جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

اسرار غدير: گزارش تحليلی از واقعه غدير خم، متن کامل و مقابله شده خطبه غدير تألیف محمدباقر انصاری، پژوهش و تحلیلی است از واقعه غدیر و اسرار آن. نویسنده، با روش تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع تاریخی بر این باور است که پیش نیاز بررسی عمیق واقعه غدیر، باید همراه شناخت دقیق از اوضاع اجتماعی، اعتقادی و اخلاقی آن زمان باشد، تا بتوان اعتقاد و شعور مسلمانان آن زمان را به دست آورد. بر این اساس، نویسنده با جمع‌آوری حلقات پراکنده تاریخ و تنظیم آن‌ها، تلاش کرده است تا نقبی به تاریخ بزند و به سر اصلی ماجرای غدیر خم، که ولایت و امامت علی(ع) است، دست یابد. کتاب از ده بخش تشکیل شده است. در بخش نخست مؤلف به بررسی وضعیت مسلمانان قبل از هجرت و قبل از فتح مکه پرداخته است. مراسم سه روزه غدیر و وجود منافقان در این حادثه، از دیگر محورهایی است که در بخش دوم کتاب مورد بحث قرار گرفته است. بررسی خطبه غدیر از جهت محتوا و سند و متن عربی و فارسی آن، بخش‌های چهارم تا هفتم کتاب است. اهداف پیامبر از بیان خطبه غدیر خم و اهتمام امامان معصوم(ع) و یاران آنان به غدیر به عنوان عید ولایت، بخش پایانی کتاب است که فشرده و نتیجه آن است. نویسنده به احتجاج امامان معصوم و یارانشان به این حادثه در اثبات امامت امیر مؤمنان(ع) پرداخته و در پایان، حادثه غدیر در کتاب‌ها و اشعار بررسی شده و قصایدی از اشعار به زبان عربی، فارسی، ترکی و هندی را در مدح و ثنای غدیر نقل کرده است. پایان بخش کتاب، نقل زیارت غدیر است.

اسلام انقلابی و انقلاب اسلامی، نوشته ابوالفضل عزتی، با هدف بررسی علمی مبانی اسلام و ارزش‌های انقلابی اسلامی، به رشته تحریر درآمده است؛ چراکه زیربنای انقلاب اسلامی، اسلام انقلابی است که تمام ابعاد آن باید شناخته شود، تا ارزش انقلاب اسلامی نیز آشکار گردد. در بخش اول کتاب بیان شده که با توجه به مفهوم انقلاب در اصطلاحات غربی، که سیر تکاملی حکومت را یک سیر دایره‌وار و دورانی می‌دانند، مفهوم اسلامی انقلاب با تغییر و تحول دورانی تطابق ندارد. زیرا در اسلام حکومت و قدرت در خدا منحصر است و سیر دورانی ندارد و مسیر تاریخ یک سیر تکاملی است. بنابراین، انقلاب اسلامی نیز یک انقلاب تکاملی است، نه انقلاب بسته و دایره‌وار. انقلاب اسلامی یک پدیده مستقل و مجزا از اسلام نیست و دارای سه شرط اصلی: انقلاب فکری، انقلاب در عامه و ناس، و انقلاب در درون افراد از راه تزکیه است. وی اصول کلی انقلاب اسلامی و مشخصات انقلاب اسلامی را در ده ویژگی توصیف نموده، می‌گوید که مشروعیت انقلاب اسلامی از خود اسلام به دست می‌آید. نویسنده قرآن، سنت، اجتماع و عقل در نزید شیعه و قیاس را از منابع حقوق سیاسی اسلام برشمرده است. او عقیده دارد که داوری‌ها و عهدنامه‌ها و قول و فعل خلفای راشدین و سایر امور، در صورتی که مورد تأیید منابع چهارگانه باشند، از منابع حقوق سیاسی به شمار می‌آیند. انحصار حاکمیت به الله، مسئولیت فردی، اجتماعی و دولتی، از انواع مسئولیت‌های سیاسی برشمرده شده، که در طبیعت سیاسی اسلام انقلابی وجود دارد و آن اسلامی متعادل است که در آن جنگ و صلح، تکامل و تغییر، عقل و احساس وجود دارد. نویسنده در قسمتی از کتاب خویش، اصول کلی سیاست در اسلام را با ده ویژگی توصیف کرده و در بحث از عوامل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دخیل در انقلاب، آنها را به عنوان عناصری تأثیرگذار در انقلاب توصیف کرده است. ماهیت انقلاب، همانا اسلامی بودن آن است و ارزش‌های معنوی و اخلاقی اسلام، انقلاب اسلامی را به پیروزی رساند. در فصول بعدی، این ارزش‌های اخلاقی و معنوی به تفصیل بررسی شده است، که در آن به توحید، معاد، ارزش‌ها و اصول جهانی و بین‌‎المللی اسلام و نظام سیاسی آن را به عنوان اصول انقلاب اسلامی و اسلام انقلابی شمرده شده، و به همین جهت، از امت جهانی اسلام، اقلیت و اکثریت و مفاهیمی نظیر دارالفکر و دارالاسلام بحث کرده است. عزتی در فصول هشتم و نهم کتاب خود، به بحث از خودجوشی و پویایی اسلام پرداخته و آن را یکی از اصول اساسی اسلام دانسته است. به گفته او، اعتقاد به مفهوم و اهمیت تاریخ، یکی از اصول و سنت‌های انقلابی – اسلامی است؛ زیرا مسلمانان هدف تاریخ را استقرار حاکمیت الله و حکومت عدل و استقرار امت اسلامی می‌دانند و اعتقاد به مهدویت یکی از مفاهیم و موضوعات اساسی مکتب شیعه است. نویسنده در بخش دوم کتاب، امامت و رهبری را در تشیع بررسی کرده است. اعتقاد به امامت، بر اساس اصل وحدت دین و سیاست استوار است و مسئله ولایت فقیه نیز تداوم آن اساس مذهبی است. وی خلافت را بر اساس تجزیه سیاست از دین و جدایی رهبری دینی از رهبری سیاسی، و انحصار مسئولیت سیاسی در خلافت و خلفا ارزیابی نموده است و لذا ویژگی مکتب تشیع، پویایی و تلاش و اجتهاد است. فقه و مجتهدان امنای امت و جانشینان پیامبر(ص) و مسئول استقرار حکوم اسلام و امت اسلامی هستند. لذا مؤلف بحثی تفصیلی در باب ولایت فقیه و دیدگاه‌های مطرح شده درباره آن ارائه کرده است. نویسنده دخالت بیگانگان در ایران و رهبری علما و مبارزه آنها علیه بیگانگان، و وقوع انقلاب اسلامی را از این بعد بررسی کرده است. پیامدها و تأثیر انقلاب اسلامی ایران، آخرین موضوعی است که در کتاب بدان پرداخته شده و دیدگاه‌های منفی و مثبت درباره اسلام و انقلاب اسلامی تجزیه و تحلیل شده است.

اسماءالله الحسنی، معانیها و خواصها، نوشته حبیب‌الله شریف کاشانی(1340-1260ق) فقیه، اصولی، مجتهد، شاعر متخلص به «سالک» است. این رسالۀ مختصر، در بیان برخی از معانی نام‌های نیک الهی و سودمندی‌ها و خاصیت‌های آن‌‌ها است و با ترجمه عربی ه.ج الحسینی و به کوشش حسین جهاد الحسانی عرضه شده است. مؤلف می‌گوید: این اثر را از منبع‌های معتبر برگرفته است که خاصیت پاره‌ای از آن‌ها تجربه گشته است. او با استناد به این حدیث نبوی «به‌درستی که برای‌خدا نَود و نه نام است. هرکس آن‌ها را برشمرد، بهشت بر او واجب می‌شود»، تک‌تک نام‌های خداوند را عنوان زده، آن واژه‌ها را معنا و تفسیر نموده، خاصیتشان را بیان کرده، نحوۀ تحفظ بر آن‌ها را گوشزد نموده، و جدولی از حرف‌های آن واژه‌ها را به حروف ابجد و تکسیر آن‌ها و نشاندنشان در مربع اعداد ابجدی در قالب نقش، لوح و تعویذ (مربعی با نه شانزده یا بیست و پنج‌خانه) و در اَشکال چهارضلعی‌ و بیضی‌ ایجاد کرده و کاربردشان توضیح داده است.‏ «ملا حبیب‌الله بخشی از چهارچوب هندسی حروفی و رقومی خود را باتکیه‌بر آرا و نظرات شیخ رجب بُرسی(813-743ق) پایه‌گذاری می‌کند و معارف حروفی و عددی جداول و مکنونات مفهومی خواص اسماء الهی را بر اساس عقاید مبنایی «رسالة اللّمعة من اسرار الأسماء و الصفات و الحروف و الآیات و الدعوات» از شیخ رجب بُرسی، با تشریح ویژگی‌های هندسی جداول حروفی و رقومی نام‌های مبارک الهی تبیین می‌سازد و موثوقاً و موثّقاً بر این معارف و مفاهیم تکیه کرده و به‌گونه‌ای شیوا مشتاقان و علاقه‌مندان را مجذوب عرصۀ ملکوتی اذکار و اوراد و آیات برگزیده می‌نماید.»‏ گفتنی است که ترجمه عربی متن کتاب، مبنایی برای برگردان آن به فارسی قرار گرفته است؛ محمد رسول دریایی، مترجم فارسی اثر می‌گوید: «وقتی به نسخۀ فارسی آن دست پیدا کردم، نثر آن را مغلق و پیچیده و تصاویر را در هم و مغشوش یافتم. مبنا را ترجمۀ عربی کتاب -که حقیقتاً منقّح و سلیس تعریب گردیده بود- قرار دادم».

أصول العقيدة الإسلامية مجموعه‌ای است از اصول عقاید اسلامی که توسط احمد بن محمد طحاوی (239-321ق)، تقریر گردیده و توسط عبدالمنعم صالح علی عزی (1357- 1446ق) جمع‌آوری و به همراه منتخباتی از شرح علی بن ابی‌العز اذرعی (علی بن علی ابن ابی‌العز) (731- 792ق) بر این اصول عقاید، منتشر شده است. نقطه شروع در روند کنونی اصلاحات اسلامی، تعریف صحیح آموزه‌های توحیدی و عاری ساختن آن از آلودگی‌ها و بدعت‌هاست. همین امر، انگیزه اصلاح و عرضه اثر حاضر به شکل کنونی، توسط عبدالمنعم صالح بوده است. از آنجایی که علما و فقهای بسیاری متفق‌القولند که مجموعه عقاید امام طحاوی، بر اساس اصول عقاید اهل سنت، عقایدی صحیح و پایبند به برداشت‌های سلف صالح و به دور از تأویل، تمثیل و تعطیل است و از طرفی شرحی که قاضی ابن ابی‌العز اذرعی (ابن ابی‌العز، علی بن علی) بر این عقاید نوشته، معنای مدنظر طحاوی را به درستی درک کرده و در آن اهتمام کامل به تقرب به نصوص قرآن و حدیث وجود داشته و در موارد اخلاف نظر، به دور از اعمال سلیقه‌ها و علایق شخصی، نظر اکثریت فقها اولویت داده شده است، بدین‌جهت در اثر حاضر، این اصول عقاید و شرح آن، در یک مجموعه، در اختیار خواننده قرار گرفته است. «ألعقيدة الطحاوية» که همراه با منتخباتی از شرح آن در اثر حاضر، عرضه گردیده، آنچنان که در مقدمه بدان اشاره شده، اثر ارزشمندی است که علی‌رغم حجم کم و کوچک آن، فواید و اهمیت فراوانی داشته و بر اساس روش سلف و بدون انحراف از اصول و عقاید اهل سنت، تدوین شده است. آنچه در این شرح ارزشمند قابل ملاحظه بوده و جلب توجه می‌کند، اعتماد و تکیه مکرر ابن ابی‌العز بر سخنان و اقوال امام ابن قیم جوزیه است، بدون اینکه صریحا به این موضوع، اشاره‌ای داشته باشد، تا جایی که گاهی صفحاتی از آثار او را نقل می‌کند که ماهیت شخصیت وی را آشکار می‌سازد؛ شخصیتی که از تقلید مبرا و وابسته به جریان ابن تیمه است. روش تدوین مطالب کتاب، بدین صورت است که قسمت‌هایی از شرح، ذیل عبارات «قال الامام الطحاوي...»، «قال الطحاوی» و «قال»، انتخاب و در اختیار خواننده قرار گرفته است.

موضوع مورد بحث در این کتاب عبارت است از الهيات به معناى اخص شامل بخش‌هاى واجب و صفات و افعال او و نبوّت و معاد.

أشراط الساعة و ذهاب الأخيار و بقاء الأشرار، نوشته ابومروان عبدالملک بن حبیب بن سلیمان سلمى (238 یا 239-174ق)، عالم اندلسى مالکی‌مذهب است که نشانه‌های روز رستاخیر را در احادیث یافته و برشمرده است. این کتاب با پژوهش «عبدالله عبدالمؤمن غماری حسنی» و تقریظ محمد ادریسی تمسمانی عرضه شده است. نویسنده، نشانه‌های روز رستاخیز را دسته‌بندی نموده و با عباراتی همچون: «رفتن آدمیان نیک‌کردار»، «پدید آمدن شرایط گوناگونی که رستاخیز را شکل می‌دهند»؛ «بیرون‌شدن دابّة الأرض»، «فرود آمدن عیسی بن مریم(ع)» و «بیرون ‌شدن دجّال» عنوان داده است. ‏این کتاب، تک‌نوشته‌ای است که با این نام و با این اسلوب نگارش، در آثار پیشینیان دیده نمی‌شود. البته مطالب سُست و برخی اسرائیلیات در آن به چشم می‌آید. ‏همچنین، این نسخه، تحریف و تصحیف بسیاری را در بر دارد که اینها یا از کوتاهی نسخه‌نویسان و یا ناشی از حافظه ضعیف و فزونی غلط مؤلف است. محقق در بخش نخست کتاب، مباحثی را در شرح حال نویسنده و داوری‌هایی که در باره نقاط قوت و ضعف او در شناخت حدیث درست از سقیم داشته‌اند، بازنمایی موضوع و اهمیت کتاب، بررسی انتساب کتاب به عبدالملک بن حبیب، دستیابی و بهره‌جویی از نسخه عکس‌برداری‌شده‌ای از روی نسخه اصلی که در گنجینه کُتب محمد بوخبزه حسنی بوده است و وانمایی میراث نویسندگان مغرب اسلامی درباره فتنه‌ها و رخدادهای بزرگ و سهمگین نوشته است‏. شیوه نویسنده با توجه به عصری که می‌زیسته است، شناخته می‌شود؛ او نویسنده‌ای در قرن طلایی اسلام است. البته در این قرن، میان دو دانش حدیث و فقه جدایی افکنده شد؛ بدین‌گونه که محدّث، ماده حدیث را فراهم می‌آورد و فقیه آن را در جای ویژه آن می‌نشاند. ازاین‌رو، گروهی از راویان پدید آمدند که از محتوا و اسناد حدیث (مانند درجه درستی و متصل و مرسل‌ بودن آن) شناخت کافی نداشتند. عبدالملک بن حبیب محدثی بود که در کار حدیث، از روش پیشینیان و شیوه محدثان بهره جست؛ ازاین‌رو، هر حدیثی را با اسنادش (یعنی به طریق تحدیث و اِسناد) در کتابش آورده، اما فراتر از آن نرفته است؛ زیرا در همه و یا بیشتر اِسنادها، سندهای میان راوی و رسول‌الله(ص) منقطع شده‌ است. پس، گاهی در رأس و میانه سند افتادگی دیده می‌شود و گاهی، مؤلف روایت را به‌طور مستقیم از پیامبر(ص) روایت کرده است. البته، با این روش روایی، جنبه تفسیری برخی آیه‌های قرآنی فزونی گرفته و همراهی تعلیقه‌های مؤلف را بر آنچه در احادیث باب آمده است و نیز شرح او را بر برخی اصطلاح‌های متن در پی داشته است. محقق در این اثر، به‌رغم فزونی تحریف و تصحیف متن، صواب‌دیدهای شیخ بوخُبزه را درج نموده است. البته به دلیل فزونی آن‌ها به ارزیابی‌اشان نپرداخته است و به‌جای آن، به تصویبات دیگران اشاره نموده است. او چنانچه برای واژه‌های متن در کتاب‌های روایی یا رجالی و مانند اینها، مخرَّجی یافت شود، درستِ آن‌ها را ثبت نموده است و چنانچه به مخرَّجی دست نیافته باشد، واژه را بر همان اصل خود وانهاده است. البته، این کارها را با مشورت با دو استاد (شیخ حسن علمی و شیخ بوخُبزه) انجام داده است. ‏محقق، کتاب را با درج فهرست‌هایی از آیه‌ها، حدیث‌های نبوی(ص)، مصدرها و منابع به پایان برده است.

آشنایی با اندیشه سیاسی شهید مطهری اثر محمدمهدی باباپور و دیگران، در معرفی و بررسی اندیشه سیاسی شهید مرتضی مطهری (1298- 1358ش). مطالب در شش فصل، تنظیم شده است. در فصل اول، نگاهی گذرا به زندگی علمی، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی شهید مطهری شده و دوران کودکی، مراحل تحصیل و تهذیب، اساتیدی که از محضرشان علم آموخت و فعالیت‌های علمی- فرهنگی و سیاسی- اجتماعی ایشان، بررسی شده است. همچنین به معرفی مهم‌ترین آثار و منابع گفتاری و نوشتاری ایشان نیز پرداخته شده است. در فصل دوم، به بررسی مبانی نظری اندیشه سیاسی استاد مطهری پرداخته شده است. در فصل پیشین، تأثیرپذیری اندیشه استاد از زمینه‌ها و شرایط سیاسی- اجتماعی، در قالب زندگی‌نامه سیاسی ایشان، مورد بررسی قرار گرفته و در این فصل نیز باتوجه‌به آثار استاد، مهم‌ترین بنیان‌های نظری اندیشه سیاسی ایشان، تبیین گردیده است. نویسنده مبانی نظری اندیشه سیاسی استاد مطهری را به مبانی هستی‌شناختی، انسان‌شناختی و معرفت‌شناختی تقسیم کرده است. این تقسیم سه‌گانه، ازآن‌روست که به نظر نویسنده، بنیان‌ها و زیرساخت‌های فکری استاد، در مرحله اول، ناظر به هستی و آفرینش بوده، در مرحله دوم دیدگاه‌های انسان‌شناختی وی نمایان شده و در مرحله سوم، شیوه‌ها و منابع معرفتی و مفروضات تئوریک و معرفت‌شناختی ایشان، مطرح شده است. این مبانی در واقع ماهیت اندیشه سیاسی شهید مطهری را رقم می‌زنند. در فصل سوم، خواننده با دیدگاه استاد مطهری درباره مسئله حکومت اسلامی و ولایت‌فقیه آشنا خواهد شد؛ موضوعی که همواره در تاریخ فقه شیعه برای عالمان بزرگ شیعی مطرح بوده است. استاد ضمن پرداختن به مفهوم حکومت و ولایت‌فقیه، به‌ضرورت حکومت اشاره کرده و به بیان دلیل‌های عقلی و نقلی ولایت‌فقیه، مبانی مشروعیت و حدود و اختیارات آن پرداخته است. در فصل چهارم، ضمن بررسی مفهوم آزادی در اندیشه سیاسی استاد، چگونگی برجسته شدن وجه سیاسی این مفهوم، بیان شده است. در فصل پنجم، انقلاب در اندیشه سیاسی استاد مطهری موردبحث و بررسی قرار گرفته و در فصل ششم، از عدالت در اندیشه سیاسی ایشان، سخن به میان آمده است.

این کتاب، پژوهشی است پیرامون مبانی مشاوره و راهنمایی و اهمیت و ویژگی‌های آن در نظام تربیت اسلامی که به زبان عربی و در دوران معاصر نوشته شده است.

أدب الزائر لمن يَمَّمَ الحائر به بيان آداب زيارت امام حسین(ع) اختصاص دارد. این اثر به زبان عربى و با تحقيق سيد‌ ‎نجاح جابر سلمان الحسينى منتشر شده است.