وجود و تأویل: بررسی تاثیر جهان‌شناسی غزالی بر روش‌ فهم قرآن (با تاکید بر دو کتاب: فیصل التَفرقه بین الإسلام و الزَندقه و جواهر القرآن) | کتابخانه مجازی الفبا

وجود و تأویل: بررسی تاثیر جهان‌شناسی غزالی بر روش‌ فهم قرآن (با تاکید بر دو کتاب: فیصل التَفرقه بین الإسلام و الزَندقه و جواهر القرآن) | کتابخانه مجازی الفبا

کتابخانه مجازی الفبا،تولید و بازنشر کتب، مقالات، پایان نامه ها و نشریات علمی و تخصصی با موضوع کلام و عقاید اسلامی کتابخانه مجازی الفبا،تولید و بازنشر کتب، مقالات، پایان نامه ها و نشریات علمی و تخصصی با موضوع کلام و عقاید اسلامی

فارسی  |   العربیه  |   English  
telegram

در تلگرام به ما بپیوندید

public

کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
header
headers
پایگاه جامع و تخصصی کلام و عقاید و اندیشه دینی
جستجو بر اساس ... همه موارد عنوان موضوع پدید آور جستجو در متن
: جستجو در الفبا در گوگل
...جستجوی هوشمند
وجود و تأویل: بررسی تاثیر جهان‌شناسی غزالی بر روش‌ فهم قرآن (با تاکید بر دو کتاب: فیصل التَفرقه بین الإسلام و الزَندقه و جواهر القرآن)
کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
فارسی
کتاب الکترونیکی
میانگین امتیازات:
امتیاز شما :
تعداد امتیازات :
0
وجود و تأویل: بررسی تاثیر جهان‌شناسی غزالی بر روش‌ فهم قرآن (با تاکید بر دو کتاب: فیصل التَفرقه بین الإسلام و الزَندقه و جواهر القرآن)
ویرایش اثر
مقطع تحصیلی رساله تحصیلی:
کارشناسی ارشد
رشته تحصیلی:
علوم انسانی
محل تحصیل رساله تحصیلی:
دانشگاه یاسوج، دانشکده علوم انسانی
تاریخ دفاع:
1403
چکیده :
شاید هیچ متفکری را پیش از غزالی نیابیم که به اندازه او دغدغه‌ی فهم دین را داشته باشد. تقریبا عموم آثار مهم غزالی از این دغدغه خالی نیست و مهمترین پروژه او اصول و قواعدی است که در چارچوب آن بتوان فهم درستی از دین داشت. به طور کلی، غزالی بی وقفه در جستجوی دانش خاصی بوده است که او را سرشار از یقین کند و در کتاب المنقد من الضلال به ما می گوید که او با عطش ذاتی برای فهمیدن و دانستن پا به دنیا گذاشته است. (adamson,2016:141) او در این رساله‌ی بسیار مهم‌اش به دو مرحله‌ی عمده‌ی فکری خود اشاره کرده است. غزالی دوره نخست، بیشتر به دنبال دانش کلام و فقه است و در نقد و رد بر فلاسفه و باطنیه و ...تلاشی بی وقفه دارد، اما در دوره دوم به نحو قابل توجهی شیفته عرفان و تصوف است و همه حقایق را در آن می‌جوید و تمام دانش‌های خود را ذیل آن مورد استفاده قرار می‌‌دهد و خود به سلک صوفیه در می‌آید. بیان اصولِ و روش صحیح فهم دین که منجر به خوانش صحیح از دین می‌شود در آثاری چون احیاء العلوم، القسطاس المستقیم، قواعد العقاید و مشکاه الانوار نیز قابل رصد است؛ اما دلیل انتخاب دو اثر فیصل و جواهر القرآن به دلیل اثر گذاری بسیار آنها در این موضوع هستند. هر چند هر دو کتاب در دوره دوم زندگی غزالی نگارش شده‌اند؛ اما تفاوت‌های روشی بنیادینی دارند که تطبیق این دو اثر را جالب و جذاب می‌سازد. غزالی به طور صریح در مورد هدف خود از نگارش فیصل سخنی نگفته است ولی اهداف آن کاملا مشهود است و عبارت‌اند از [1] تعریف کفر و [2] تعیین اصول تأویلِ قابل قبول. (ویتینگهام، 2007: ص28) مسئله کفر و تأویل ارتباط نزدیکی با هم دارند؛ زیرا در کتاب فیصل، کافران کسانی معرفی می‌شوند که فراتر از حدودِ قابلِ قبول تأویل می‌روند. بنابراین غزالی کسانی را که تأویل را در چارچوب اصول طرح شده انجام دهند، مرتد نمی‌داند و آنها را متهم به کفرگویی نمی‌کند. تکفیرِ ابن‌سینا و حامیان او از سوی غزالی را باید در این راستا و عدم پایبندی‌شان به این اصول تفسیر کرد. هرچند کتاب فیصل در دوره دوم غزالی نگارش شده است، با این حال اصطلاحات و جهان بینی صوفیانه تاثیر چندانی بر آن نگذاشته است. رویکرد هرمنوتیکی غزالی بر محور عقل و به ویژه منطق قیاسی است. (ویتینگهام، 2007: 30) غزالی پنج ملاک را برای تمایز میان تأویلگر و کفرگو بیان می کند؛ امّا مسئله‌ای که در اینجا جالب و حائز اهمیت است این است که در صورت جواز یا ضرورت تأویل، آن را چگونه باید انجام داد. (غزالی، 1413: 61-67) طرح مزبور بر اساس تناظر مطرح شده بین مراتب وجود و انواع تأویل مرتبط با آنهاست. در اینجاست که ابتنای رویکرد هرمنوتیکی غزالی به وجود‌شناسی [کیهان شناسی] او به میان می‌آید و به موازات هر مرتبه‌ای از وجود، مرتبه‌ای از تأویل طرح می‌گردد. (غزالی، 1413: 27-39) از سوی دیگر بسیاری از حوزه‌های مورد پژوهش غزالی از جمله کلام و تفسیر تحت تاثیر مستقیم مشی عرفانی وی قرار می-گیرد. گرایش غزالی به تصوف تاثیر ژرفی بر دیگر حوزه‌های مورد پژوهش وی از جمله اخلاق و تفسیر و حتی فلسفه داشته است. جواهر القرآن محصول این تاثیر پذیری در حوزه قرآن‌شناسی است و همین قرابت و نزدیکی به آموزه‌های عرفانی است که موجب شده پس از وی عموم عارفان مسلمان از جمله عین‌القضات همدانی، ابن‌عربی، مولانا جلال‌الدین و حتی عارف حکیمی چون ملاصدرا عمیقا از آن تاثیر بپذیرند. (کمپانی، 1398: ص6) جواهر القرآن و رویکرد هرمنوتیکی آن، تاثیر عمیقی بر عارفان و حکیمان فرهنگ اسلامی گذاشته است و به تعبیر برخی روشنفکران دینی جهان اسلام، نه تنها نگرش خاصی نسبت به متن قرآنی پدید آورده؛ بلکه یکی از مهمترین بخش‌های طرح کلی وی در ارائه مدلی فکری در جهان اسلام است. (ابوزید، 1389: 450) یکی از اصولی که غزالی در فهم قرآن به کار می‌گیرد، تقسیم قرآن به ظاهر و باطن است (غزالی، 1398: 46) که به باور ابوزید این تقسیم بندی را غزالی براساس تقسیم علوم به دنیوی و اخروی انجام داده است که ناشی از جهان شناسی عرفانی اوست. بدیهی است در این پژوهش از دیگر آثار غزالی که بتوانند ابعادی از محل بحث را روشن سازند، استفاده خواهیم کرد؛ با این حال بررسی علل تشابهات و تمایزات این دو کتاب در این موضوع خاص می‌تواند قدم مهمی در نگاه قرآن پژوهان و غزالی‌پژوهان باشد. از سوی دیگر به آبشخورهای فکری غزالی در هر دو اثر و اینکه تحت تاثیر چه افراد یا نحله های فکری است مورد اشاره و بررسی قرار خواهد گرفت. اینکه بتوان در مسئله روش فهم قرآن از تکه پازل‌هایی که در هر کدام در یکی از آثار غزالی قرار گرفته است، به یک تصویر بزرگ و در عین حال سازگار رسید، هدفی است که نگارنده تلاش خود را در حد توان به آن معطوف می‌دارد.
منابع دیجیتالی مرتبط :
فهرست منابع فارسی
متکلمان و سایر شخصیت ها :
ابوحامد غزالی طوسی
نویسنده :
پدیدآور: نسرین شرفی بیاره ؛ استاد راهنما: سید مصطفی موسوی اعظم ؛ استاد مشاور: سید سجاد غلامی
زبان :
فارسی
منبع اصلی :
https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/ccc834e9757bdbe4e134257dfecfac4c
جنس منبع:
متن
پایگاه :
الف:پایگاه کتب
یادداشت :
نوع منبع :
رساله تحصیلی
مشخصات کامل اثر
منابع مرتبط :
ثبت نظر
ارسال