جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مدیریت راهبردی محیطی به‌عنوان ابزاری مؤثر در ترویج فرهنگ، اهمیت بسزایی در دانش مدیریت یافته است. در قرآن کریم نیز محیط و نقش آن در ترویج فرهنگ توحیدی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. این مقاله با هدف ارائه الگویی برای مدیریت راهبردی فرهنگ محیطی از منظر قرآن کریم، به بررسی نقش محیط در ترویج فرهنگ توحیدی پرداخته است. مسئله اصلی پژوهش، چگونگی استفاده از آموزه‌های قرآنی و سیرۀ انبیاء برای تحلیل و رصد محیط‌های فرهنگی به‌منظور ارائه راهبردهای مدیریت فرهنگی است. روش تحقیق این پژوهش، تحلیل محتوای کیفی بوده و داده‌ها از متن قرآن کریم استخراج شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که: ۱. در قرآن، محیط با دو مفهوم احاطه کامل و احاطه جزئی مورد اشاره قرار گرفته است که مفهوم دوم به معنای مدیریتی نزدیک‌تر است؛ ۲. ترویج فرهنگ توحیدی در قرآن، با تحلیل رقابتی فرصت‌ها، تهدیدها، قوت‌ها و ضعف‌های محیط‌های رحمانی و شیطانی امکان‌پذیر است؛ ۳. سه نوع برنامه مدیریتی شامل برنامه‌های تبیینی، پالایشی و عملیاتی تطبیقی بر اساس رصد محیط فرهنگی توسط انبیاء قابل استخراج است. نتیجه‌گیری پژوهش بیانگر آن است که با تحلیل دو محیط فرهنگی رقابتی رحمانی و شیطانی و طراحی برنامه‌های عملیاتی مبتنی بر سیرۀ انبیاء، می‌توان الگویی جامع برای مدیریت راهبردی فرهنگ محیطی از منظر قرآن کریم ارائه داد.

قرآن کریم آخرین کتاب آسمانی جهت هدایت بشر است. انسان برای رشد معنوی همواره درحال تلاش است و برای تربیت معنوی می‌توان از آیات قرآن بهره گرفت. در بین آیات واژه «رشد» یکی از واژگان هم معنای تربیت است که در قرآن کریم 16 بار تکرار شده است. هدف این پژوهش تبیین مفهوم هوش معنوی در قرآن با استخراج مشتقات«رشد» در جهت تربیت معنوی می‌باشد. روش پژوهش تحلیلی است. جامعه پژوهش، تمام آیات قرآن کریم و نمونه آماری آیات مربوط به واژه«رشد» می‌باشد. در این پژوهش با مراجعه به تفاسیر و تدبر در آیات، ابتدا تمامی گزاره‌های تربیتی و سپس آیات شاخص تربیت معنوی به طور هدفمند استخراج و با تحلیل محتوای آیات و طبقه بندی موضوعی آن‌ها به طور همزمان و پیوسته به سنجش نقطه تمرکز و جهت گیری آیات و توضیح نتایج حاصل از آن پرداخته شده است. سپس مفهوم هوش معنوی در مشتقات «رشد» در چهار رکن اصلی (مبانی، مقدمات، الزامات و موانع) مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که مبانی هوش معنوی شامل(ایمان به خدا و پذیرش دعوت او، تداوم ذکر خدا، اصل خلقت افاضه فیض الهی)؛ مقدمات عبارتند از (علم به احکام دینی و عقاید مذهبی، استفاده از منابع)؛ الزامات نیز شامل(دعوت مردم به حق، توجه به رشد جسمس و فکری، انتخاب آزادانه دین، هجرت از محیط فاسد، مسافرت با عالم) و سپس موانع هوش معنوی در مشتقات رشد عبارتند از(لجاجت، شرک، تقلیدکورکورانه، انکار قلبی، تکبر، انتخاب مسیر نادرست) می‌شود که خروجی هرکدام از این ارکان، موجب تسهیل در تربیت معنوی می‌گردد.

این مقاله به بررسی تاریخ‌گذاری کربن دو مصحف رضوی و صنعا می‌پردازد. مصحف رضوی که در کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد(ایران)نگهداری می‌شود، مجموعه‌ای از نسخ خطی قرآنی است که به خط حجازی از قرن اول هجری قمری نوشته شده است که مراسم رونمایی آن در سال ۲۰۲۴ برگزار گردید. مصحف صنعا که در دهه ۱۹۷۲ در صنعا (یمن) کشف شد، مجموعه‌ای از نسخه‌های خطی قرآنی است که قدمت آن با دقت ۶۵ درصد بین سال‌های ۶۱۴ تا ۶۵۶ میلادی و با دقت ۹۵ درصد بین ۵۷۸ و ۶۶۹ میلادی (۴۹ هجری) نوشته شده‌است. تاریخ‌گذاری کربن این دو مصحف با استفاده از طیف‌سنجی جرمی شتاب‌دهنده (AMS) انجام شد، تکنیکی که نسبت کربن ۱۴ به کربن ۱۲ را در یک نمونه اندازه‌گیری می‌کند. نتایج حاصل از زمان‌سنجی کربنی نشان می‌دهد که قدمت مصحف رضوی که در واقع کامل‌ترین مجموعه اوراق از یک قرآن کامل در حدود ۹۰ درصد آیات است به سده نخست می‌رسد و مصحف صنعا نیز به حدود سال ۷۰ هجری می‌تواند نسبت داده شود. این یافته‌ها پیامدهای قابل توجهی برای مطالعه تاریخ قرآن و اوایل دوره اسلامی دارد. به ویژه مصحف رضوی که یکی از قدیمی‌ترین نسخه‌های بازمانده از قرآن است و تاریخ‌گذاری آن اطلاعات ارزشمندی در مورد پیشرفت اولیه متن قرآن به دست می‌دهد. روش این نوشتار گزارش تحلیلی تاریخی همراه با استفاده از یافته‌های تجربی معاصر است.

دانش تربیت قرآن بنیان همانند هر علم دیگری دارای موضوع و مسائل مخصوص به خود با هدف و غایتی مشخص است. این دانش با توجه به مسائل، موضوع، هدف و روش دانش، در بین دانشمندان اسلامی، دارای تعاریف گوناگونی است. در این پژوهش با توجه به اندیشه های گوناگون در تعریف تربیت به یک تعریف جامع قرآنی از دانش تربیت دست یافتیم که عبارت است از؛ فرایند تحول و شکوفاسازی قوه ی شأنیه و استعدادهای متربی به صورت تدریجی با تکیه بر مبانی برای رسیدن به هدف غایی (کمال) است. در دانش تربیت از مبانی، اهداف، اصول، روش ها، مراحل و موانع تربیت بحث می گردد. بنابراین هدف از پژوهش ارائه ی یک تعریف جامع قرآنی و یک طرح جدید از مسائل دانش تربیت قرآن بنیان در علوم مضاف به عنوان فلسفه ی دانش تربیت است و محرومیت زدایی فلسفه دانش تربیت، که در این زمینه فعالیتهای پژوهشی صورت نگرفته است. هر چند کتبی در زمینه ی فلسفه ی تعلیم و تربیت تألیف گردیده ولی همچنان چیستی دانش تربیت قرآنی مغفول مانده است. نویسنده بر آن است تا با روش بررسی اقوال دانشمندان اسلامی و ارائه تحلیلی منطقی موجود در فلسفه دانش تربیت، به چیستی دانش تربیت قرآنی بپردازد. رویکرد تحقیقی این نوشتار، بر اساس رویکرد تاریخی و منطقی شکل گرفته است.

پژوهش حاضر به منظور دستیابی به مدل مفهومی تفکر انتقادی در منابع اسلامی، انجام شده است. روش پژوهش تحلیل کیفی محتوای متون دینی (شجاعی، 1399) بود که برای فهم و استنباط آموزه‌‌های روان شناختی از منابع اسلامی به کار‌ می‌رود. برای دستیابی به این هدف ابتدا مفاهیم و گزاره‌‌های مرتبط با تفکر انتقادی از منابع اسلامی گردآوری و با استفاده از اصول پیش پردازش متن مورد بررسی قرار گرفت. در مرحله بعد محتوای استنباطی هر گزاره روی یک فرم ثبت و بعد از تکمیل شدن برای اعتبارسنجی در اختیار 13 نفر از کارشناسان قرار گرفت تا نظر خود را در مورد برداشت‌‌های انجام شده از آیات و روایات در یک مقیاس چهار درجه ای از کاملا موافقم تا کاملا مخالفم اعلام کنند. سپس بر اساس نظر کارشناسان دو شاخص نسبت روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI) محاسبه و با توجه به معیارهای در نظر گرفته شده و نتایج به دست آمده در این مرحله، 11 مؤلفه برای تفکر انتقادی شامل استفاده از منابع معتبر، ارائه تبیین واضح و روشن، ارزیابی منطقی ایده‌‌‌‌ها، ادله و ادعاها، علم‌محوری، داشتن ذهن باز، عاقبت‌‌‌اندیشی، استدلال، جامع‌نگری، پرسشگری،‌‌‌اندیشه ورزی و پرهیز از قضاوت نسنجیده به دست آمد. در پایان مدل مفهومی تفکر انتقادی با استفاده از مؤلفه‌‌های به دست آمده در مراحل قبل ترسیم و گزارش نهایی تهیه شد.

با توجه به اینکه یکی از نیازهای اساسی جامعه برای پیشرفت و تعالی، امید (Hope) و امیدواری (Hopefulness) است؛ ضرورت داشت تا پژوهشی با نگاهی روان‌شناختی به عوامل امیدساز در جامعه، با تمرکز بر قرآن کریم، انجام شود. بنابراین، هدف پژوهش حاضر، بررسی روان‌شناختی عوامل امیدساز در جامعه از منظر قرآن کریم است. این پژوهش بر اساس روش تحلیل محتوای کیفی (Qualitative Content Analysis) سامان یافته است؛ روشی پژوهشی که برای تفسیر ذهنی محتوای داده‌های متنی از طریق شناسایی مضامین به کار می‌رود. بدین منظور، منابع اسلامی و روان‌شناختی مورد مطالعه قرار گرفت و مطالب به‌صورت منطقی استخراج شدند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که از منظر قرآن و با یک نگاه روان‌شناختی، سه عامل شناختی، هیجانی و رفتاری در امیدسازی در جامعه مؤثر هستند. نتایج این پژوهش نشان داد که خداباوری، معادباوری، نیکو باوری و هدفمندی در زندگی از عوامل شناختی امیدساز در جامعه هستند. در حوزه عاطفی، به دو عامل تسلط بر هیجانات منفی و انتظار فرج اشاره شد. همچنین در حوزه رفتاری، عواملی همچون الگوگیری از امیدواران، حمایت اجتماعی، کاهش آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی، عملکرد صحیح دولت و عوامل سیاسی، و امر به معروف و نهی از منکر مورد توجه قرار گرفتند.

خانواده مهم‌ترین نهاد اجتماعی است که شرط پویایی و استواری آن، وجود روابط صحیح و پایدار میان همسران است. قرآن با تعبیر «میثاق غلیظ» افزون بر اشاره به اهمیت و جایگاه بلند پیمان همسری، به لوازم چنین تعبیری نیز اشاره می‌کند. در آیه 21 نساء ضمن یادآوری خاطرات شیرین دوران همسری، با یادکرد چنین پیمانی به پای‌بندی به لوازم آن هشدار می‌دهد. این تحقیق با هدف توجه دادن زوجین به جایگاه بلند پیمان همسری که با عبارت «میثاق غلیظ» که ترکیبی مقدس و متعالی است، به دنبال پیشگیری از فروپاشی کانون خانواده است. در این تحقیق با روش تحلیل محتوا و با گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای، اصولی چون وفاداری همسران، تکریم همسر، معاشرت به معروف به‌عنوان لوازم اخلاقی میثاق غلیظ در ازدواج و نگهداری به شایستگی، رها کردن به معروف، و احسان و مشورت همسران با یکدیگر به‌عنوان لوازم اخلاقی میثاق غلیظ در طلاق شناخته شدند.

این پژوهش با هدف ارائه مدل قرآنی دستیابی به تعهد خاص زناشویی از طریق تأمین فضای روانی-فیزیکی اختصاصی با واسطه مؤلفه‌های مرز زوجینی انجام شده است. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی از نوع همبستگی است. جامعه آماری پژوهش را مردان و زنان متأهل شهر قم تشکیل داده‌اند. از جامعه مذکور، ۲۱۰ نمونه به صورت در دسترس انتخاب شده و به پرسشنامه مرزهای زوجینی هوشیاری پاسخ دادند. داده‌ها با استفاده از تحلیل مسیر تجزیه و تحلیل شد. نتایج تحقیق نشان داد تأمین فضای روانی-فیزیکی اختصاصی زوجین از مسیر تأمین مؤلفه‌های رازداری، تعاملات جنسی و غیرجنسی و حدود انتظارات دوسویه می‌تواند منجر به ایجاد تعهد خاص زناشویی شود. یافته‌های تحقیق نشان داد متغیرهای برونزای مدل توانسته‌اند ۵۲ درصد از واریانس متغیر تعهد خاص زناشویی را تبیین کنند. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد لازم است مشاوران و خانواده‌درمانگران ضمن بررسی کیفیت فضای روانی-فیزیکی اختصاصی مراجعان، نسبت به اصلاح اشکالات احتمالی زوجین در این مرز اقدام نمایند.

نظام‌‌پرداخت که جایگزین واژه‌‌های نظام‌‌جبرانِ‌‌خدمات و سیستم‌‌پرداخت و پاداش شده، شامل حقوق، دستمزد و مزایای نقدی و غیر نقدی می‌‌شود. در آن، نوع شغل و توانایی‌‌های‌‌شاغل و سِمت‌‌های‌‌رسمی و شیوه و شرایط و بهبود انجام کار؛ در محورِ توجه قرارگرفته‌‌اند. ازآنجاکه فعالیت‌‌های‌‌کارکنان که حیاتی‌‌ترین سرمایه‌‌ی‌‌سازمان‌‌ها می‌‌باشند، رابطه‌‌ی معناداری با نظامِ‌‌پرداخت‌‌عادلانه دارد، هدفِ اساسی پژوهش؛ تبیین تأثیرعدالت‌‌توزیعی در این نظام‌‌ بر کارایی‌‌کارکنان از منظر قرآن است. با توجه به‌‌این‌‌که موضوع از نوع اکتشافی می‌‌باشد، تحقیق با شیوه‌‌ی آمیخته انجام‌شده است. بر اساسِ روش‌‌منتخب، نخست داده‌‌ها جمع‌‌آوری و سپس سنجه‌‌ها و عناصر آن‌‌ها با نگرش قرآن‌‌بنیان و با ماهیت نظریه‌‌پردازی به تجزیه‌وتحلیل گرفته‌شده است. یافته‌‌ها نشان می‌‌دهد از منظر ‌‌اسلام، به موضوع فراتر از تئوری‌‌های موجود، اهتمام شده و برای ایجاد آن باید مجموع مبانی، و معیارها و مؤلفه‌‌های مادی و معنوی ‌‌مؤثر در افزایش‌‌کارایی، در کانون توجه قرارگیرند. بر همین اساس مباحث آن در ذیل اولویت‌‌های فردی (تعهد و برابری) و سازمانی (تجربه و تناسب و...) دسته‌‌بندی و نتایج و برآیند نهایی حاکی از آن است که میان توزیعِ‌عادلانه‌ی حقوق و مزایا با کارایی‌‌ رابطه‌‌ی‌‌مستقیم و مثبت وجود دارد و تحقق این مهم نیازمند ایجاد نظام‌‌پرداختِ دادگرانه در همه‌ی ابعاد و زمینه‌ها است.

از موضوعات مورد اختلاف دانشمندان علوم قرانی، قلمرو قرآن کریم است. گروهی معتقدند قرآن کریم پاسخگوئی نیازهای دینی و دنیوی انسان است. برخی هدف پیامبران را زندگی دنیا ندانسته و قلمرو قرآن را تنها امور اخلاقی و اخروی می­دانند. در پاسخگوئی قرآن به نیازهای علمی انسان نیز این اختلاف جاری است که آیا می­توان از قرآن کریم مبانی، گزاره و نظریه­ علمی استخراج کرد و یا آن را معیار سنجش نظریات علمی دانست یا آنکه باور به اثر گذاری قرآن بر علوم، منافی بلاغت و سبب تضعیف باور مسلمانان می­شود. این مقاله با روش کتابخانه­ای و تحلیلی و ارائه محتوا و سبکی نو ثابت کرده است که برخورداری از روش در مطالعات علمی قرآنی و استخراج مبانی و مفاهیم حقیقی، ثابت و قواعد کلی از قرآن کریم و تطبیق آن بر مصادیق گوناگون علمی پیامد تنزل شان قرآن، مخالفت با بلاغت و تضعیف باور دینی را ندارد. چنانکه مفاهیم قرآن می­تواند معیار سنجش آموزه­های علمی و جهت بخش علوم باشد از این­رو سزاوار است علوم با آن سنجیده و افکار و نظریه­ها با آن جهت گیری شود و ادعای تمایز ماهوی علوم از دین ناتمام و راه حل تعارضِ ادعائی علوم با دین، رفع آسیب­های علوم است.