‌سیاسی یکی از مفاهیم مناقشه‌برانگیز در حقوق کیفری و فلسفۀ سیاسی است که در طول تاریخ، با تغییر بنیان‌های مشروعیت سیاسی، معنایی متفاوت به خود گرفته است. این مقاله با مرور تاریخی تحولات جرم‌سیاسی از یونان باستان تا دوران معاصر، نشان می‌دهد که چگونه این مفهوم از نقد نظم حاکم به جرم علیه امنیت و حیثیت اقتدار تبدیل شده است. در ادامه، با رجوع به اندیشۀ ژان‌ژاک روسو، به‌ویژه مفهوم «ارادة کلی»، تلاش می‌شود تا بنیاد فلسفی تازه‌ای برای فهم و تفکیک جرم‌سیاسی از جرایم عمومی ارائه گردد. از رهگذر سه تفسیر دموکراتیک، استعلایی و انتقادی از ارادة کلی، مقاله تبیین می‌کند که تنها تفسیر انتقادی می‌تواند جایگاهی مشروع و ضروری برای مخالف سیاسی قائل شود. در پرتو این دیدگاه، دادرسی استثنایی برای متهمان سیاسی نه‌تنها موجه، بلکه لازمۀ تحقق ارادة کلی و مشارکت آزادانه در حیات سیاسی جامعه است. در پایان، با ارائۀ مدل حقوقی مشخصی برای تشخیص جرم‌سیاسی و ویژگی‌های دادرسی استثنایی، چارچوبی عملی برای تضمین حق مخالفت سیاسی پیشنهاد می‌شود.

این پژوهش با هدف تبیین رابطه ساختاری میان دینداری و مشارکت سیاسی با نقش میانجی‌گری ذهنیت فلسفی در میان دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان استان آذربایجان شرقی انجام شده است. مطالعه حاضر از نوع کاربردی و با روش توصیفی- همبستگی و رویکرد مدل‌یابی معادلات ساختاری انجام گرفته است. جامعه آماری شامل تمامی دانشجومعلمان مقطع کارشناسی در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود و با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای، ۲۹۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها سه پرسشنامه استاندارد در زمینه دینداری، ذهنیت فلسفی و مشارکت سیاسی بود که با مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت نمره‌گذاری شدند. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزارهای SPSS و AMOS انجام گرفت. نتایج نشان داد دینداری تأثیری متوسط تا نسبتاً قوی بر ذهنیت فلسفی و مشارکت سیاسی دارد. همچنین، ترکیب دینداری و تفکر فلسفی موجب شکل‌گیری نگرش‌های چندبعدی‌تر به زندگی و جامعه شده و باورهای دینی قوی، ارزش‌هایی چون عدالت و مسئولیت اجتماعی را تقویت می‌کند که انگیزه مشارکت سیاسی را افزایش می‌دهد. یافته‌ها بیانگر آن است که ارتقای دینداری و ذهنیت فلسفی می‌تواند در بهبود امید و نشاط سیاسی، انسجام ملی، شایسته‌سالاری و توسعه پایدار نقش مؤثری داشته و در سیاست‌گذاری آموزشی دانشگاه فرهنگیان راهگشا باشد.

هانس‌گئورگ گادامر و دونالد دیویدسون دو تن از متفکرانی هستند که استعاره را در ساحت فلسفه مفهوم‌پردازی می‌کنند. هدف پژوهش حاضر بررسی مفهومِ «استعاره» به‌مثابه مدخلی برای نیل به حقیقت از منظر دو فیلسوف یاد شده است. یافته‌های پژوهش؛ افقی را پیش‌روی ما می‌گشایند تا در پرتو امتزاج افق‌های گادامر و مفهوم مفاهمه دیویدسون؛ انسان را به‌مثابه موجودی مفسر فهم کنیم که در تلاشی مداوم برای رسیدن به فهمِ حقیقت است. هر دو فیلسوف معتقداند که فهم ، تفسیر و استعاره مبتنی بر زبان هستند، با این تفاوت که نزد گادامر، استعاره به‌صورت هستی‌شناختی و در چارچوب کاربرد فهم، که همان تفسیر است، بنیادگذاری می‌شود. فهم همواره تفسیری متضمن کاربرد است-، از سویی دیگر نزد دیویدسون، استعاره در قامتی معرفت‌شناختی صورت‌بندی شده و در واقع آنچه به عنوان معنای استعاری شناخته می‌شود، معنا نیست، بلکه کاربردی خاص از آن است. پرسش اصلیِ جستار حاضر به چگونگی بنیادگذاریِ مفهوم حقیقت از خلال کارکرد استعاره می‌پردازد؟ بر اساس روش توصیفی-تحلیلیِ صورت پذیرفته شده بیان می‌شود که: استعاره نزد گادامر کارکردی فلسفی و فراگیر دارد، اما نزد دیویدسون در قامت آرایه‌ای ادبی ظاهر می‌شود. با این‌حال استعاره می‌تواند ذیل مفاهیم «افق» از منظر گادامر و «جهان مشترک» از منظر دیویدسون، مدخلی برای تبیین حقیقت باشد. همچنین، بنیادگذاری مفهوم حقیقت به‌واسطة استعاره، نوآوری جستار حاضر لحاظ می‌شود.

هدف: نوشتۀ پیش‌رو به تحلیل و ارزیابی انتقادی مفهوم «بیلدونگ» در اندیشه ویلهلم فون هومبولت می‌پردازد و می‌کوشد بنیان‌های لازم برای درک درست این ایده را بر پایه آثار اصلی او فراهم آورد. در آغاز، دشواری‌های تفسیر و ترجمه مفهوم «بیلدونگ» بررسی می‌شود تا نشان داده شود که این مفهوم، به‌دلیل عمق فلسفی و فرهنگی خود، به‌سادگی قابل انتقال به زبان‌ها و زمینه‌های دیگر نیست و نیازمند رویکردی دقیق و متناسب با بستر فکری هومبولت است. بحث و نتیجه‌گیری: در این بخش، برای عبور از دشواری‌های مرتبط با مسأله ایده یا مفهوم «بیلدونگ»، روشی مبتنی بر تحلیل مفهومی با تعدیلاتی جزئی پیشنهاد شده است. سپس اندیشه هومبولت در صورت‌بندی و ارائه ایده «بیلدونگ» در بستر چهارچوب‌های کلان فکری و تاریخی زمانه او بررسی می‌شود؛ زیرا به باور ما، فهم دقیق دیدگاه‌های او بدون توجه به این زمینه‌ها ممکن نیست. در ادامه، بر پایه برخی آثار هومبولت، بنیان‌ها و ساختار مفهوم «بیلدونگ» توضیح داده می‌شود و نشان داده می‌شود که وحدت و انسجام اندیشه هومبولت تنها در پرتو آنچه می‌توان «متافیزیک بیلدونگ» نامید قابل درک است؛ نگرشی فلسفی که می‌کوشد ماهیت و جایگاه مقولات بنیادینی چون انسان، جهان، دانش و کنش انسانی را به‌صورت مابعدالطبیعی و منسجم تبیین کند.

این اثر پيرامون مسائل كلامى و اصول اعتقادات است. شامل 30 باب از مباحثى چون احكام نظر، حدوث عالم، صفاتى كه براى خداوند واجب است، در اثبات نبوت، اصول عقائد و اقسام آن، آجال، رزق، امر به معروف و نهى از منكر، قيامت، ثواب و عقاب و مسائلى كلامى از اين دست، بحث مى‌كند.

اسماءالله الحسنی، معانیها و خواصها، نوشته حبیب‌الله شریف کاشانی(1340-1260ق) فقیه، اصولی، مجتهد، شاعر متخلص به «سالک» است. این رسالۀ مختصر، در بیان برخی از معانی نام‌های نیک الهی و سودمندی‌ها و خاصیت‌های آن‌‌ها است و با ترجمه عربی ه.ج الحسینی و به کوشش حسین جهاد الحسانی عرضه شده است. مؤلف می‌گوید: این اثر را از منبع‌های معتبر برگرفته است که خاصیت پاره‌ای از آن‌ها تجربه گشته است. او با استناد به این حدیث نبوی «به‌درستی که برای‌خدا نَود و نه نام است. هرکس آن‌ها را برشمرد، بهشت بر او واجب می‌شود»، تک‌تک نام‌های خداوند را عنوان زده، آن واژه‌ها را معنا و تفسیر نموده، خاصیتشان را بیان کرده، نحوۀ تحفظ بر آن‌ها را گوشزد نموده، و جدولی از حرف‌های آن واژه‌ها را به حروف ابجد و تکسیر آن‌ها و نشاندنشان در مربع اعداد ابجدی در قالب نقش، لوح و تعویذ (مربعی با نه شانزده یا بیست و پنج‌خانه) و در اَشکال چهارضلعی‌ و بیضی‌ ایجاد کرده و کاربردشان توضیح داده است.‏ «ملا حبیب‌الله بخشی از چهارچوب هندسی حروفی و رقومی خود را باتکیه‌بر آرا و نظرات شیخ رجب بُرسی(813-743ق) پایه‌گذاری می‌کند و معارف حروفی و عددی جداول و مکنونات مفهومی خواص اسماء الهی را بر اساس عقاید مبنایی «رسالة اللّمعة من اسرار الأسماء و الصفات و الحروف و الآیات و الدعوات» از شیخ رجب بُرسی، با تشریح ویژگی‌های هندسی جداول حروفی و رقومی نام‌های مبارک الهی تبیین می‌سازد و موثوقاً و موثّقاً بر این معارف و مفاهیم تکیه کرده و به‌گونه‌ای شیوا مشتاقان و علاقه‌مندان را مجذوب عرصۀ ملکوتی اذکار و اوراد و آیات برگزیده می‌نماید.»‏ گفتنی است که ترجمه عربی متن کتاب، مبنایی برای برگردان آن به فارسی قرار گرفته است؛ محمد رسول دریایی، مترجم فارسی اثر می‌گوید: «وقتی به نسخۀ فارسی آن دست پیدا کردم، نثر آن را مغلق و پیچیده و تصاویر را در هم و مغشوش یافتم. مبنا را ترجمۀ عربی کتاب -که حقیقتاً منقّح و سلیس تعریب گردیده بود- قرار دادم».