جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

1) ‌بیان مسأله (معرفی دقیق مسأله یا مشکلی که تحقیق برای حل آن مسئله یا مشکل ، طراحی و اجرا خواهد شد) سخن از غلو و غالیان از مباحث مهم و جنجالی در تاریخ اسلام و تشیع است که همیشه در بین مسلمانان مخصوصاً شیعیان بوده و هست .جریان غلو و عقاید افراطی آنان برای مذهی شیعه خطر ناک محسوب می شد . زیرا علاوه بر آشفتگی در عقاید آنان و ایجاد اختلاف و تفرقه در بین شیعیان ، شیعه را در نظر دیگران افرادی بی قید و بند نسبت به فروعات دینی نشان می داد و دستاویز ی برای حاکمان و متعصبان اهل سنت قرار می گرفت و آنان به بهانه تفکرات انحرافی به سر کوبی و شماتت کل شیعیان می پرداختند. غلو از نظر لغوی به معنای غلیان بیش از اندازه،رهاشدن تیر ازکمان،ارتفاع، افراط، تعدی به مقام و منزلت کس یا چیزی و نیز به مفهوم طغیان اطلاق شده است.دراصطلاح مذهبی به مفهوم اغراق در دوستی، زیاده روی در درک قدرت، علم و جایگاه پیامبر، ائمه بزرگان دین است به طوری که منجر به نزدیکی یا شرکت انسان در جایگاه و توانایی معبودشود.چنین تفکراتی در میان ملل و ادیان و ازجمله در میان اعراب سابقه ای کهن داردو دراسلام برای نخستین بار در زمان پیامبر و سپس درمیان یمنی ها به ویژه در میان بنی تمیم و بنی حنفیه با ادعای پیامبرانه و نزول وحی و مشارکت در نبوت پیامبرآغاز شد.این امردر واقع نوعی رقابت و واکنش قبایل جنوبی به اوج گیری قدرت اعراب شمالی بودکه خود را وارث قدرت سیاسی و معنوی اسلام می دیدند. زیرا درطول تاریخ اعراب،دشمنی بین اعراب شمالی که اعراب عدنانی یا مستعرب یعنی عرب شده بوده و اعراب جنوب که خود را اعراب اصیل می نامیدند دشمنی و رقابت وجود داشت . این رقابت ها بعد ها به اشکال مختلف ظهور یافت که غلو نیز یکی از این موارد بود .در این زمان اعراب یمنی بیشتر در کوفه زندگی می کردند و افکار و اندیشه های خود را در این شهر رواج دادند . پس از رحلت پیامبر ابوبکر به عنوان خلیفه مسلمین به قدرت رسید و در زمان جانشین او عمر بن خطاب فتوحات شروع شد وآغاز دوره فتوحات باگسترش اسلام وآشنایی مسلمانان با اندیشه های ملل دیگ، غلو تحت تاثیر این جریانها قرار گرفت و رشد فزاینده ای یافت. با انتقال مرکز خلافت از حجاز به عراق این نقطه مرکز ثقل سیاست و اجتماع قرار گرفت. عراق در این دوره مرکز تبادل اندیشه وباورهای مردم مختلف بود. باورهایی که ریشه در گذشته های دور منطقه داشت.یکی از این باورها غلو بود. هرچند همانطور که اشاره شد این باور در بین اعراب هم وجود داشت اما درعراق بود که این تفکر رشد کرد و بارور شد. رقابتهای سیاسی و دینی بین فرق محتلف اسلامی و تلاش برای برتری جویی نقش مهمی درگسترش این روند ایفا کرد، به ویژه که عراق از قرن دوم هجری رهبری فکری و سیاسی جهان اسلام را برعهده داشت.در این دوره عراق به عنوان یکی از مهمترین پایگاههای غالیان به حساب می آمد وآنها درآنجا حضور فعالی داشتند. منابع تاریخی وکلامی زیادی به فعالیتهای غالیان در عراق اشاره می کنند. گسترش شهرنشینی بین اعراب مهاجر درعراق وتأسیس شهرهای جدید یکی از دلایل رشد غالیگری دراین منطقه بود. شهرهای چون کوفه، بصره و بغداد نقش مهمی در این دوره بازی کردند.این شهرها پذیرای عناصر بادیه نشین عرب،مردمان محلی و یمنی ها بود. تلفیق این عناصر نقش پررنگی در نفوذ وگسترش غالیان داشت. در مورد کوفه و تأثیری که این محل در بوجود آمدن مسئله غلو و افکار غالی داشته باید متذکر شد که کوفه محلی بود که درعصر عمر بن خطاب دومین خلیفه دومین خلیفه برای سر و سامان دادن به فتوحات شرق تأسیس شدوکم کم بر ارزش واعتبار آن اضافه شد،کوفه پایگاه اصلی غلو وجایگاه بروز غالیان دو سده اولیه هجری و قمری بود. کوفه همان قدرکه به تشیع شناخته شده است با مسئله غلو و بروز غالیان نیز شناخته می شود. به طورکلی می توان گفت که ترکیب جمعیتی عراق، نبودن پایگاه قبیله ای قوی در ترکیب کوفه، وجود قبیله های یمنی در کوفه و آشنایی ساکنان عراق بادین ها و مذهب های غیر اسلامی واثرات این دین ها بر آنها ووجود موالی در کنار این مسائل که سعی و تلاش می نمودند برتری خود را نشان دهند ازمواردی هستند که باعث بروز اندیشه غالی در عراق عرب بوده است. از این روی مقصود اصلی این پایان نامه این است تا به جستجوی زمینه های تاریخی گسترش اندیشه های غالیان در قرون اول تا سوم هجری در عراق عرب بپردازد و زمینه های تاریخی پیدایش، رشد و گسترش فرقه های غالی را در این منطقه مورد بررسی و نقد قرار دهد. علاوه بر این با کمک از منابع درجه اول و پژوهش های تازه اعم از داخلی و خارجی به شکلی علمی این مسئله را مورد کنکاش و نقد قرار دهد. 2) اهمیت و ضرورت تحقیق : هر چند پیرامون افکار و اندیشه های اهل غلو در کتاب هایی که در مورد دین ها و فرقه ها به نگارش درآمده مطالبی چند موجود است، اما در باره علل و زمینه های تاریخی پیدایش وگسترش آن در عراق کار چندانی صورت نگرفته است. لذا اقتضا می کرد که پیرامون پیدایش و گسترش اندیشه های غالی در عراق مطالبی نوشته شود. این مسئله از آنجایی اهمیت دو چندانی پیدا می کند که امروز نیز گروه های مختلف با این رویکرد در جامعه نقش دارند و افرادی را به سوی خود جذب می کنند. از سوی دیگر بررسی این موضوع می تواند ما در شناخت زمینه های رشد این اندیشه یاری کند تا بتوانیم راهکارهای مناسبی را جهت برخورد علمی و منطقی بااین پدیده داشته باشیم. این موضوع در همان دوره هم از سوی امامان و بزرگان دین واکنشهایی را برانگیخت و به طرق گوناگون به مبارزه با آن پرداختند. بررسی شیوه های مقابله با این مسئله در عراق، که یکی از مهمترین پایگاههای غالیان بود، می تواند ما را در مقابله این پدیده کمک کند. 3و کاربردهای متصور از تحقیق و مراجع استفاده کننده از نتیجه رساله / پایان‌ نامه : (این تحقیق در راستای دستیابی به چه اهداف کاربردی انجام خواهد شد و نتایج قابل انتظار مورد استفاده چه سازمان‌ها و ارگان‌ها و مراجعی خواهد بود)

امـر‌ به معروف و نهی از مـنکر در اسـلام و سایر ادیان از جایگاهی بس رفیع و بلند برخوردار است ، زیرا اساس نبوت پیامبران الهی بر امر به معروف و نهی از منکر بنا نهاده شده‌ است . هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی کارکردهای تربیتی امر به معروف و نهی از منکر در قرآن و نهج البلاغه با روش توصیفی-تحلیلی می باشد. یافته های این پژوهش نشان می دهد؛ کارکردهای تربیتی نهاد امر به معروف و نهی از منکر در قرآن کریم عبارت از: ترویج خوبی ها، بهترین امّت بودن با برپایی امر به معروف و نهی از منکر، قرار دادن انسان در زمره صالحان، رهایی از عذاب، هم تراز نماز و ترویج کارهای خوب، نجات آدمیان، رضایت الهی، وظیفه پیامبران معلمان بزرگ، عنصر تشکیل دهنده حکومت شایسته، انسان سازی و تربیت، پاکیزگی کسب و کار یا برکت اقتصادی، رشد و کمال انسانی، ازدیاد نعمت‌ ها و برکات‌، نظارت همگانی و... می باشد. پیامدهای تربیتی ترک امر به معروف و نهی از منکر نیز از دیدگاه قرآن کریم عبارت از: وارونـه شـدن شخصیت فرد، شـریک شدن در‌ گناه‌ گناهکاران، سقوط اخلاقی جامعه و تضعیف ایمان می باشد. کارکردهای تربیتی امر به معروف و نهی از منکر در نهج البلاغه نیز عبارت از: رشد و کمال انسان، رنگ و بوی خدایی گرفتن، اجرای احکام اسلام، عدالت اجتماعی، پیشگیری از وقوع جرم در جامعه، تضعیف جبهه نفاق و فتنه، سلامتی دین و دنیا می باشد. از دیدگاه نهج البلاغه از دست دادن قدرت تمایز حق‌ و باطل‌، تبدیل منکر به مـعروف، افـزایش ظـلم و فساد در جامعه، کاهش حیا و غیرت در‌ جامعه‌، افزایش‌ حب و دلبستگی به دنیا، تسلط اشرار و حـکام جـور و... از پیامدهای تربیتی ترک امر به معروف و نهی از منکر هستند.

عصمت انبیاء الهی از بنیادی ترین و محوری ترین آموزه های کلامی است ،که از دوران رسالت تاکنون در میراث های ادیان ابراهیمی،از جمله دین مبین اسلام ذیل شرایط نبوت ،محط بحث بوده است . اهمیت این آموزه از آن جهت است که زیربنای بخش عظیمی از اصول ومسائل اسلامی وهمچنین نقش تعیین کننده ای در رد و پذیرش آن اصول و مبانی دارد. اندیشمندان وصاحب نظران اسلامی درتبیین این مساله علاوه بر مستندات روایی و عقلی وتاریخی به آیات قرآن هم استدلال کرده اند . آیات در این باب به دو دسته ی کلی آیات سلبی و ایجابی تقسیم می‌شوند که آیات سلبی ظهور بدوی آن در نفی آموزه عصمت است ، این دوگانگی باعث شده تا مفسرین ومتکلمین فرق اسلامی به دو دسته مثبتین و منکرین عصمت انبیاء تقسیم شوند ودر آثارشان به تبیین مبانی فکری خود پرداخته اند. از جمله کتبی که در سالهای اخیر با رویکرد سلبی و نقد در دایره و قلمرو عصمت انبیاء نگاشته شده و در تقابل با مبانی اعتقادی شیعه ی امامیه قرارگرفته، کتاب عصمت در ترازوی نقد «خلاصه کتاب مردانی شبیه ما » نوشته ی آقایان محمد علی میرباقری و میرهادی نائینی است. از آنجا که بخش زیادی از مکتوبات وآثار در مساله عصمت انبیاء به رشته ی تحریر درآمده ،شبهه محور نبوده و بیشتر به اثبات ملازمات و مستندات عقلی و نقلی پرداخته اند و نوعا به ایراد و پاسخ بعضی از شبهات پرداخته اند؛ رساله حاضر در صدد برآمد تا توجیهات و استدلالات نویسندگان محترم کتاب عصمت در ترازوی نقد به آیات و شواهد قرآنی موردنظر را ؛ نقدوبررسی و با جامعیت کامل به شبهات نقلی مطروحه در این کتاب پاسخ مستدل دهد.

غلو مساله ایست که از صدر اسلام تا به امروز مورد توجه و بررسی گروه‌های مختلف بوده است، با ظهوروهابیت در قرن دوازدهم، گزاره غلو پر رنگ تر شده و این گروه از طرق مختلف سعی در متهم کردن شیعیان به وسیله آن بوده‌اند. علمای وهابی (سلفی) مواردی را ادعا می‌کنند (مانند: اتصاف ائمه اثنی عشر به ربانیت و خلق افعال، اتصاف ائمه به صفت نبوت و اشتراک با پیامبر، توسل و زیارت از ائمه مرده و ...) و قائل هستند این موارد در سیره سلف صالح نبوده وشیعیان این موارد را در دین بدعت گذاشته و در حق ائمه غلو کرده‌اند. نویسنده در تحقیق مذکور کوشیده است با روش توصیفی تحلیلی، معیار‌ها و چهارچوب مساله غلو از دیدگاه اهل بیت علیهم السلام را استخراج کند و سپس به دلایل وهابیت بر علیه شیعه در بحث اشاره کرده و به نقد و بررسی ادله آنان بپردازد. از جمله یافته‌های تحقیق مذکور، اثبات بی اساس و بی پایه بودن ادعا‌های وهابیت در خصوص اتهام غلوبه شیعیان می‌باشد و بر اساس منابع معتبر قرآنی و روایی موجود در کتب فریقین و معیار‌هایی که اهل بیت علیهم السلام در این مساله صریحاً مشخص کرده‌اند و همچنین اقوال علما فریقین به خصوص اهل سنت در بحث مشخص می‌شود که موارد مذکور در اعتقادات شیعیان نه تنها میانه‌ای با مساله غلو ندارد، بلکه این اعتقادات در سایرفرق به خصوص اهل سنت به کثرت مشاهده می‌شود و روایات و سیره مسلمین و علمای مسلمان بر تائید این اعتقادات بوده است.

بررسی تاریخ صدر اسلام به ویژه عصر پیامبر(ص) و خلفای نخستین همواره مورد توجه ویژه مورخان و محققان قرار گرفته است. این اهمیت از آنجا ناشی می شود که این برهه تاریخی نقش بسیار مهمی در شکل‌گیری و تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه اسلامی داشته و تأثیرات بلندمدت آن تا به امروز در جوامع اسلامی قابل مشاهده است. با این وجود، عواملی چون کمبود منابع دست اول و بدون تحریف مربوط به قرن اول هجری، غلبه رقابت‌های قبیله‌ای و سیاسی و همچنین فرقه‌گرایی مذاهب اسلامی بر تاریخ‌نگاری اولیه، و نیز تعارض روایات مختلف با یکدیگر، بازخوانی و واکاوی این دوره تاریخی را با دشواری‌های بسیاری مواجه ساخته است. به همین دلیل، در دوره معاصر نیز پژوهشگران و محققان مختلف دانشگاهی و غیردانشگاهی و همچنین گروه‌های مذهبی، هر یک از زوایای مختلفی به تاریخ صدر اسلام پرداخته و سعی در بازسازی آن داشته‌اند. انجمن حجتیه به عنوان یکی از این گروه‌های مذهبی، نگاه ویژه‌ای به تاریخ صدر اسلام دارد. این انجمن در سال 1332 شمسی توسط شیخ محمود حلبی تأسیس شد. هدف اصلی از تشکیل این انجمن در ابتدا مبارزه با فرقه بهائیت بود. شیخ محمود حلبی بر این باور بود که وظیفه اصلی شیعیان در عصر حاضر، مبارزه با این فرقه است و امام زمان(عج) نیز جز این خدمتی از بندگان خود نمی‌پذیرد. با نزدیک شدن به سال‌های پیروزی انقلاب اسلامی، انجمن حجتیه با ارسال نامه‌ای به علما، همچنان بر موضع غیرسیاسی خود پای فشرد و اجازه خواست تا به جای درگیر شدن در مسائل سیاسی، به مبارزه فرهنگی با بهائیت ادامه دهد؛ چرا که معتقد بود پرداختن به سیاست، آنان را از هدف اصلی انجمن منحرف خواهد کرد. البته مواضع سیاسی انجمن در آستانه و پس از پیروزی انقلاب دچار تحولاتی شد که عمدتاً ناشی از دیدگاه‌های خاص پیشوایان این انجمن درباره مهدویت و مسائل سیاسی در عصر غیبت بود. اگرچه فعالیت این انجمن پس از موضع‌گیری صریح رهبر انقلاب در سال 1362 محدود و در مقطعی متوقف شد، اما این گروه به روش‌های مختلف به فعالیت خود ادامه داده است. سید حسن افتخارزاده از جمله پیشوایان و متفکران برجسته انجمن حجتیه محسوب می‌شود که آثاری در زمینه تاریخ اسلام و به ویژه تاریخ صدر اسلام تألیف کرده است. آثار او به طور طبیعی متأثر از مبانی فکری و بینش‌های خاص این انجمن است. پژوهش حاضر قصد دارد بینش و روش افتخارزاده در روایت تاریخ صدر اسلام در فاصله سال‌های 11 تا 35 هجری قمری (از رحلت پیامبر(ص) تا پایان خلافت عثمان) را مورد واکاوی قرار دهد. تحلیل آثار او باعث می‌شود نوع نگاهش به حوادث آن دوران و نحوه گزینش او از منابع و روایات مورد استفاده‌اش مشخص شود. این تحلیل نشان خواهد داد که او چگونه بر اساس پیش‌فرض‌های فکری و اعتقادی خود حرکت کرده و تاریخ را برای مخاطب روایت کرده است. به عبارت دیگر، در این تحقیق تلاش می‌شود نوع نگاه افتخارزاده به تاریخ صدر اسلام در این بازه زمانی خاص فهمیده شود. با وجود کمبود مطالعات تحلیلی در این زمینه، پژوهش حاضر تلاشی برای پر کردن این خلأ علمی است. پرسش اصلی این پژوهش این است که بینش و روش سید حسن افتخارزاده در تدوین تاریخ صدر اسلام از سال رحلت پیامبر(ص) تا پایان خلافت خلیفه سوم چگونه است؟ پرسش‌های فرعی نیز به ترتیب به چگونگی تأسیس انجمن حجتیه و ویژگی‌های مبانی فکری و عملکرد اجتماعی آن، زندگی شخصی و علمی افتخارزاده به ویژه در ارتباط با انجمن حجتیه، روش‌های مورد استفاده افتخارزاده در روایت تاریخ صدر اسلام و بالاخره بینش و نگرشی که او را به گزینش و روایت خاص حوادث آن دوران واداشته است، می‌پردازند. فرضیه اصلی پژوهش بر این مبنا است که از آنجایی که انجمن حجتیه بخشی از شیعه امامیه است و در مبانی فکری با جریان اصلی شیعه امامیه اصولی مشترکات بسیاری دارد، انتظار می‌رود که میان آثار تاریخی حسن افتخارزاده به عنوان یکی از متفکران این انجمن و آثار افراد برجسته جریان اصلی شیعه امامی، شباهت‌های بسیار عمده‌ای وجود داشته باشد. این مسئله در مورد نحوه روایت پیشوایان فکری آنان از جمله افتخارزاده نیز صادق خواهد بود و به نظر می‌رسد تفاوت آن با روش و بینش متفکران جریان اصلی شیعه امامی بسیار اندک باشد. در مقابل، یک فرضیه رقیب نیز مطرح است که با توجه به اینکه انجمن حجتیه در برخی موضوعات مانند ولایت فقیه، مرجعیت و مهدویت، مواضع خاص و گاه مخالفی با جریان اصلی شیعه امامیه اصولی دارد، انتظار می‌رود در روایت تاریخ صدر اسلام توسط سید حسن افتخارزاده، تفسیر جدیدی از حوادث صدر اسلام ارائه شود که با دیدگاه اصلی جریان شیعه امامیه تفاوت داشته باشد. بر اساس این فرضیه رقیب، سید حسن افتخارزاده برخلاف جریان اصلی شیعه امامیه معتقد است که جریان سقیفه، یک ماجرای از پیش برنامه‌ریزی شده برای غصب خلافت از اهل بیت(ع) نبوده و شیخین (ابوبکر و عمر) صرفاً از فضای به وجود آمده به نفع خود استفاده کردند. این تحقیق با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی به بررسی روش و بینش سید حسن افتخارزاده در تاریخ‌نگاری صدر اسلام می‌پردازد و روایت او را با تاریخ‌نگاران هم‌عصرش، به ویژه سید جعفر شهیدی، مقایسه خواهد کرد. در نهایت، این پژوهش در پی آن است تا نشان دهد چگونه انگیزه‌ها و پیش‌فرض‌های مذهبی و فرقه‌ای می‌تواند بر نوشتار تاریخی یک پژوهشگر تأثیر بگذارد و روایتی خاص را از وقایع تاریخی ارائه دهد.

سیره رسول خدا (ص) در دوران بعثت و نبوت، به ویژه در دوران سیزده ساله مدینه، که عصر حکومت بود، غنی ترین منبع برای فقه حکومتی و زنده ترین الگو برای تأسیس حکومت اسلامی و شیوه اداره آن به شمار می آید. پیامبر گرامی اسلام (ص) که هدف خداوند را از مبعوث شدنش انجام رسالت الهی خود که همان هدایت انسانها به سوی کمال و برقراری عدل و قسط در سراسر عالم است موفق شد در اولین سال هجرت خود به مدینه بر پایه آموزه‌های وحی، و با هدف تحکیم پایه های حکومت نوپای اسلامی به انعقاد عهدنامه عمومی میان انصار و قبایل یهود وابسته به آن، مهاجران، اهل یثرب و مشرکان دست بزند. این عهدنامه که از چارچوب یک قانون اساسی برخوردار است به عهدنامه یا پیمان نامه مدینه مشهور است. پیامبر گرامی (ص) بلافاصله پس از هجرت و تشکیل حکومت، اقدامات تربیتی، اخلاقی، امنیتی و... خود را با توجه به مفاد عهدنامه آغاز کردند و همگان را به رعایت آن موظف فرمود. این پیمان نامه حدوداً شامل 52 بند است که رسول خدا (ص) آن را انشا فرمود. شهر مدینه پس از هجرت پیامبر (ص) دستخوش تحولات فرهنگی بسیاری شد و سنت های اسلامی جایگزین سنت های جاهلی شدند. این تحولات متأثر از آموزه های قرآنی و تعالیم پیامبر (ص) بود تحقیق حاضر بر آن است تا با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی ویژگی های جامعه عصر پیامبر (ص) با تأکید بر عهدنامه سال اول هجری بپردازد. با توجه به مطالب عنوان شده در این تحقیق می توان به این حقیقت اعتراف کرد که اولاً حکومت پیامبر اسلام (ص) برخلاف نظر کسانی که منکر حکومت ایشان هستند، پس از هجرت آن حضرت به مدینه تحقق پیدا کرده و همه نشانه های یک نظام حکومتی را در فعالیت های سیاسی و اجتماعی پیامبر اکرم (ص) شاهد هستیم و ثانیاً این حکومت چون جنبه الهی دارد، روابط مردم با یکدیگر و با حکومت و نیز روابط نهاد قدرت با عامه جامعه براساس آیات الهی تبیین شده است. همچنین ارکان مهم یک حکومت از جمله قانون گذاری، رهبری، قوه قضائیه، نظام اقتصادی، امنیت داخلی و قوانینی برای روابط داخلی و سپاهی برای رویارویی با تجاوزهای خارجی و... را در بر دارد و نیز ارکان بنیادین یک دولت یعنی ملت، سرزمین و قدرت سیاسی و حاکمیت را می‌توان در آن یافت. بطور خلاصه مفاد اساسی این عهدنامه را می‌توان به 3 بخش تقسیم کرد: روابط متقابل مسلمانان؛ روابط مسلمانان با یهودیان؛ بیان حقوق ساکنان منطقه ( اعم از مسلمان، یهودی و مشرک). در واقع می توان گفت مفاد این عهدنامه به روشنی ابعاد سیاسی و اجتماعی، اخلاقی و... اسلام را در جهت چگونگی تشکیل حکومت اسلامی روشن می‌سازد، اثر مفاد این پیمان نامه را در جهت ایجاد وحدت می توان در تعبیر امت که شامل مسلمان و غیرمسلمان و ائتلافی از همه ساکنان مدینه از جمله قبایل یهودی و دیگر اقلیت ها را در بر می‌گیرد مشاهده کرد، در مورد احترام بخشیدن به حقوق اقلیت ها درحکومت پیامبر (ص) می توان به قانون گرایی که در بندهایی از این پیمان نامه آمده اشاره کرد، که این عمل به برقراری نظام حقوقی و قضایی عادلانه و اجرای قوانین اجتماعی بر پایه اصول اسلامی و همراهی و یاری متقابل هم پیمانان و بیان اینکه همه افراد جامعه در برابر یکدیگر دارای مسؤولیت قانونی اجتماعی هستند اشاره دارد، اثر برخی مفاد این عهد نامه را در تشکیل جامعه ایی مبتنی بر ارزش های اخلاقی و الهی را نیز می توان از مساوات و برابری و آزادی دینی در بین گروه های مختلف جامعه مدینه و نیز تاکید بسیار اسلام بر مساوات و برابری مسلمانان به عنوان رکنی بنیادین در جامعه اسلامی‌ و نیز به صورت عملی و آشکار در روابط رسول خدا (ص)‌ و یهودیان و دیگر هم پیمانان در این عهد نامه مشاهده کرد. مانند اعطای آزادی دینی به اهل کتاب (یهودیان، مسیحیان). این پیمان همچنین به منزله یکی از پیشرفته ‌ترین شیوه ‌های حل اختلاف با بهره‌ گیری از آموزه‌ های اسلامی است، که منجر به صلحی ماندگار توسط پیامبر گرامی اسلام (ص) در جامعه شد. در پایان این تحقیق چنین نتیجه گیری می شود که پیامبر(ص) با استعانت از تفضلات و مدد های الهی و تلاشهای خود توانست تشکیل حکومت داده و شهر مدینه را با تمام مشکلاتی که داشت به عنوان حرم امن و نماد جامعه پیشرفته به جهان معرفی نموده و زندگی مردم اعم از مسلمان و غیرمسلمان را در ابعاد مختلف اجتماعی، اخلاقی، امنیتی، اقتصادی و سیاسی متحول سازد.

در قرآن برای اثبات معجزه‌بودن خودش و نبوت پیامبر(ص)، منکران به‌مبارزه دعوت شده‌اند و از آنها خواسته شده است که اگر قرآن را از جانب خدا نمی‌دانند، همانندی برای آن بیاورند که به آن تحدی به قرآن گفته می‌شود. در طول تاریخ، اشخاص و گروه‌هایی به زعم خود به تحدی قرآن به زبان عربی پاسخ گفته‌اند که همه آنها علاوه بر اینکه فاقد جنبه‌های ادبی و بلاغی بودند، از جنبه‌های علمی و معنوی نیز عاری بوده‌اند. این پایان‌نامه درصدد پاسخ به این پرسش است که تحدی قرآن مشعر به چه جنبه‌ای است ؟ آیا فقط جنبه فصاحت وبلاعت، ادبیات عرب و لهجه را در نظر دارد؟ آیا الفاظ موضوعیت دارد یا طریقیت)؟ به نظر می‌رسد قرآنی که نذیرا للبشر است و برای عالمین برنامه دارد و همه مردم دنیا با زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون را دعوت به تحدی کرده است. و همه جنبه‌های ادبی، فصاحت وبلاعت، بیان وبدیع، لهجه وگویش وگفتار رادربرمی‌گیرد خواه مخاطب قران عرب زبان یامستعرب باشد چطورممکن است که قرآن هماوردطلبی کند با کسانی که الفبای عربی را بلد نیستند اولا: از هشت میلیاردمردم جهان...بجز جنیّان... هندوها و چینی‌ها و دیگران... که حدود 6 میلیارد می‌شوند تخصیص اکثر می‌شود چون دعوت عام است و ثانیا: با آیه 286 سوره بقره در تعارض است که می‌فرماید: لَا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا کَسَبَتْ وَعَلَیْهَا مَا اکْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِینَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَیْنَا إِصْرًا کَمَا حَمَلْتَهُ عَلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَهَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَی الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ «خدا هرکس را فقط به‌اندازه توانش مسئول می‌داند. هر کار خوبی بکند، به‌سود خودش است و هر کار بدی هم بکند، به زیان خودش، خدایا، اگر فراموش کردیم یا مرتکب خطا شدیم، به ما سخت نگیر! خدایا، هیچ تکلیف سنگینی بر دوشمان نگذار، آن‌طورکه بر دوش کسانی که قبل از ما بودند گذاشتی، به‌خاطر کارهای زشتشان! خدایا، بابت عواقب گناهانمان، کارهای طاقت‌فرسا بر دوش ما نگذار. از گناهان ما چشم بپوش و آن‌ها را بپوشان و با محوکردنشان به ما رحم کن! تو همه‌کاره مایی؛ پس بر جماعت بی‌دین پیروزمان کن.» نگارنده معتقداست قرآن علاوه برتحدی به الفاظ و وازگان. تحدی به محتوا هم کرده است به این معناکه هر انس و جنی اگرمی‌تواند با مضامین و محتوای قرآن درهرحوزه‌ای اعم از اعتقادات و اقتصاد واخلاق و... با قرآن مقابله کند و هرادعایی که برتر از قرآن هست راارائه دهد. از آنجایی که تحدی به محتوا عرصه عریض و طویلی است. دراین مقال نمی‌گنجد لذا نویسنده از ورود به آن صرف‌نظرکرده است. و فقط تحدی به ظاهر الفاظ را پیگیری می‌کند. نکته قابل توجه اینکه: اندیشمندان گوناگون درحوزه علوم قرآن و قرآن پژوهان متبحر از عصرنزول قرآن تا کنون به این مهم توجه نکرده‌اندکه قرآن معجزه‌ای صرفا عربی نیست لذا این پایان نامه متکفل بررسی ادعای مذکور است.

رسانه‌های مدرن با استفاده از ابزارهای متنوع، آموزه‌هایی مانند انکار زندگی پس از مرگ، انکار وجود خداوند یا انکار ربوبیت او و انکار نبوت را ترویج می‌کنند که منجر به انحراف در اعتقادات و رفتارهای انسان ها می‌شود. این مسئله ضرورت بررسی و نقد این آموزه‌ها از منظر قرآن و روایات را آشکار می‌سازد. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل تأثیرات منفی این آموزه‌ها و ارائه راهکارهایی برای مقابله با آن‌ها بر اساس تعالیم اسلامی است. در این تحقیق، محتوای رسانه‌های مدرن که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به تبلیغ این انحرافات می‌پردازند، تحلیل شده است. اعتقادات بررسی‌شده اغلب از طریق محتوای هنری، داستانی و سرگرمی به مخاطبان منتقل می‌شوند. روش تحقیق، توصیفی و تحلیل کیفی و استفاده از منابع قرآنی و روایی بوده است تا علاوه بر شناسایی انحرافات، تأثیرات آن‌ها بر باورهای افراد بررسی شود. نتایج نشان می‌دهد که این آموزه‌ها از طریق ایجاد تصاویر نادرست، تحریف ارزش‌ها، و تغییر تدریجی باورهای جامعه اثرگذار هستند. برای مقابله با این انحرافات، راهکارهایی نظیر الگو گیری از روش رسانه ای قرآن، تمرکز بر اعتقادات، توصیف به جای استدلال، ملموس سازی مفاهیم غیبی، تمرکز بر برتری های جبهه حق و ... پیشنهاد شده است. این پژوهش بر این باور است که بهره‌گیری از ظرفیت‌های غنی تعالیم اسلامی می‌تواند به اصلاح نگرش‌ها و حفظ اصالت اعتقادات در برابر تأثیرات مخرب رسانه‌ها کمک کند.این رویکرد نشان می‌دهد که قرآن و روایات به‌عنوان منابع راهنما، نه‌تنها ابزارهای لازم برای نقد آموزه‌های انحرافی را ارائه می‌دهند، بلکه راهکارهایی عملی برای بازسازی و تقویت اعتقادات صحیح نیز پیشنهاد می‌کنند.