جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

آنچه در این تحقیق هدف اساسی است بررسی موضوع زمین در قرآن کریم است که در قالب واژگان « ارض» و متعلقات آن بکار رفته است. به همین منظور محقّق تلاش کرده تا اطلاعات مختلفی که کلام وحیانی خداوند درباره شناخت زمین از خلقت، سرنوشت و پدیده‌های زمینی تبیین کند. پُر واضح است که همه اهداف آمده، در ذیل آیات وحیانی و با بهره‌گیری از احادیث به روش توصیفی- تحلیلی و فن کتابخانه‌ای مورد بررسی قرار می‌گیرد. به دنبال تحقیقات صورت گرفته در آیات نورانی قرآن کریم، مشخص شد آنچه را خداوند بدنبال مقصود آیات «ارض» در قرآن مد نظرقرار داده علاوه بر مجموعه داده های علمی، تعلیم باورهای بزرگ و عمیق درباره جهان است و نشان دادن ساختار کلی جهان و این که این جهان چگونه کار می‌کند. از این رو این پایان نامه با مبنای نشان دادن نگاه پروردگار بر امور عالم در عین ارتباطی ذاتی با یکدیگر است و مجموعه همگونی را تشکیل می دهد که بر اعتقادات اسلامی نیر، قابلیت طرح موضوع دارد. بنابراین همه پدیده‌های جهان بُعدی معنوی دارند و فقط یک پدیده بی‌جان مادی نیستند، بلکه هر یک از این پدیده‌های زمینی با کمی دقت دریافته می‌شود و در ساختار کلی جهان جایگاهی مناسب خویش دارند که دالِّ بر غایت خدا از خلقت است. از این رو محقق بر آن است تا در تحقیق پیش رو سه مورد از اصول عقاید اسلام- توحید، معاد و نبوت- را به عنوان نمونه انتخاب و از جهت ارتباط آن‌ها با مفاهیم زمین‌شناسی قرآن مورد بررسی قرار دهد. براین اساس هر یک از این اصول سه‌گانه فصلی از فصول تحقیق را تشکیل می‌دهند.

موضوع پژوهش، دلایل روانی انکار انبیای الهی به منکران دعوت انبیا است. آیات قرآن کریم نشان می‌دهد که خداوند تعالی در موارد مختلف به ذکر این اقوام و توصیف حالات روانی آن‌ها در مقابل پیامبران الهی پرداخته است. این پایان‌نامه به بررسی عوامل انکار پیامبران از منظر قرآن می‌پردازد. این عوامل در سه دسته ادراکی، عاطفی و رفتاری تقسیم‌بندی شده‌اند. عوامل ادراکی شامل ادعای عدم ارائه دلیل منطقی، اتهام جادوگری و دیوانگی است. عوامل عاطفی نیز شامل کبر و غرور، ترس از آسیب به منافع اقتصادی، دلبستگی به شهوات، انکار درونی حق، تعصب (شامل چسبیدن به سنت‌های گذشته و توجیه رفتار با فطرت موروث)، بوده است. از رفتارهایی که موجب انکار نبوت انبیا شد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: تمسخر، اصلات قائل شدن به رفاه مالی، القای شک و تردید، متهم کردن پیامبران به دروغگویی و رد سخن پیامبران به دلیل بشر بودن است. هدف این پژوهش، شناخت دقیق‌تر این عوامل و ارائه تحلیلی جامع از دلایل رویگردانی افراد از پیامبران الهی با روش توصیفی - تحلیلی است.

در شرایط کنونی، جهان اسلام که با چالش‌های متعددی نظیر تفرقه، نزاع‌های فرقه‌ای، افراط‌گرایی و نفوذ قدرت‌های بیگانه مواجه است، تعامل و تقریب میان دیدگاه‌های فقهی مذاهب اسلامی به عنوان یکی از راهبردهای بنیادین و ضروری برای تقویت و استحکام امت اسلامی مطرح گردیده است. تقریب مذاهب اسلامی مفهومی است که بر پایه‌ی نزدیکی و همگرایی پیروان مذاهب مختلف، بر اساس مشترکات اعتقادی، فقهی و اخلاقی، شکل گرفته و هدف آن، ایجاد فضای همدلی، توسعه همکاری‌ها و تحقق اخوت و وحدت اسلامی است. این مفهوم در تحلیل‌های تفسیری مفسران و قرآن‌پژوهان معاصر از فریقین (شیعه و سنی) نیز مورد توجه و تأکید قرار گرفته است، به‌گونه‌ای که در تفسیر آیات مرتبط با وحدت، تعاون، مدارا و همزیستی، به‌صراحت بر اهمیت این رویکرد تأکید شده است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی، تحلیلی و تطبیقی و بر پایه‌ی مطالعه کتابخانه‌ای و تحلیل محتوای منابع معتبر تفسیری فریقین، به بررسی دیدگاه‌های مفسران معاصر درباره تقریب مذاهب اسلامی پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تقریب نه‌تنها امری ممکن و مطلوب، بلکه واقع‌گرایانه و عقلانی است و در طول تاریخ اسلام، همواره به عنوان عامل انسجام‌بخش میان فرق اسلامی ایفای نقش کرده است. تقریب، نقشی کلیدی در مقابله با توطئه‌های جریان‌های تفرقه‌افکن و دشمنان وحدت اسلامی داشته و در تحکیم پیوندهای بین‌فرقه‌ای مؤثر واقع شده است در این پژوهش، مبانی نظری تقریب در سه حوزه‌ی اصلی مورد تحلیل قرار گرفته است: نخست، مبانی کلامی که شامل اصولی همچون توحید، نبوت و معاد است؛ دوم، مبانی فقهی که به مسائل مشترکی چون نماز، روزه، زکات و حج ‌پرداخته است؛ و سوم، مبانی اخلاقی که بر فضایل انسانی و آموزه‌های اخلاق اسلامی چون صداقت، انصاف، بردباری و احترام متقابل تأکید کرده است همچنین، مفسران معاصر از هر دو جناح فکری با سه رویکرد اصلی در این زمینه ظاهر شده‌اند: رویکرد اعتدال‌گرا ی حد اکثری که تقریب را ضرورتی دینی و اجتماعی تلقی می‌کند، رویکرد حد اقلی که با نگاهی محتاطانه به بررسی موضوع پرداخته، پژوهش حاضر با ارائه‌ی راهکارهای عملی در دو عرصه‌ی علمی-فرهنگی و سیاسی-اقتصادی نشان داده است که تقریب مذاهب اسلامی بستری برای همزیستی سازنده، تعامل مثبت و زندگی مسالمت‌آمیز میان مسلمانان است تقویت گفت‌وگوهای بین‌مذهبی، تبادل علمی، همکاری‌های فرهنگی، تأسیس نهادهای مشترک و همگرایی در مواجهه با مسائل جهانی از جمله راهبردهای زمینه‌ساز تحقق وحدت و انسجام در امت اسلامی است.

فراهیدی در «العین» چهار ریشه را از سه حرف اصلی «ح م د» در عربی مستعمل شمرده است؛ حدم، دخم، مدح، حمد. در این میان حمد در مفهوم معنای ستایش و ثنا کردن و بر خلاف ذم است. (العین، ج3، ص 187) در بیان مفهوم تربیت نیز باید گفت از کتاب‌های لغت اصیل و معتبر، استفاده می‌شود که واژه «تربیت» با دو ماده لغوی «ربو» و «ربب» مرتبط است. کلمه تربیت مصدر باب تفعیل است که به دلیل معتل و ناقص بودن ریشه لغوی آن، مصدرش همانند «تزکیه» بر وزن «تفعله» آمده است، «ربّی یربی تربیه» مانند «زکّی یزکّی تزکیه». گرچه بسیاری از کتاب‌های تعلیم و تربیت هنگام بحث از ریشه واژه «تربیت» آن را از ماده «ربو» ذکر می‌کنند، ولی نویسنده عرب‌زبان کتاب النظام التربوی فی الاسلام با استناد به برخی کتاب‌های لغوی معتبر، تصریح کرده است: تربیت در لغت، از ماده «ربب» است، «التربیه فی اللغه ماخوذه من ربّ ولده و الصبی یربّه». (شریف قریشی، باقر، النظام التربوی فی الاسلام، ص41) انسان در میان تمامی جانداران، فطرتا موجودی اجتماعی است و قرآن نیز این حقیقت را در آیاتی مانند «یـاَیُّهَا النّاسُ اِنّا خَلَقنـکُم مِن ذَکَرٍ واُنثی وجَعَلنـکُم شُعوبـًا وقَبائِلَ لِتَعارَفوا...» (حجرات/13)، «نَحنُ قَسَمنا بَینَهُم مَعیشَتَهُم فِی الحَیوهِ الدُّنیا ورَفَعنا بَعضَهُم فَوقَ بَعضٍ دَرَجـتٍ لِیَتَّخِذَ بَعضُهُم بَعضـًا سُخریـًّا»،(زخرف/32) «بَعضُکُم مِن بَعضٍ» (آل عمران/195) و آیات دیگر آورده است. (المیزان، ج4، ص 92) مجموعه رفتارها و روابطی که میان همه انسان‌ها با دیگران، از جمله طبیعت و دیگر انسان‌ها وجود دارد از خاستگاهی به نام «جامعه» شکل می‌گیرد. انسان احسن مخلوق از خدای احسن الخالقین است. خدای خالق، در نهاد انسان سیستم و دستگاه قابلیت دهنده بنام فطرت، جهت معرفت و گرایش انسان به خدای خالق و استعداد خودشناسی و شناخت خدا به عنوان نعمت دهنده‌ی وجود و امکانات رفع نیازهای طبیعی و فطری، مادی و معنوی وی قرار داده است. قوّه عاقله با توانمندیهای فطری مذکور، انسان را ملزم به شکر و حمد خداوند در قبال نعمتهای داده شده دانسته و در مقام اعتقاد، اخلاق و عمل اقرار انسان به وحدانیت خدا و تنزیه از هر نقص را و تحمید و تشکر قلبی، لسانی و عملی از او را امری بایسته و ضروری می‌شمارد. بر این اساس، قرآن کریم کتاب بیان و تبیین حقایق برای رهایی انسان از فروافتادن در بهیمیت، ذکر صحیح و چگونگی ادای آن را به بنی آدم تعلیم داده و در ذیل مربیگری انبیا و اولیای الهی او را به راه رشد تربیت شایسته نمودند. لذا در قرآن کریم کلمه مبارکه "الحمدللّه‌"، به تعداد سالهای نبوّت نبی‌اکرم(ص)، 23 بار تکرار شده است. و از یکصد و چهارده سوره قرآن مجید 5 سوره با الحمدللّه‌ آغاز می‌شود. حمد به عنوان ذکر عبادی برگزیده خداوند در قرآن کریم از ویژگی خاص و جایگاهی والا برخوردار است. از این رو خداوند انسانهای شایسته را به انجام آن ترغیب کرده است. هر چند در قرآن کریم واژه‌های "له الحمد"، "بحمد ربک"، "بحمد ربهم" و "نسبّح بحمدک" به کار رفته است، اما کلمه مبارکه "الحمدللّه‌" جایگاهی ویژه دارد. حضرت امام خمینی(ره) می‌فرماید:"الحمدللّه‌ یعنی، جمیع انواع ستایشها مختص به ذات مقدس الوهیت است. ... چون حمد در مقابل نعمت و انعام و احسان است و منعمی جز حق در دار تحقق نیست، پس جمیع محامد مختص او است ..." بدان که کلمه شریفه الحمدللّه‌ ...، از کلمات جامعه‌ای است که اگر کسی به لطایف و حقایق آن، حق را به آن تحمید کند، حق حمد را آن قدر که در خور طاقت بشریت است، بجا آورده است. در منزلت و آثار مادی و معنوی ذکر حمد، در روایات بیانات بسیار وزین و پر عظمت را شاهدیم. از باب نمونه، از رسول خدا(ص) روایت شده که "قول بنده که می‌گوید الحمدللّه‌ سنگین تر است در میزانش از هفت آسمان و زمین." خواهرم نیاز به ذکر هر 23 مورد از الحمدلله نیست؛ مهم آن است مجموع 23 و مابقی آن را در قالب واژگان دیگر از منظر متعلق مورد حمد در چند دسته خلاصه کرده و به آنها اشاره کنید البته برای هر دسته یکی دو مورد را تصریح و مابقی مرتبط به آن دسته را فقط در حد ادرس نام سوره و شماره آیه اکتفا کنید. سوره‌هایی که با حمد آغاز می‌شوند عبارتند از: 1 ـ سوره حمد، سوره اوّل قرآن کریم. "اَلْحَمْدُللّه‌ رَبِّ الْعالَمین" رب به معنای مالکی است که مملوک خویش را تدبیر نماید و لذا در این آیه، سپاس و ستایش برای خداوندی مطرح شده است که تدبیر و تربیت همه امور به دست او است. (المیزان، ج1، ص 34) 2 ـ سوره مبارکه انعام؛ "اَلْحَمْدُللّه‌ الَّذی خَلَقَ السَّمواتِ وَ الاَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورِ ثُمَّ الَّذینَ کَفرُوا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُون" ستایش خدای یکتا است که آسمان و زمین را آفرید و روشنی و تاریکی را مقرر داشت، باز کافران به خدای خود شرک می‌آورند. در این آیه، صفت خالق بودن باری تعالی یادآوری شده است، صفتی که شایسته حمد است. الحمدللّه‌ یعنی، جمیع انواع ستایشها مختص به ذات مقدس الوهیت است. (الحمدلله برای چه؟ چون الله تعالی عالم امکان مادی اعم از آسمانها و زمین را افریده و تاریکی ها و نور را مقرر داشتند تا در خدمت انسانهای مؤمن و کافر باشند. «الف و لام حمد یا برای استغراق و یا برای جنس است و در هر دو صورت معنایش عموم حمدهاست که اختصاص به خدا دارد چون خالق همه اوست و افاضه به همه از او است‌.» (تفسیر احسن الحدیث، ج3، ص 176) 3 ـ سوره مبارکه کهف؛ "اَلْحَمْدُللّه‌ الَّذی أَنْزَلْ عَلَی عَبْدِهِ الْکِتابَ وَ لَمْ یَجْعَلْ لَّهُ عِوَجَا" (کهف/1) ستایش و سپاس مخصوص خداست

در این پژوهش علمی، محقق بر آن بود تا نشان دهد که این پایان نامه حاوی اطلاعاتی است که ترکیبی از اطلاعات آموزشی، روانشناختی، تاریخ و دین است، زیرا از منظر تربیتی، هدایت روانشناختی در قرآن کریم را در بر می گیرد بین راهنمایی تربیتی و هدایت روانی در قرآن کریم، علاوه بر این، درباره تاریخ کهن اسلام که نور آن از نبوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نشأت می گرفت، و اهل بیت او و خاندان پاکش و امامان معصوم صحبت نمودیم، چه درس ها و آگاهی ها و راهنمایی های روانی در قرآن کریم از آنها الهام گرفته ایم و چه عبرت گرفته ایم، چه از آموزه های سالم و درخشان گرفته ایم، چه درس هایی از صبر و بردباری و سربلندی و فداکاری و جهاد گرفته ایم. و آنچه را که از اخلاق و همکاری و هماهنگی و محبت بین خود به عنوان مسلمانان موحد گرفته ایم از این راه منحرف نمی شویم و هر که از آن منحرف شود در دنیا و آخرت هلاک می شود. سؤال اساسی تحقیق این است که: عناصر و مراحل هدایت روانی در قرآن کریم چیست؟ در مورد تحقیق، در مورد روش و اهمیت و نقش عناصر و مراحل مشاوره روانشناختی در قرآن کریم صحبت شده است. و بیان نمودیم: باید برای آگاهی و هدایت و نشان دادن اهمیت هدایت تربیتی روانی برای قرآن کریم که رستگاری انسان و ارتقای اخلاقی، فرهنگی، علمی و اجتماعی او در این امر است و زندگی و در عین حال رستگاری در آخرت است ، کار جدی و مشترکی بین کشورها صورت گیرد. زندگی با قطعیت و ثبات نهایی که در آن هیچ نابودی وجود ندارد. هیچ کشوری در دنیا چه اسلامی و چه غیراسلامی اگر در علم روانشناسی تربیتی قرآن یتیم باشد توسعه پیدا نمی کند و به ستاره ها نمی رسد. کشورهای اسلامی اگر در این دعواها و اختلافات در میان تار و پود بدنه اسلامی باقی می ماندند، موفق نمی شدند. نمی تواند پیشرفت کند مگر اینکه یک وحدت واقعی اسلامی وجود داشته باشد. از نتایج تحقیق حائز اهمیت این بود که نشان دهنده اهمیت نقش بزرگ تربیتی قرآنی اسلامی در تبیین و تبیین همه اندیشه ها و اطلاعات تربیتی قرآنی، نور محمدیه است که به راه هدایت ، موفقیت و موفقیت در دنیا و آخرت می انجامد. و توضیح میزان تأثیر و نفوذ و روش دشمنان اسلام از جمله دشمنانی که به نام دین صحبت می کنند و اینها یک بلا و یک بیماری سرطانی در پیکره اسلامی هستند و هم از افراطیون اسلامی هستند که تأثیر منفی آنها بر کل جامعه اسلامی است. پژوهش از طریق پرسش‌های اساسی و فرعی تحقیق و فرضیه‌های آنها به اهداف مهمی دست یافت و تمامی جنبه‌های مثبت و منفی تحقیق را در نظر گرفت و ضمن صحبت در مورد مسئله، به تحقیق و یافتن راه‌حل برای آن اعم از اصلی و فرعی . اهمیت و نقش رسانه ها در ارسال محبت، وفاق و صلح بین جامعه اسلامی و جامعه انسانی نیز پرداخت.