جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این اثر به تشکیک در وجود امام مهدی(عج) و انکار عصمت امامان دوازده‌گانه(ع) می‌پردازد و ادعا می‌کند که امامت در نظر اهل بیت(ع) شورایی بوده است.

کلام امامیه همانند همه گروه‌های فکری از معبر شماری از مدرسه‌های فکری گذر کرده که برای شناخت تاریخ امامیه باید این مدرسه‌ها را بازخوانی کرد. شیعیان با بهره‌گیری از معارف اهل ‌‌بیت و در پرتو خردورزی، حرکت فکری و کلامی خود را از مدینه و بر محور اهل ‌‌بیت آغاز کردند و اصلی‌ترین باورهای شیعه در این مدرسه مطرح شد و کلام شیعه شکل گرفت. با آغاز سده دوم، معارف اعتقادی در کوفه منتشر و در قالب نظریه‌های علمی تبیین شد. اصحاب امامیه در کوفه با دو رویکرد مختلف به تبیین معارف اعتقادی پرداختند و دو جریان مهم کلامی را پدید آوردند. یک جریان با رویکردی کلامی به‌دنبال تبیین عقلانی معارف اهل ‌‌بیت و دفاع از آن در مقابل جریان‌های فکری رقیب بود؛ اما جریان دیگر با رویکردی حدیثی در ‌‌پی فهم دقیق همان معارف و عرضه آن به جامعه مؤمنان بود. جریان کلامی که رویکرد عقلانی و نظریه‌پردازانه داشت با افولی زود هنگام روبه‌رو شد. هم‌زمان جریان متن‌گرا که رویکردی حدیثی داشت، با انتقال به شهر قم، امتداد اندیشه کلامی امامیه را در مدرسه‌ای دیگر رقم زد. همزمان با غیبت صغرا و اندک زمانی پس از شکل‌گیری #مدرسه_قم با رویکردی حدیثی، در مرکز سیاسی جهان اسلام یعنی بغداد، جریان عقل‌گرا و نظریه‌پردازِ کلام امامیه با ‌‌‌تطوّراتی نسبت به مدرسه کوفه به آرامی بالندگی خود را باز یافت. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد این مدرسه با تلاش‌های متکلمانِ کمتر شناخته‌شده امامیه از جمله ابوسهل و ابومحمد نوبختی و همچنین ورود معتزلیان شیعه شده به عرصه کلام امامی، حدود یک قرن پیش از#شیخ_مفید فعالیت خود را به‌صورت مدرسه‌ای آغاز کرد. در ادامه با راهبری شیخ ‌‌مفید، #سید‌‌_مرتضی و #شیخ_طوسی به اوج بالندگی خود رسید. کتاب تطورات کلام امامیه در مدرسه بغداد در تلاش برای برطرف ‌‌کردن بخشی از غبار تاریخ کلام امامیه با بررسی جریان‌ها، شخصیت‌ها، تراث و اندیشه‌های مدرسه کلامی امامیه در بغداد، به تحلیل و تبیین ‌‌‌تطوّرات کلام امامیه در فاصله آغاز غیبت صغرا تا برآمدن سلاجقه در محیط جغرافیایی بغداد پرداخته است. نوشتار حاضر در سه فصل تدوین شده است: فصل اول: کلیات و مقدمات فصل دوم: سیر ‌‌‌تطوّر محتوای #کلام_امامیه در مدرسه کلامی بغداد فصل سوم: تحلیل و تبیین ‌‌‌تطوّر کلام امامیه در بغداد کتاب تطورات کلام امامیه در مدرسه بغداد، تألیف حجت الاسلام دکتر سیدعلی حسینی زاده از سوی پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام، به زبان فارسی، در قطع رقعی، در ۳۴۴ صفحه به نگارش درآمده است و در سال ۱۳۹۶با همکاری انتشارات دارالحدیث منتشر شده است.

تسليك النفس إلى حظيرة القدس، كتابى است كلامى كه توسط حسن بن يوسف بن مطهر، معروف به علامه حلّى به درخواست فرزندش محمد به نگارش درآمده است. كتاب حاضر به موضوعات ذيل پرداخته است: امور عامّه، تقسيم موجودات، بحث از اقسام موجودات، احكام موجودات، اثبات واجب‌الوجود و صفات او، عدل، نبوت، امامت و معاد. هر يك از اين موضوعات خود مشتمل بر مباحث متعددى است. نویسنده اثر حاضر را به مهم‌ترين مسائل كلامى اختصاص داده و آنها را در قالب‌هاى فلسفى و برهانى مورد بحث و بررسى قرار داده است. اين كتاب بسيار شبيه كتاب «تجريد الاعتقاد» استاد علامه حلّى؛ يعنى خواجه نصيرالدين طوسى است كه خود علاّمه به شرح آن پرداخته و آن را «كشف المراد» نام نهاده است. تفاوتى كه «تسليك النفس» با «تجريد الاعتقاد» دارد بيان ساده و روان آن است و حال آن كه «تجريد الاعتقاد» خواجه از عبارات و متنى صعب و دشوار بهره‌مند است. اما نقطۀ اشتراك استاد و شاگرد در اين دو اثر روش فلسفى و برهانى‌اى است كه در اثبات مسائل كلامى در پيش مى‌گيرند روشى كه نزد متكلمان متأخر مقبوليت يافته است. نسخه‌اى خطى از اين اثر در موزۀ بريتانيا در لندن موجود است. كاتب اين نسخه على بن الحسن بن الرضى الحسينى است كه از كتابت آن در /18صفر716/ق فراغت يافته است. نسخه خطى دوم در كتابخانۀ آيت‌اللّه حكيم در نجف اشرف به شماره 929م نگهدارى مى‌شود. ناسخ اين نسخه ناشناخته است؛ اما تاريخ اتمام استنساخ آن /22صفر722/ق قيد گرديده است. از هر يك از اين دو نسخه خطى، ميكروفيلمى در «مركز احياء التراث الاسلامى» قم موجود است اولى به شمارۀ 1804 و دومى به شمارۀ 689/2. نسخه حاضر در برنامه با تحقيق و پژوهش سركار خانم فاطمه رمضانى در قطع وزيرى با جلد گالينگور در 264 صفحه براى نخستين بار در سال 1426ق توسط انتشارات «مؤسسۀ امام صادق عليه‌السلام» قم، منتشر گرديده است.

ترديد و توكل، نوشته سید عبدالحسین دستغیب(متوفای 1360ش) است که در دو بخش سامان یافته است: نخستین بخش به بحث تردید پرداخته است و بخش دوم موضوع توکل را دربردارد. نویسنده تردید یا شک را سبب نااستواری و بیماری دل آدمی می‌داند که او را در مسیر الهی راهزنی می‌کند.وی شناخت خداوند و ایمان به او را استوارکنندۀ دل‌ها می‌داند و کفر را نشأت‌گرفته از تردید در مبدأ و معاد (که به انکار خدا می‌انجامد) تلقی می‌کند. او درمان تردید را در رشد و بالندگی و چشیدن لذت ایمان می‌شناساند.دستغیب کربلا را جلوه‌گاه عملی ایمان به خداوند معرفی می‌کند و جهت آفرینش را رفتن به سوی او می‌داند. او پالایش روح را از آلودگی‌های اخلاقی آسان‌کنندۀ راه آدمی به سوی آرامش روان و رسیدن به یقین درباره خداوند و وعده‌هایش می‌انگارد.نویسنده شریعت و پرداختن به وظایف شرعی را برای برون‌رفت انسان از تردید توصیه می‌کند.راه دیگر در نزد وی برای بستن راه ورود تردید به دل‌ها پرداختن به مستحبات و ذکر الهی و اندیشیدن در هدف آفرینش است.نویسنده برخی داستان‌های قرآنی را در چگونگی برخورد با تردید آورده است. توکل، موضوع بخش دوم کتاب است. انسانی که از مرز شک گذر کرده است با توکل به خداوند به کردار خود سامان توحیدی می‌بخشد. توکل برای بندۀ مؤمن وجوب عقلی دارد.نویسنده راه رسیدن به ملکۀ توکل را بررسی کرده و ثمره‌های داشتن توکل و مراتب آن را برمی‌شمرد.او شناخت درست توکل را برای بیراهه‌نرفتن‌هایی که به نام توکل انجام می‌شود لازم می‌داند.نویسنده بحث‌ها را به رابطه ایمان و علم توحید با توکل ادامه می‌دهد.و در پایان، مراقبت آدمی از خود را که به عملش فریفته نشود و فقط به عنایت خداوندی چشم‌داشت داشته باشد، توصیه می‌کند. فهرست محتوا و کتابنامه در پایان کتاب آمده است.

محاربه از عناوینی است که به‌صراحت در قرآن کریم به آن اشاره شده است؛ با این‌ حال، میان فقهای امامیه این بحث وجود دارد که آیا مجازات‌های چهارگانۀ مندرج در آیه ۳۳ سورۀ مائده به‌صورت تخییری برای حاکم تشریع شده‌اند، یا اینکه ترتیبی خاص میان آنها برقرار است که متناسب با نوع جرم باید مجازات مشخصی اعمال شود. این پژوهش با هدف نقد قانون مجازات اسلامی در خصوص اختیار مطلق قاضی در انتخاب یکی از چهار مجازاتِ محاربه انجام گرفته و به بررسی و تحلیل مبانی فقهی و حقوقی مرتبط با این موضوع پرداخته است. اهمیت تحقیق در آن است که پشتوانه‌ای علمی برای منتقدان این مادۀ قانونی فراهم می‌آورد و راه‌حلی فقهی برای مسئله پیشنهاد می‌کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که با ردّ دلایل سه‌گانۀ قائلان به تخییر و با توجه به ظهور روایات -به‌ویژه صحیحۀ برید- و نیز با تکیه بر ادلۀ عقلایی همچون قاعدۀ تناسب جرم و مجازات، نظریۀ ترتیب در مجازات‌های چهارگانۀ محاربه قابل اثبات است. روش گردآوری داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای و با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای تخصصی صورت گرفته و روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است.

ترجمه تحفة الأریب في الرد على أهل الصلیب، نوشته عبدالله ترجمان از علما و روحانیون مسیحی در عصر حکومت ابوالعباس احمد حفصی است که در سال 823ق در دفاع از اسلام و رد مسیحیت نوشته شده است. محمدتقی صدرالاشراف تبریزی نیز آن را به فارسی ترجمه کرده است. کتاب مشتمل بر سه فصل است. مؤلف در فصل اول به چگونگی خروج خود از دین مسیحیت و پذیرفتن دین اسلام و پاره‌ای از کار و مشاغل خود در ایام حکومت ابوالعباس احمد حفصی در تونس اشاره کرده است. فصل دوم در بیان بعضی امور و کارهایی است که مؤلف در زمان حکومت ابوالفارس عبدالعزیز، حاکم تونس در سال 823ق (تاریخ تألیف کتاب) انجام داده است و همچنین بیان بعضی از رفتارهای پسندیده و آثار برگزیده او. مؤلف در فصل سوم که مهم‌ترین فصل کتاب است، با نص تورات و انجیل و سایر کتاب‌های انبیا و همچنین با براهین عقلی به بیان رد دین نصارا و اثبات نبوت پیغمبر(ص) پرداخته است. از جمله موضوعاتی که مؤلف در این فصل به آن‌ها پرداخته عبارتند از: اناجیل اربعه، اختلاف فرقه‌های نصارا، فساد قواعد دینی نصارا، تثلیث، گناه، رد الوهیت عیسی، رهبانیت و اثبات نبوت پیغمبر(ص). مؤلف کتاب را به زبان عربی نوشته است، اما مترجم به سبب نایاب بودن نسخه عربی آن، از روی متن ترکی به فارسی برگردانده است. این کتاب یکی از مهم‌ترین کتاب‌هایی است که در رد مسیحیت نوشته است

بررسی روایات خلافت در اندیشه اهل سنت با تاکید بر روایات «اثنا عشر خلیفه» نوشته رحیم امرایی (معاصر) در موضوع کلام(کلام شیعی) است. ساختار کتاب در پنج فصل تنظیم شده است. نخستین فصل به ویژگی‌ها و برتری‌های نصوص و روایات در مصداق یابی امامت و روش‌هایی همچون اجماع و شورا و...اختصاص یافته است. نویسنده کوشیده است ملاک‌های شناخت امام در بین فرقه‌ها را مورد بررسی قرار داده و به سؤالاتی در این مورد پاسخ دهد. مساله روشنگری و شاخص بودن حدیث «اثناعشر خلیفه» و احادیث مشابه آن در مساله جانشینی پیامبر(ص) نیز مورد توجه بوده است. در ادامه به ذکر برخی از نصوص و روایات مربوط به امامت و جانشینی اهل‌بیت(ع) پرداخته شده که مطالب فصل دوم را شامل می‌شود. در فصل سوم به بررسی سندی حدیث یاد شده و عبارات و قیدهای مختلف آن در منابع روایی اهل سنت پرداخته شده و درجه سندی حدیث از منظر علمای اهل سنت مورد ارزیابی قرار گرفته است. فصل چهارم کتاب به تفاسیر و شرح‌های علمای اهل سنت از حدیث مورد نظر بررسی و نقد شده و در فصل پنجم و پایانی دلیل اعراض غالب مسلمانان از اهل‌بیت در مساله جانشینی پیامبر(ص) مورد بررسی قرار گرفته است است. نویسنده تلاش کرده نظرات غالب علمای مشهور اهل سنت، در پنج دسته عمده به همراه اختلافات آنها را ذکر نماید. در نقد مبنایی نیز در بسیاری از موارد به منابع اهل سنت استناد نموده و سعی کرده به صورت روشن و مشخص تضاد و تعارض نظرات اهل سنت را نشان دهد و دیگر اشکالات وارد بر تفاسیر آنها را بر اساس قرآن، حدیث و اصول مسلم اسلامی ذکر نماید. در این پژوهش تمام آرای اهل سنت به صورت دسته‌بندی منسجم و تفکیک شده ارائه می‌شود که نمونه آن در دیگر کتب دیده نمی‌شود. ادعاهای اهل سنت در تطابق حدیث اثناعشر خلیفه با خلفای بنی امیه و بنی‌عباس و اشکالات آنان بر تفسیر شیعیان از این حدیث به صورت کامل مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین تلاش شده به جهت اتقان و استحکام بحث از حدیث یاد شده، نقد مبانی اهل سنت به میزان بیشتری به شواهد تاریخی و روایی آنان مستند باشد. این اثر متعرض دیدگاه گروه فتوای شبکه اسلامی، معروف به«فتاوی الشبکه الاسلامیه» و همچنین کتاب «اصول مذهب الشیعه الاثنی عشریه» نوشته ناصر قفاری در خصوص حدیث مورد بحث شده و به نقد مبانی و پاسخ به اشکالات آنان بر نظرات شیعه پرداخته است. فهرست تفصیلی محتوا در آغاز و کتابنامه در پایان هر جلد آمده است.

مطالعه و پژوهش حول محور شخصیت‌های مهم و تأثیرگذار اسلامی یکی از حوزه‌های علاقه‌مندی اسلام‌شناسان است. حضرت فاطمه (س) به عنوان بانویی که شأن و منزلت ویژه نسبت به زنان صدر اسلام نزد پیامبر(ص) دارا می‌باشد و روایات متعددی در منابع اهل‌سنت و شیعیان در این زمینه وجود دارد؛ مورد توجه برخی از محققان قرار گرفته‌ است. روث رودد؛ مستشرق یهودی، ضمن پژوهشی درباره حضور زنان در کتاب الطبقات‌الکبری؛ به حضرت فاطمه (س) توجه کرده است. وی انتقال نَسَب پیامبر(ص) از طریق آن حضرت را سندرم فاطمه می‌نامد و ایشان را شخصیتی مقدس-افسانه‌ای معرفی کرده که نقش حاشیه‌ای در تاریخ اسلام دارد. این نوشتار می‌کوشد تا با روش تحلیل محتوا و اتکا بر منابع کتابخانه‌ای، انگاره‌سازی روث رودد را با هدف پاسخ به این سؤال‌ که چه عواملی در ایجاد این انگاره مؤثر بوده است؟ را مورد واکاوی و نقد قرار دهد. بررسی‌ها نشان می‌دهد: توجه‌نکردن به منابع تاریخی، حدیثی و تفسیری اهل‌سنت و شیعیان و تکیه بر تحقیقات هم‌عصران خود و برخی گزارش‌های بدون‌سند، در انگاره‌سازی رودد مؤثر بوده است.