جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

ایران، اسلام، تجدد: مقالاتی در باب فکر و فرهنگ اسلامی در جهان جدید تألیف مرتضی اسعدی، این کتاب حاوی مقالاتی متخبی از میان نوشته‌ها و ترجمه‌های نویسنده است که پیش‌تر در نشریاتی چون تحقیقات اسلامی، دانشمند، کیهان فرهنگی، نامۀ دانش، نشر دانش و نگاه نو یا مجموعه‌های منفردی همچون تاریخ فلسفه در اسلام میان محمد شریف و سیر فلسفه در جهان اسلام ماجد فخری و نظایر آن چاپ و منتشر شده بوده‌اند. یک دو مقاله از این میان پیشتر در جایی چاپ نشده بوده: «عنصر ایرانی در اندیشه سیاسی اسلام»، «اسلام و غرب» و «تجدد در ایران: عصر پهلوی». کتاب در سه بخش است و شامل هفده فصل است. این کتاب حاوی مقالاتی متخبی از میان نوشته‌ها و ترجمه‌های نویسنده است که پیش‌تر در نشریاتی چون تحقیقات اسلامی، دانشمند، کیهان فرهنگی، نامۀ دانش، نشر دانش و نگاه نو یا مجموعه‌های منفردی همچون تاریخ فلسفه در اسلام میان محمد شریف و سیر فلسفه در جهان اسلام ماجد فخری و نظایر آن چاپ و منتشر شده بوده‌اند. یک دو مقاله از این میان پیشتر در جایی چاپ نشده بوده: «عنصر ایرانی در اندیشه سیاسی اسلام»، «اسلام و غرب» و «تجدد در ایران: عصر پهلوی». وجه اصلی گردآوری این مقالات در این کتاب بوده است که این مقالات به رغم آنکه پیوندهای بلافصل و اندام‌واری با یکدیگر ندارند، به طور کلی در بازبینی جهاتی از حرکت‌های فکری اسلامی در قرون جدید و تعامل و تقابل میان اسلام و غرب، به‌ویژه غرب جدید، و وارسی گوشه‌های مهمی از زمینه‌های این تعامل و تقابل، همسو بوده‌اند. در هر کدام از این مقالات گوشه‌هایی از زمینه‌ها، علل و آثار و نتایج این حرکت‌های فکری یا داد و ستدها و ستیز و سازشها میان غرب و اسلام مورد بررسی قرار گرفته و به‌میزان و نحوۀ نفوذ مفاهیم و پدیده‌های فکری، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی جدید غرب در سرزمین‌های اسلامی، از جمله ایران و میزان قبول و انکار آنها از سوی متفکران مسلمان عنایت شده است. مقالات ترجمه‌شده‌ای که دراین کتاب آمده است بدون آنکه آراء ارائه‌شده در آنها تماماً مورد قبول و تأیید نگارنده باشد، به نحوی انتخاب شده‌اند که این زمینه‌ها و جهات و جوانب را از منظرهای معتقدانه و باورمندانۀ خویش بازبنمایند. لذا، مقالات مربوط به علم در اسلام و مهجورماندگی علوم در سرزمین‌های اسلامی از نوشته‌های پرفسور عبدالسلام انتخاب شده است که از معدود برندگان جایزۀ نوبل (فیزیک) در میان مسلمانان و از سرشناس‌ترین منادیان ضرورت توجه به علوم و تکنولوژی در جهان اسلام است. مقالۀ «تجدد در ایران: عصر پهلوی» نوشتۀ یکی از محققان صاحب نام شبه قارۀ هند، یعنی عبدالشکور احسن است که همۀ تحولات مادی و ظاهری و نیز فرهنگی و اجتماعی رخ داده در عصر پهلوی را کاملاً باورمندانه نوعی رویکرد به‌تجدد در ایران آن عصر می‌دانسته و درعین حال با آنکه این مقاله را در هنگامۀ اقتدار رژیم پهلوی می‌نوشته، کوشیده است تا با رعایت نوعی انصاف و اعتدال عالمانه، به آنچه از نقطه‌نظر خود نقاط ضعف و فساد و احطاط این رژیم می‌دانسته است نیز اشاره کند. مقالۀ «تجدد در عربستان، یمن، عراق، سوریه و لبنان» نیز از تراویده‌های یکی دیگر از نویسندگان هندی است که به سائقۀ نیرومند پای‌بندی به مذهب حنبلی، به‌نحوی کاملاً معتقدانه در پی اثبات نفوذ و تأثیر پیشگامانۀ محمد بن عبدالوهاب نجدی در بنیادگذاری حرکت‌های اصلاح‌طلبانه و تجدد‌خواهانۀ اسلامی به ویژه در بسیاری از سرزمین‌های عربی بوده است. با آنکه منظور اصلی از آوردن این مقالات در این کتاب مناقشه در بسیاری از آراء و باورهای مندرج در آنها نبوده بلکه برعکس آن بوده است که از نقطه‌نظرهایی حتی‌الامکان باورمندانه گوشه‌هایی از مسائل مورد توجه در این کتاب را پیش روی خواننده بگشایند.

اين است وهابيت به قلم احمد مقدسى، ترجمه فارسی كتاب «هذه هي الوهابية» اثر علامه شيخ محمدجواد مغنيه است. مترجم تلاش فراوانى نموده است تا اصل امانت در ترجمه را رعايت نموده و به‌خوبى از عهده اين مهم، برآمده است. علاوه بر اين، ترجمه وى، از سلاست و روانى مطلوبى برخوردار است. بااين‌همه، كمبود مقدمه‌اى از مترجم كه در آن، به ويژگى‌هاى كتاب و خصوصيات ترجمه آن اشاره گردد، محسوس مى‌باشد. فهرست مطالب، در ابتداى كتاب آمده و پاورقى‌ها نيز به‌صورت روان و سليس، ترجمه شده است.

ایمان دینی در اسلام و مسیحیت، تألیف محمدتقی فعالی، مفهوم ایمان را در دو فرهنگ بزرگ دینی اسلام و مسیحیت بررسی کرده است. مؤلف با بیان این مطلب که در بررسی مفهوم ایمان دینی باید به مسئله ایمان و معرفت و دیگری ایمان و علم اهمیت داد، نوشتار حاضر را در دو فصل کلی حول این دو محور نظام‌مند کرده و در این راستا رابطه ایمان و تعقل، ایمان و عمل، متعلق ایمان و... را ابتدا در فرهنگ مسیحی بررسی و تحلیل می‌کند. مؤلف در فصلی که به ایمان در فرهنگ اسلامی اختصاص دارد، ابتدا با ایضاح مفهومی ایمان می‌کوشد از این مفهوم ابهام‌زدایی کند و دیدگاه خالص قرآن را فراروی خواننده قرار دهد و سپس به رابطه ایمان با اموری مانند عقل، عمل و جایگاه ایمان، افزایش و کاهش ایمان، آثار و علائم ایمان و موانع ایمان از منظر قرآن می‌پردازد. ایمان از دیدگاه روایات، بخش دیگری است که مؤلف با رجوع به احادیث معتبر شیعه و سنی در این زمینه به اهمیت ایمان و عظمت مؤمن، ایمان و ا سلام، ایمان و عمل و درجات ایمان پرداخته است. سپس در بخش دیگر، دیدگاه دانشمندان مسلمان، اشاعره، معتزله و شیعه را در باب ماهیت ایمان و ازدیاد و نقصان آن بررسی کرده است. در فصلی از کتاب که به ایمان در فرهنگ مسیحی اختصاص دارد، مؤلف به دیدگاه گزاره‌ای و دیدگاه اراده‌گرایانه ایمان می‌پردازد و نگاه اندیشمندان مسیحی را در این زمینه جویا می‌شود و در ادامه آرای آن‌ها را نقد و بررسی می‌کند. ارتباط فهم و ایمان، ایمان و تعقل و تحقیق‌پذیری ایمان در مسیحیت از جمله مباحثی است که در ادامه این فصل نقد و بررسی شده است. روش مؤلف در این کتاب، توصیف و مقایسه این دو سنت دینی در مسئله ایمان و تبیین نقاط قوت و ضعف این دو میدان معرفت است.

شیعه از زمان طلوع تاریخ اسلام، در زندگی سیاسی و دینی مسلمانان ظاهر شد و شعار محبت و دوستی آل بیت نبوت (ع) را سر داد و اهداف آن‌ها را هدف و اساس زندگی و عقیدۀ خود قرار داد. شیعه نسبت به آل بیت (ع) ایمانی آورد که هرگز شک به آن راه نیافت؛ زیرا اهل بیت (ع) را به محل و مقام پیامبر (ص) نزدیک‌تر و شایسته‌تر می‌دانست و امام علی (ع) را وصی رسول اکرم (ص) و باب مدینۀ علم و حکمت به شمار می‌آورد. با این که این گروه دوران زیادی را گرفتار حوادث سیاسی و اجتماعی بودند، علیه ستمکاران به پا خاستند و تخت مستبدان را سرنگون کردند و شعار عدالت‌ اجتماعی را فریاد زدند. نگارنده در کتاب حاضر به بیان مطالبی در باب این فرقه از جمله چگونگی تاسیس فرقه، اعتقادات آن‌ها، و روایات مربوط به آن‌ها پرداخته است.

نگارنده در فصل نخست به خصوصیات و مشخصات عرفانی و معنوی انسان و سیر تکاملی او اشاره نموده است و بر این نکته تأکید دارد که برای انسان به تدریج و مرحله به مرحله، جلوه‏های جمال و صفات الهی مکشوف شده و بنابر دیدگاه عارفان، انسان عالیترین و تکامل‏یافته‏ترین آیت الهی است. از این رو او باید همواره نفس و آرزوهای نفسانی را در کنترل خود درآورد و مهار کند. سپس پیرامون نفس ناطقه انسانی و حدوث و قدم نفس از دیدگاه افلاطون, ارسطو و صدرالمتألهین, فرق نفس با موجودات مجرد عقلی و دیگر اصول و مبانی این عنوان بحث‏انگیز فلسفی، چون: ارتباط حرکت جوهری با نفس ناطقه, کمال نفس ناطقه در بعد علمی و عملی, کیفیت ارتباط قوای نفس با بدن, اصالت روح و اثبات آن و بسیاری عناوین دیگر مرتبط با مبحث نفس ناطقه، سخن گفته است و ضمن آن به آرای حکیمان و عارفان هم اشاره می‏نماید. مصباح هدایت عرفان و کشتی نجات توحید با توجه به الگوی متعالی هدایت و ارشاد حسین بن علی (ع), عزت حسینی, تفسیر و تجلی عالیترین آرمان انسانی, شناخت دنیا و نیز مهمترین وظیفه سالک در کوی معرفت با محوریت شناخت نفس به عنوان کلید سعادت، از دیگر مباحثی است که نویسنده بدانها می‎پردازد. او در دنباله سخن خود درباره زهد و خصوصیات و مشخصات زاهد با استناد به معارف حکیمانه و عارفانه نهج‏البلاغه و دیگر منابع حدیثی بحث می‎کند و در بخش پایانی، موضوع فروغ اندیشه را که یک مبحث ظریف و پیچیده فلسفی و عرفانی است؛ مورد پژوهش قرار می‏دهد.

انساب‌نگاری شیعه تا پایان قرن هفتم هجری، تألیف سید محمدرضا عالمی (متولد 1359ش)، نقش شیعیان در انساب‌نگاری مسلمانان و تطورات آن را در آغاز انساب‌نگاری تا پایان قرن هفتم هجری مورد بررسی قرار داده است. از لحاظ موضوعی انساب‌نگاری شیعیان اعم از امامی، زیدی و اسماعیلی مورد نظر است. نویسنده در مقدمه کتاب در ذکر پیشینه نگارش در موضوع انساب‌نگاری شیعه و ضرورت این تحقیق تصریح کرده که «به‌طور خاص کتاب یا مقاله‌ای در مورد تطورات انساب‌نگاری شیعیان وجود ندارد». پژوهش حاضر دارای پنج فصل است؛ در فصل اول با عنوان کلیات، به مطالبی مانند مفاهیم، پیشینه انساب‌نگاری در میان ملت‌ها و انساب و انساب‌نگاری از دید آیات و روایت پرداخته شده است. در فصل دوم با عنوان انساب‌نگاری اسلامی، به مطالبی چون تاریخچه انساب‌نگاری در میان مسلمانان، کتاب‌شناسی علم انساب، جایگاه علم انساب در طبقه‌بندی علوم، عوامل رشد و کارکردهای انساب‌نگاری، روش‌ها و سبک‌های انساب‌نگاری پرداخته شده است. شکل‌گیری انساب‌نگاری عمومی در بین شیعیان و بررسی ‌تألیفات آنان در این زمینه به‌همراه تأثیر و تأثر انساب‌نگاری شیعیان و اهل سنت و منابع مؤلفان شیعه در انساب‌نگاری عمومی، مطالب مطرح‌شده در فصل سوم با نام انساب‌نگاری عمومی شیعیان است.‏ مهم‌ترین تألیفات شیعیان در انساب‌نگاری عمومی که تأثیر بسزایی در جریان کلی انساب‌نگاری داشته‌اند و در دسترس هستند، عبارتند از: جمهرة النسب، نسب معد و اليمن الكبير، الإكليل، الإيناس بعلم الأنساب و... که در این تحقیق به آنها پرداخته شده است. در فصل چهارم، به تاریخچه اختصاصی شیعیان، دلائل پیدایش، شکوفایی و جریان شکل‌گیری انساب‌نگاری انساب آل ابی‌طالب پرداخته شده و سپس نگاشته‌های مؤلفان شیعه در این زمینه یکایک بررسی شده‌اند. در فصل پایانی و در ادامه بررسی انساب‌نگاری اختصاصی شیعیان، به مباحث انتزاعی و تحلیلی پرداخته شده که شامل انساب‌نگاری با منصب نقابت، محدوده جغرافیایی شبکه علمی نسّابه‌ها، نحوه ارتباط انساب‌نگاران اصلی و ویژگی‌های آنها، نقش مؤلفان امامی‌مذهب در انساب‌نگاری طالبیان و منابع انساب‌نگاران در انساب طالبیان است. منابع استفاده‌شده در این تحقیق را می‌توان به سه دسته عمده به شرح ذیل تقسیم کرد: کتاب‌های انساب؛ فهرست و رجال و منابع دیگر مانند کتب معجم، تفسیر و تاریخ عمومی که در جای‌جای کتاب و به‌واسطه نیازی که به آنها احساس شده، مورد استفاده قرار گرفته‌اند

در این کتاب آیات قرآنی، سخنانی از نهج البلاغه و اشعاری در وصف مراحل مرگ و عالم بعد از مرگ به همراه تصاویری درج شده است.