جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

‫نوشتار حاضر به تشريح برخي ابعاد زندگاني و شخصيت امام رضا(ع) از لحاظ علمي، سياسي، اجتماعي و اخلاقي مي‌پردازد. نويسنده از منظري تاريخي به زندگي امام رضا(ع) نگريسته و تأثير شگرف علمي آن امام در روزگار خويش به واسطه احتجاج‌هاي علمي خود را بررسيده و ضمن بيان و نمونه‌هايي از حکمت‌ها و مواعظ اخلاقي آن حضرت، کرامات و فضايل اخلاقي، عملکرد سياسي و اجتماعي به ويژه مسأله ولايت‌عهدي ايشان را وصف مي‌کند. وي در باب اول از اين تحقيق با اشاره به حيات اجتماعي امام رضا(ع) و ضمن بيان کيفيت ولادت و القاب و اسامي ايشان، به گوشه‌هايي از زندگي آن حضرت در دوران پدر گرامي خويش حضرت موسي بن جعفر( مي‌پردازد. نويسنده به منزلت خاص امام رضا(ع) نزد امام موسي بن جعفر( نيز اشاره کرده و پس از ذکر نصوص امامت ايشان، برخي موارد مربوط به سيره اجتماعي امام رضا(ع) مانند دستگيري از مستمندان و فضايل اخلاقي و اجتماعي آن امام را شرح مي‌دهد. او در باب دوم با اشاره به شخصيت اخلاقي امام رضا(ع)، زوايايي از فضيلت‌ها و رفتار اخلاقي آن امام همچون: تواضع، زهد، عبادت، حلم، جود و کرم، رعايت حال فقرا، صلابت در حفظ دين و ساير کرامات اخلاقي، شجاعت امام رضا(ع) در قبال مأمون و عدم تأييد وي و دستگاه خلافت را گزارش کرده و اصلاحات اقتصادي امام رضا(ع) به نفع فقيران در دوران ولايت‌عهدي را تبيين مي‌نمايد. باب سوم به حيات سياسي امام رضا(ع) اختصاص دارد و موضع‌گيري آن امام در قبال مأمون و عباسيان، روش‌هاي برخورد امام رضا(ع) براي حفظ جان خويش از دست مأمون، موضع‌گيري آن حضرت در برابر برمکيان، موضع آن حضرت در دوران خلافت کوتاه امين، موضع ايشان در برابر زنديق‌ها و صاحبان ساير اديان و منحرفان فکري و اعتقادي، موضع‌گيري امام رضا(ع) در قبال خلافت، عملکرد سياسي آن امام در خراسان، مدينه، بصره و اهواز و برخي اقدام‌هاي سياسي و اجتماعي آن امام در دوران ولايت‌عهدي و کيفيت شهادت آن حضرت بيان شده است.

‫موضوع اين پژوهش عبارت است از: «پژوهشي پيرامون آيات استثناء شده در سور مكّي و مدني». سوره‌هاي قرآن به دو بخش مكّي و مدني تقسيم مي‌شود. بنا به ديدگاه مشهور ميان مفسران، در سوره‌هاي مكّي، آياتي است كه در مدينه نازل شده است و در سوره‌هاي مدني، آياتي وجود دارد كه در مكّه فرود آمده است. موضوع آيات استثنايي اهميت فراواني دارد، زيرا در برخي از موارد استثناء يك آيه، تأثير زيادي در محتواي آن دارد؛ يكي از اهميت‌هاي اين موضوع در مورد ناسخ و منسوخ است. اين پژوهش براي پاسخ به نظريه‌ي مشهور در زمينه‌ي استثناء شدن برخي از آياتِ سوره‌هاي مكّي و مدني، نگارش يافته است؛ و در آن به اين موضوع پرداخته شده است كه آيا مي‌توان آياتي را از سوره‌هاي مكّي و مدني استثناء كرد يا خير؟ در اين پژوهش آيات استثناء شده از سوره‌هاي مكّي و مدني، مورد مطالعه قرار گرفته و مستندات آن‌ها بررسي شده است. افراد بسياري با آيات استثنايي موافقند كه شامل مفسران و دانشمندان علوم قرآني مي‌شود؛ عمده‌ترين دليل آن‌ها، روايات اسباب نزول است كه در ذيل آيات نقل شده است. البته كساني كه روايات اسباب نزول را نقل كرده‌اند، شايد به هيچ وجه قصد استثناء آيات را نداشته‌اند؛ ولي بعدها دانشمندان و مفسران با توجه به اين روايات، آيات را استثناء كرده‌اند. افراد كمي هم با آيات استثنايي مخالفند؛ اين‌ها برخلاف موافقان، روايات اسباب نزول را فاقد اعتبار مي‌دانند. دليل اصلي اين افراد در رد آيات استثنايي، اين است كه مبناي موافقان در استثناء آياتي از سوره‌هاي مكّي و مدني، حدس و اجتهاد نظر بوده است؛ بدون آن‌‌كه به نقل صحيحي استناد كرده باشند. نتيجه‌ي تحقيق حاضر نيز آن است كه استثناءهاي بيان شده، اعم از مستثنيات سوره‌هاي مكّي و مدني، اعتباري ندارد؛ زيرا همه‌ي آن‌ها مستند به حدس و گمان و يا نقلي ضعيف است كه براي اثبات ادعاهاي بيان شده در استثناء آيات، كافي به نظر نمي‌رسد.