جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

امامت به عنوان یکی از مفاهیم اساسی در اسلام، در دو گروه اصلی شیعه و اهل سنت به شکل‌های مختلفی تفسیر می‌شود. هر دو گروه به وجود امامان به عنوان رهبران معنوی اعتقاد دارند، اما تفاوت‌های اساسی در تعریف، اهمیت، و اهلیت این امامان وجود دارد. در دیدگاه شیعه، امامت به عنوان مقامی معنوی و دینی تلقی می‌شود که انسان را به رهبری و هدایت می‌رساند. امامت در دیدگاه شیعه نه تنها به عنوان رهبری در جوانب دینی مورد تأکید است، بلکه به عنوان یک مؤسسه سیاسی و اجتماعی نیز مطرح می‌شود که امور امت اسلامی را رهبری می‌کند. در مقابل، اهل سنت امامت را به عنوان رهبری در امور دینی و جامعه مطرح می‌کنند، اما تفاوت اصلی آن‌ها با شیعه در مورد شخصیت و اهلیت امامان است. آن‌ها معتقدند که امامان بر اساس انتخاب و پذیرش از جامعه و بر اساس صفات دینی و علمی انتخاب می‌شوند، اما معصومیت و انتخاب از سوی خداوند برای ایشان تأیید نمی‌شود. با توجه به اهمیت امامت در اسلام، بررسی دیدگاه‌های شیعه و اهل سنت در این زمینه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این بررسی می‌تواند به درک بهتر این مفهوم مهم در اسلام و ادامه بحث‌های فکری و دینی کمک کند

رساله معروفِ فارابی موسوم به «الجمع بین رأی الحکیمین» در صدد آن است که نشان دهد علیر غم اعتراضاتی که مردم عصر فارابی به وجود اختلافات اساسی میان افلاطون و ارسطو _به عنوان دو تن از اعلام فلسفه_ و در نتیجه بی‌ اعتباری روش فلسفی می‌ کردند، میان آن دو اختلافی وجود نداشته است و برداشت اختلافات، نتیجه نگاه‌ های سطحی است. ما ضمن اشاره به نقش بسیار کمرنگ و غیر اساسی اثولوجیا در تألیف رساله الجمع _بر خلاف دیدگاه رایج که مدعی است اثولوجیای منحول دلیل اصلی تألیف الجمع بوده است_ و ضمن پاسخ به کسانی که در انتساب رساله الجمع به فارابی تشکیک کرده‌اند، با مروری بر تاریخچه الجمع‌ نویسی و رساله‌هایی که با هدف هماهنگ کردن آراء افلاطون و ارسطو تألیف شده‌اند، بطور خاص به بررسی این مطلب خواهیم پرداخت که چرا فلاسفه نخستینِ جغرافیای اسلام مجبور بودند الجمع بنویسند و در پی چنین اندیشه‌ ای باشند.

این پژوهش مطالعه‌ای درباره دو اثر اَرداویراف نامه در سنت فکری ایران باستان و رساله الطیر ابن سینا در دوران اسلامی برای فهم شباهت‌ها و تفاوت‌ها میان این دو اثر است. وجه تمایز رویکرد اتخاذ شده در ارداویراف نامه این است که نگارنده در این سفرنامه معنوی، مشاهدات خود را از سیر روح به بهشت، برزخ و دوزخ ارائه داده است. با این حال هرچند که ابن سینا نیز در رساله الطیر نیز یک سفرنامه معنوی را تحریر کرده است ولی مفاد آن مربوط به سیر نفس ناطقه به سوی کمال و سعادت حقیقی است. افزون بر این، با تأمل در این دو سفرنامه معنوی در می‌یابیم که این دو اثر از سه جهت بافت، روش و مبانی قابلیت بررسی و مقایسه دارند و اهمیت بررسی این دو سفرنامه معنوی براساس این سه جهت آن است که باعث فهم قرابت فکری میان سنت فکری ایران باستان و سنت فکری در دوران ایران اسلامی می‌گردد. همچنین پس از انجام این مطالعه دریافته شد که با وجود تشابه و اختلاف در سه حیث بافت، روش و مبانی، در هر دو اثر از استکمال نفس سخن رفته است و استکمال نفس و محصول آن یعنی سعادت به عنوان مبنای اساسی این دو رساله با یک‌دیگر مشترک است.

ترجمه نفحات الهیه یا مکاشفات الهی، نوشته صوفی مشهور؛ صدرالدین قونوى (607- 673ق)، با برگردان آن به زبان فارسی از عرفان‌پژوه معاصر، محمد خواجوی (1313- 1391ش.)، شامل 51 فصل (نفحه) همراه با 12 نامه سیر و سلوکی است. نفحات، به معنای نسیم‌های رحمت الهی است و از حدیثِ نبوی «انّ لربکم فی ایّام دهرکم نفحاتٌ من رحمة ألا فَتَعرَّضُوا لها.» (در روزگار شما نسیم‌هایی از رحمت پروردگارتان بر شما می‌وزد، بیدار و هوشیار باشید و از آن بهره‌مند شوید.) گرفته شده است. قونوی چیستی و چگونگی استفاده از این نسیم‌های رحمانی را با نگرشی عرفانی در این نفحه‌ها شرح داده است. منظور او از اصطلاح "تَعَرّض" که از آن فراوان استفاده می‌کند، بهره‌وری از نسیم‌های خدایی است. این توضیح و تصحیح لازم است که در متن اصلی، قونوی فقط 51 نفحه آورده و بعد از نفحه 43، تعداد 17 نامه که خود برای یارانش نوشته بر آن افزوده ولی خواجوی همان طور که در مقدمه‌اش نوشته، این نامه‌ها را هم به عنوان نفحه شماره‌گذاری کرده و البته 5 مکتوب را که جنبه عاطفیش غلبه داشته، نیز ترجمه نکرده ولی آن ترجمه‌نشده‌ها را نیز در شمارش به حساب آورده و در نتیجه تعداد نفحات در فهرست مطالب به ۶۸ مورد رسیده است. مترجم می‌گوید نفحات حاصل سی و اندی سال مکاشفات، واردات و مخاطبات غیبی قونوی است. او افزوده است در کتاب نفحات، گذشته از واردات و مکاشفات؛ به مطالبی شگفت و آرائی عجیب برخورد میکنیم....از آن جمله ختمیت است همان گونه که شیخ و استادش ابن عربی می‌گفت. صدرالدین قونوی گفته است: پروردگارا! بارها خبردارم کردی که من آخِرم و نیز خبردارم کردی که این برایت بشارتی است و نشانم دادی که آخرین بندۀ اختصاصی‌ام و از آخر بودن خود بیش از این تعبیر نمی‌کنم -اگرچه گلویم بریده شود- و تو می‌دانی. خواجوی یادآور شده که برخی از اشعار و مطالب را ترجمه نکرده است مانند براعت استهلال و دیگر صنایع ادبی. او با تعبیر "بعدالعنوان..." به این حذفیات اشاره کرده است. مترجم، تصحیح و ترجمه این کتاب را در 21 اسفند 1371ش. به پایان رسانده است. فهرست محتوا در آغاز و فهرست اعلام و اصطلاحات در پایان کتاب درج شده است.

ترجمه السواد الأعظم، ترجمه فارسی از کتاب «السواد الأعظم» اسحاق بن محمد بن اسماعیل حکیم سمرقندی است که در حدود 370ق، به فرمان امیر نوح سامانی، احتمالاً توسط خود حکیم سمرقندی انجام شده است. السواد الأعظم، مشتمل بر مقدمه، 61 مسئله و خاتمه است. موضوع کتاب، اصول عقاید و مسائل کلامی است؛ مسائلی همچون: صفات خدا و ازلیت و ابدیت او، مرتبه پیامبران، معراج و صراط و بهشت و دوزخ و نکیر و منکر... البته از فقه نیز پاره‌ای مسئله‌ها در این کتاب آمده است و برخی از فروع مذهب بیان شده است؛ از آن مسائلی که محل اختلاف فقیهان است... ‌مسائل ذکرشده در کتاب، مسائلی پراکنده از این‌سو و آن‌سو در اعتقادیات است. بی‌نظمی در ترتیب کتاب چنان آشکار است که مسئله مسح بر موزه در دو جا، یک بار در مسئله هشتم و بار دیگر در مسئله چهل‌وهشتم، ذکر شده است. ایجاز و اطناب فصول نیز بر شیوه‌ای منطقی استوار نیست؛ معضلی مبهم و دشوار، به‌کوتاهی آمده است و مسئله‌ای روشن و آشکار به‌درازی ذکر شده است‏. ترجمه فارسی السواد الأعظم، که از آثار کهن فارسی است، تا سال 1335ش، ناشناخته بوده و دکتر مهدی بیانی آن را معرفی کرده است. مرحوم بیانی، مترجم را همان حکیم سمرقندی مؤلف کتاب دانسته است. چون ترجمه این کتاب از تازی به فارسی به امر‌ امیر نوح دوم سامانی در حدود 370ق، بوده، بنابراین آن‌طور که دانشمندان ایرانی تصور‌ کرده‌اند، نثر اقدم زبان‌ دری‌‌ و پیش از مقدمه منثور ابومنصوری نیست، بلکه در درجه دوم معاصر و مقارن با ترجمه تفسیر و تاریخ طبری شمرده می‌شود. اما اهمیت آن از این وجه است که اکنون ما یک متن‌ مکمّل و تمام و اصیل کتابی را در دست داریم که فراهم‌شده و محصول همان‌ عصر سامانی است و در جمله کتب آن عصر و مربوط به دوره قدیم نثر دری، کتاب‌ دیگری نیز به دست آمده است. باوجودی که تاکنون از نام مترجم فارسی سواد الأعظم خبری نداریم، ولی سبک‌ انشا و سیاق و سباق نثر‌ آن دلالت واضح دارد که این نثر یقینا مربوط به قدیم‌ترین‌ دوره ادبیات دری، یعنی عصر سامانی است و چون از عربی ترجمه شده، لابد اثر ترجمه تازی هم در وجنات آن آشکار‌ است‌. اینک یک مسئله از بین این کتاب به‌طور نمونه آورده می‌شود: «مسئله بیست‌وششم آن است که مرتبت انبیا - صلوات‌اللّه‌عليهم‌أجمعين - برتر از مرتبت اولیاست و مرتبت اولیا کمتر از مراتب انبیا باشد و هرکه هردو یکسان نهد، آن‌ مبتدع‌ و هوادار‌ باشد و معجزات، انبیا راست و کرامات، اولیا راست و اولیا را کرامات آن‌ وقت باشد، که خدای عزوجل را مطیع باشند و رسول - عليه‌السلام - ‌[را] اطاعت دارند

این کتاب با بهره‎گیری از آیات و روایات در 4 فصل نخست مفاهیم کلیدی تحقیق یعنی تدبیر، معشیت و رزق را تبیین می‎کند سپس راهبردهای تدبیر معشیت را بحث می‎نماید. در فصل سوم با عنوان راهبردهای تدبیر معشیت اخلاق اقتصادی در درآمد، مصرف و پس‎انداز طرح شده است. آثار تدبیر و پیامدهای بی تدبیری در فصل چهارم آمده است.