جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

تأملی در معنای ولایت فقیه از نظرگاه اسلام، تألیف نویسنده و مترجم معاصر جهانشاه ناصر، همانگونه که از نام کتاب پیداست به موضوع ولایت فقیه از دیدگاه اسلام پرداخته و مباحث متعددی را در این زمینه مطرح کرده است. بررسی معانی ولایت، اولین بحث نویسنده است، که معنای ولایت را در قرآن پی می‌گیرد. ضلالت و خسران مبین، نتیجه ولایت شیطان است. الله، ولی صالحینه و متقین و مؤمنین است و حق تعالی، ولی و بصیر حقیقی است. به بیان نویسنده، ولایت را می‌توان به ولایت ارث و نصرت تقسیم کرد. او می‌افزاید که وِلایت (به کسر واو) برخلاف وَلایت (به فتح واو)، اعطایی از طرف مخلوق است. ولی خدا چند صفت دارد: لاخوفی، لاحزنی، ایمان، تقوا، صالح بودن، مقابله با اولیای شیطان و یاری مستضعفین. نویسنده در خصوص ایمان به یکصدوپنجاه آیه قرآنی اشاره می‌نماید. مؤلف سپس به صفات اولیای الهی از دیدگاه معصومین(ع) اشاره می‌نماید و می‌گوید که حدود شمول و نفوذ ولی فقیه هم مال و هم جان آحاد مردم را شامل می‌شود، به شرطی که شرایط ولایت و فقاهت را داشته باشد.

بنیان حکومت در اسلام، تألیف سید کاظم حائری (معاصر)، علاوه بر معرفی شیوه‌های حکومت، به اصولی که انسان را به سعادت و خوشبختی رهنمون می‌شود و همواره یکی از مهم‌ترین مباحث اندیشمندان اسلامی بوده، اشاره می‌کند. نویسنده معتقد است که نوع نظام، اجتماعی و اقتصادی که بر جهان حکومت می‌کند، در نیل به این هدف نقش اساسی دارد.اندیشه‌ورزان با نگرش‌های گوناگون، نظامهای سیاسی متفاوتی را برای تحقق عدالت پیشنهاد می‌کنند. گروهی سعادت را در سایه نظام دموکراسی و گروهی نظامهای سوسیالیستی را تحقق بخش آرزوی بشر می‌دانند. در بخشی از کتاب آمده که از دیدگاه اسلام، حاکمیت از آن خداست و قانونگذاری الهی سعادت‌بخش انسانهاست. نویسنده، همچنین تأکید دارد که چگونگی نظام حکومت در اسلام، بویژه بعد از رحلت پیامبر(ص) از مسائل مهمی بوده که دیدگاه‌های متفاوتی از طرف اهل سنت و شیعه درباره آنها ارائه شده است. حائری می‌گوید که در دیدگاه اهل سنت، نظام شورا با استناد به آیات قرآن و روایات به عنوان روش حکومت پذیرفته شده است؛ ولی در دیدگاه شیعه، امامت انتصابی علی(ع) بعد از پیامبر(ص) و سپس جانشینان او، امری پذیرفته شده است و در دوره غیبت، نظام «ولایت فقیه» مطلوب‌ترین شکل حکومت است و همین مسئله، هدف اصلی نگارش این کتاب است و او در کتاب حاضر، جهت توضیح نظامهای سیاسی، به بررسی نظام دموکراسی، نظام شورا و نظام مبتنی بر ولایت فقیه پرداخته است. کتاب در بحث از نظامهای دموکراسی، اشاره‌ای کوتاه به نظامهای استبدادی و خودکامه نموده و به بحث از خاستگاه حکومت در نظام دموکراسی، نقش مردم، حاکمان، کارکردها، مسئله اقلیت و اکثریت و تفکیک قوا و... به بحث گذارده شده است و در پایان این فصل، به نقد و بررسی این نظامها و مشکلات موجود در آنها پرداخته است.در فصل دوم، نویسنده با اشاره به اینکه از دیدگاه دانشمندان عامه، پیکره دولت اسلامی بر اساس شوراست، ابهاماتی را به برداشت‌های دانشمندان اهل سنت از شورا وارد کرده و با استناد به آیات و روایات، به بررسی معنا و مفهوم شورا پرداخته است و اساساً درصدد رد ادعای حکومت مبتنی بر اساس شورای امت است. او حکومت اسلامی مبتنی بر شورا را در دوره غیبت مردود می‌داند.نویسنده در فصل سوم، به بحث ولایت فقیه پرداخته و ابتدا روشهای اثبات ولایت فقیه را بررسی کرده و سپس شروط لازم برای ولایت فقیه و دایره اختیارات او را متذکر شده است.حائری در پایان فصل، به‌طور مقایسه‌ای به شورا و ولایت‌فقیه پرداخته است و با ذکر ایرادهایی در مورد ولایت فقیه، به آنها پاسخ گفته است.

بهجة المباهج في تلخيص مباهج المهج في مناهج الحجج (در فضایل و مناقب معصومین(ص))، اثر حسن بن حسین شیعی سبزواری (متوفی 795ق)، تلخیص و بازنویسی اثر مفصل‌تری به نام «مباهج المحج في مناهج الحجج» از ابوالحسن محمد بن حسین بن تاج‌الدین حسن بن زین‌الدین محمد بن حسین بن ابی‌المحامد بیهقی نیشابوری، معروف به قطب‌الدین کیدری (زنده در 576ق) است که با تصحیح فاطمه زمانی قورتانی و زیر نظر یوسف بیگ‌باباپور، منتشر شده است. موضوع اصلی «مباهج المهج في مناهج الحجج»، سیره پیامبر(ص) و امامان(ع)، یا به‌عبارت‌دیگر، در معجزات و فضایل پیامبر(ص) و امامان(ع) است. این کتاب، متنی است فارسی و یکی از متون معروف در خصوص مناقب و معجزات پیامبر(ص) و نیز روایت‌هایی در خصوص حضرت علی(ع) و سایر امامان شیعه(ع) است. اثر حاضر نیز کتابی است مفصل در زمینه معجزات پیامبر(ص) و مناقب امامان(ع) که تلخیصی است از «مباهج المهج». برخلاف عقیده بسیاری از نویسندگان که گفته‌اند این کتاب، ترجمه‌ای است از «مباهج المهج»، باید گفت این کتاب، تلخیصی است از آن کتاب و نه ترجمه آن؛ زیرا «مباهج المهج» به فارسی است نه عربی. خود حسن سبزواری شیعی نیز در مقدمه کتاب، صراحتا به خلاصه بودن کتابش اشاره می‌کند، نه به ترجمه بودن آن. البته گفتنی است حسن سبزواری مطالبی نیز از منابع و روایت‌های مختلف به روایت‌های قطب‌الدین کیدری افزوده است و این‌گونه نیست که صرفا خلاصه‌ای از آن باشد. حتی با مقایسه ظاهری دست‌نویس‌ها به نظر می‌رسد دست‌نویس‌های «بهجة المباهج»، حجم بیشتری نسبت به دست‌نویس «مباهج المهج» دارد. برخلاف قول برخی محققان، در هیچ جای کتاب، نامی از نظام‌الدین یحیی کرابی نیست. بنابراین دانسته نیست چرا برخی گفته‌اند این کتاب به خواهش و حتی به نام او، تألیف شده است. این کتاب نیز به‌مانند «مباهج المهج» به چند فصل تقسیم شده و هر فصل نیز از چندین «روایت» و «معجزه» تشکیل یافته است؛ یعنی در ابتدای هر روایت، عباراتی چون «روایت است که»، «روایتی دیگر از...»، «روایت کرده‌اند ثقات»، «معجزه دیگر»، «معجزة الاخری»، «نشانه دیگر»، «راوی چنین گفت» و... ذکر شده است. مصحح در مقدمه مفصلی که به ابتدای کتاب افزوده، به تعریف مفصل هر دو اثر و نویسنده آنها، پرداخته است

بیدارگران اقالیم قبله، اثر محمدرضا حکیمی (1314-1400ش) پس از «شیخ آقابزرگ تهرانی» و «حماسه غدیر» سومین کتاب از مجموعه «مرزبانان حماسه جاوید» است که به زندگی سیاسی اجتماعی چهار شخصیت بزرگ اسلامی در چهار عنوان پرداخته شده است. عناوین مطرح شده شامل «بیدارگر اقالیم قبله»، «حماسه فتوی داران»، «عقل بیدار» و «جاریهای اعماق» می‌شود که به ترتیب شرح زندگی سید جمال‌الدین اسدآبادی، میرزا محمدتقی شیرازی، شیخ محمد خیابانی و شیخ محمدجواد بلاغی نجفی را مورد بررسی قرار می‌دهد. در این کتاب از شرح حال نویسی مرسوم چشم پوشی شده است لذابیشتر مباحث کتاب به جایگاه علمی، اجتماعی، سیاسی، اخلاقی و دینی اشخاص اختصاص یافته و دیدگاه بزرگان و صاحبنظران درباره هر یک و نیز تأثیرگذاری آنان بیان گشته است. به عنوان مثال شیخ محمد عبده درباره سید جمال‌الدین اسدآبادی می‌گوید: من اگر بگویم، ذهن نیرومند و عقل بزرگ و دید نافذی که خدا به سید جمال‌الدین داده است، پس از پیامبران، در بالاترین مرتبه جای دارد مبالغه نکرده‌ام. در نگاه اولیه شاید ارتباط چندانی بین این چهار عالم بزرگوار نتوان پیدا کرد لکن وحدت آفرینی سید جمال، فتوای میرزای شیرازی، شجاعت شیخ محمد خیابانی و علم و تقوای علامه بلاغی همگی در راستای بیداری امت‌های اسلامی بوده است.

بحثی ساده و کوتاه پیرامون حکومت اسلامی و ولایت فقیه، نوشته محمدتقی مصباح یزدی (1399-1313ش) است که نویسنده در آن، درباره حکمرانی دینی، ضرورت و مختصات آن در منظر تشیع و با گفتمان ولایت فقیه، مباحث خود را ارائه داده است. مصباح در آغاز، به طرح موضوع پرداخته و می‌گوید: اصولا قانون برای جامعه چه ضرورتی دارد و چه زمانی این قانون، اسلامی‌خواهد بود؟ چرا باید قانون، اسلامی‌باشد؟ دستگاه اجرایی و حکومتی چه موقع می‌تواند به نام یک دستگاه اسلامی حکومت کرده و باید چه شرایطی را رعایت کند؟ دستگاه حکومت در جامعه اسلامی چه اختیاراتی دارد؟ نویسنده، مدعی است که تلاش کرده است این پرسش‌ها را با متقن‌ترین دلیل‌های قرآنی و تبیین‌های عقلی روشن و با عبارت‌هایی نسبتا ساده توضیح دهد‏. نویسنده، مباحث خود را از ضرورت بحث حکومت اسلامی و ضرورت قانون برای جامعه آغاز کرده و صفات قانون‌گذار را با علت تفاوت قوانین الهی در جوامع اسلامی توضیح می‌دهد. او پس از این مباحث نظری، به مجلس قانون‌گذاری و دستگاه حکومت در نظام اسلامی پرداخته و از اختیارات، شرایط و وظایف حاکم اسلامی و نهایتاً مبحث ولایت فقیه گفتگو می‌کند‏. مرحوم مصباح، مطالب خود را ذیل عنوان هر بخش، دسته‌بندی کرده و در انتهای آن، خلاصه‌ای از مباحثش را به‌همراه درج پرسش‌هایی برای ورزیدگی ذهن حواننده ارائه می‌دهد‏. این اثر، کتابنامه ندارد و از پاورقی‌های بسیار اندکی برخوردار است.

بردگی در اسلام، اثر شهید مرتضی مطهری (1298-‌1358ش)، کتابی است محصول پنج جلسه سخنرانی و پرسش و پاسخ شهید مطهری که در جلسات بحث و انتقاد انجمن اسلامی پزشکان در سال 1346ش، مطرح شده است. در این کتاب، مانند سایر آثار ایشان، مباحث زنده و مطرحی مورد بحث و انتقاد قرار گرفته و گویی برای امروز بیان شده است و به تعبیر امام خمینی(ره)، برای عارف و عامی سودمند و فرح‌زاست. روش ایشان در این‌گونه مباحث، بدین صورت است که از سؤالات و انتقادات - ‌گاهی تند - استقبال نموده و حتی مستمع را به سؤال و انتقاد ترغیب می‌نماید؛ به‌طوری‌که هر ناظری به‌خوبی احساس می‌کند که ایشان دنبال کشف حقیقت است؛ امری که خود آن شهید از آن به «روح علمی و انصاف در قضاوت» تعبییر می‌کند. مطالب کتاب در چهار فصل تنظیم شده است. در فصل نخست، حق پیشرفت و حق آزادی، مورد بحث قرار گرفته است. در این فصل، ابتدا، به بررسی نظر ارسطو و بوعلی درباره بردگی پرداخته شده و سپس، موجبات بردگی در اسلام مورد بحث قرار گرفته و به این نکته اشاره شده است که آنچه در اسلام مبنای بردگی و مورد قبول است و بیش از آن مورد قبول واقع نشده، در مورد اسیران جنگی است که جایز شمرده شده است که اسیران جنگی، برده گرفته شوند؛ آن‌هم با توجه به اینکه جنگ در اسلام ریشه فکری و عقیده‌ای داشته و ریشه سیاسی و اقتصادی ندارد و در این مورد هم جایز شمرده شده، نه اینکه واجب باشد.جان لاک، آزادی طبیعی را این‌گونه تعریف کرده است: انسان از هیچ قدرت زمینی فرمان نبرد و در زیر قانون یا فرمان انسانی نباشد و تنها تابع قانون طبیعت باشد. در فصل دوم، ضمن نقد نظریه وی، به بررسی نظریه منتسکیو در مخالفت با بردگی، پرداخته شده است. استرقاق در قرآن و سیره مسلمین در فصل سوم، با توجه به منشأهای بردگی در دنیا و نحوه معامله با اسرای جنگی در قرآن، مورد بحث و بررسی قرار گرفته و در آخرین فصل، نگاهی به برخی از آیات قرآن، درباره اسیران جنگی، افکنده شده است