تصحیح انتقادی حاشیه غیاث‌الدین منصور دشتکی بر شرح تجرید قوشچی (مشهور به «تجرید الغواشی») (نیمه دوم کتاب) | کتابخانه مجازی الفبا

تصحیح انتقادی حاشیه غیاث‌الدین منصور دشتکی بر شرح تجرید قوشچی (مشهور به «تجرید الغواشی») (نیمه دوم کتاب) | کتابخانه مجازی الفبا

کتابخانه مجازی الفبا،تولید و بازنشر کتب، مقالات، پایان نامه ها و نشریات علمی و تخصصی با موضوع کلام و عقاید اسلامی کتابخانه مجازی الفبا،تولید و بازنشر کتب، مقالات، پایان نامه ها و نشریات علمی و تخصصی با موضوع کلام و عقاید اسلامی

فارسی  |   العربیه  |   English  
telegram

در تلگرام به ما بپیوندید

public

کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
header
headers
پایگاه جامع و تخصصی کلام و عقاید و اندیشه دینی
جستجو بر اساس ... همه موارد عنوان موضوع پدید آور جستجو در متن
: جستجو در الفبا در گوگل
...جستجوی هوشمند
تصحیح انتقادی حاشیه غیاث‌الدین منصور دشتکی بر شرح تجرید قوشچی (مشهور به «تجرید الغواشی») (نیمه دوم کتاب)
کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
فارسی
کتاب الکترونیکی
میانگین امتیازات:
امتیاز شما :
تعداد امتیازات :
0
تصحیح انتقادی حاشیه غیاث‌الدین منصور دشتکی بر شرح تجرید قوشچی (مشهور به «تجرید الغواشی») (نیمه دوم کتاب)
ویرایش اثر
مقطع تحصیلی رساله تحصیلی:
دکتری
رشته تحصیلی:
علوم انسانی
محل تحصیل رساله تحصیلی:
دانشگاه شیراز، دانشکده الهیات و معارف اسلامی
تاریخ دفاع:
1403
چکیده :
4 مقدمه (طرح موضوع یا مسأله تحقیق) علوم عقلی و به‌طور خاص، فلسفه در جهان اسلام تاریخ پر فراز و نشیبی را سپری کرده است که شناسایی هر یک از این مراحل، در فهم مراحل بعد و نیز عمق‌بخشی به درک مراحل قبل، تأثیر انکارناپذیری دارد. اندیشه‌ها غالباً به یک‌باره شکل نمی‌گیرند؛ بلکه در امتداد فرآیندهای فکری تاریخی و در بستر زمان و مکان اندیشمند و البته تفطن و نبوغ شخصی او زاده می‌شوند. از این‌رو، چه‌بسا که فقدان آگاهی نسبت به قطعه‌ای از شکل‌گیری این فرآیند، اولاً مانع از درک صحیح و کامل نسبت به نظریات بعدی شود و ثانیاً در امتداد یافتن و بالندگی فکری دانش مورد نظر، خللی ایجاد کند. طبعاً هر اندازه که قطعه مورد نظر، غنی‌تر و مؤثرتر باشد، ضرورت آگاهی یافتن از آن نیز افزون می‌شود. یکی از قطعات مهم سیر اندیشه فلسفی در جهان اسلام، مربوط به حد فاصل خواجه نصیرالدین طوسی تا ملاصدرای شیرازی است که قرون هشتم تا دهم هجری قمری را در بر می‌گیرد و حلقه وصل فلسفه‌های مشاء و اشراق با حکمت متعالیه است. کانون اصلی حکمت اسلامی و محل رشد و بالندگی علوم عقلی در این سه قرن، شهر شیراز بوده است. حکمای فارس در این دوران، ابداعات علمی حائز اهمیتی را عرضه می‌کردند؛ مجالس درس پررونق و گفتگوها و مناظرات شفاهی و کتبی داغی را ترتیب می‌دادند و پذیرای شاگردانی از نقاط مختلف جغرافیای وسیع اسلامی بودند. از این‌رو، به شایستگی می‌توان مجموعه این اندیشمندان، اندیشه‌ها و مراودات علمی را «مکتب فلسفی شیراز» نام نهاد‌ (ر ک: کاکایی، 1375 الف، ص 82؛ برکت، 1382، ص 9). علی‌رغم اهمیت مکتب فلسفی شیراز، هنوز زوایای بسیاری از آن، در پرده ابهام باقی مانده و توجه و تلاش بیشتری را برای شناسایی و معرفی این زوایا و نیز حفظ و انتقال میراث علمی این مقطع از تاریخ حکمت اسلامی می‌طلبد. طبعاً گام‌های نخستین این شناسایی و معرفی، یافتن آثار مکتوب این دوره و عرضه آنها به همراه تحقیق و تصحیح، به جامعه علمی امروز است؛ چرا که بسیاری از میراث مکتوب آن روزگار، همچنان به‌صورت نسخه‌های خطی پراکنده در برخی کتابخانه‌ها باقی مانده‌اند. از میان مهم‌ترین آثار مکتب شیراز می‌توان به مجموعه مصنفانی اشاره کرد که برخی را صدرالدین محمد دشتکی (سید سند)، برخی دیگر را جلال‌الدین محمد بن اسعد دوانی (علامه دوانی، محقق دوانی) و یکی را غیاث‌الدین منصور دشتکی (فرزند سید سند) نگاشته‌اند و در مجموع، به «طبقات جلالیه و صدریه» معروف‌اند. این سه اندیشمند از چهره‌های اصلی مکتب شیراز به شمار می‌آیند و هر یک، مجلس درس پر رونق و تألیفات متعددی داشته‌اند. آثار آنها در «طبقات جلالیه و صدریه»، همگی حاشیه‌هایی بر شرح فاضل قوشچی بر «تجرید الاعتقاد» خواجه نصیرالدین طوسی هستند؛ اما در عین حال، تا حد زیادی، ناظر به یکدیگر نیز می‌باشند و هر یک، نظر دیگری را مورد نقد قرار داده و برای اثبات نظرات خود، تلاش کرده‌اند (حاجی خلیفه، بی‌تا، ج 1، ص 349-350؛ آقابزرگ تهرانی، 1403 ه ق، ج 6، ص 116-117). لازم به ذکر است که مجموعه دیگری از آثار این سه تن که حاشیه‌هایی بر «شرح مطالع الانوار» هستند نیز «طبقات جلالیه و صدریه» نام گرفته‌اند (حاجی خلیفه، بی‌تا، ج 2، ص 1096 و 1104؛ آقابزرگ تهرانی، 1403 ه ق، ج 6، ص 76-77 و ج 15، ص 147 و 151)؛ اگرچه نام این مجموعه، شهرت کمتری نسبت به طبقات ایشان بر شرح قوشچی دارد). در مورد تعداد این آثار، آنچه مشهور و نیز مسلم است عبارت است از دو اثر از صدرالدین محمد دشتکی (معروف به: «حاشیه قدیم» و «حاشیه جدید» دشتکی)، سه اثر از جلال‌الدین دوانی (معروف به: «حاشیه قدیم»، «حاشیه جدید» و «حاشیه اجد» دوانی) و یک اثر از غیاث‌الدین منصور دشتکی (رحیمی و عباسی، 1401، ص 154). در عین حال، برخی از محققان برای سید سند، اثر دیگری را در شرح تجرید قوشچی برشمرده‌اند به نام «شرح کبیر علی الشرح الجدید للتجرید» (برای نمونه، ر ک: کاکایی، 1375 الف، ص 85). غیاث‌الدین منصور دشتکی نیز در «کشف الحقائق المحمدیه»، در معرفی آثار پدرش، از این شرح نام برده است (دشتکی، منصور بن محمد، 1386، ج 2، ص 984)؛ اگرچه در این معرفی، به سایر حواشی ایشان بر شرح تجرید، اشاره نکرده است. به نظر می‌رسد غیاث‌الدین منصور در این‌جا، «شرحٌ کبیرٌ» را نه به‌عنوان نام اثر، بلکه به‌عنوان وصف آن ذکر کرده است. از این‌رو، بعید نیست که منظور او، یکی از حاشیه‌های شناخته شده سید سند یا مجموعه شروح و حواشی ایشان بر شرح تجرید باشد. این احتمال، توسط چند قرینه تقویت می‌شود: به کار بردن عبارت به‌صورت نکره («شرحٌ کبیرٌ»، نه «الشرح الکبیر»)، نام نبردن از سایر شروح و حواشی صدرالدین محمد دشتکی در عرض این اثر، یاد نکردن غیاث‌الدین منصور از این نام در حواشی و تعلیقات خود بر شرح تجرید، مفقود بودن نام چنین اثری از صدرالدین محمد دشتکی در اکثر قریب به اتفاق کتب تراجِم و کتاب‌شناسی، و... . به هر حال، نگارش حاشیه اجد دوانی زمانی پایان یافت که صدرالدین محمد دشتکی دیگر در قید حیات نبود. از این‌رو، فرزند او، غیاث‌الدین منصور دشتکی (که خود نیز از چهره‌های اصلی و تأثیرگذار مکتب فلسفی شیراز شمرده می‌شود)، بر پاسخ به علامه دوانی همت گمارد و بدین ترتیب، حاشیه دیگری بر شرح تجرید قوشچی، این بار از سوی غیاث‌الدین منصور به نگارش درآمد و چنان‌که مشهور است، با توجه به درگذشت علامه دوانی در حین نگارش این اثر، این سلسله حاشیه‌ها در همین نقطه پایان یافت (رحیمی و عباسی، 1401، ص 154)؛ اگرچه بعدها همچنان حواشی و محاکماتی بر این «طبقات» نگاشته شد. از جمله این حواشی و محاکمات، می‌توان موارد زیر را نام برد: 1. حاشیه جمال‌الدین محمود شیرازی بر شرح قدیم دوانی؛ 2. حاشیه مصلح‌الدین محمد عبادی لاری بر «حاشیه قدیم» ملا جلال؛ 3. حاشیه امیر سید فتح‌الله شیرازی بر «حاشیه قدیم» دوانی (کاکایی، 1377، ص 27، 29 و 30)؛ 4. «المحاکمات بین الطبقات» از شمس‌الدین محمد بن احمد خفری؛ 5. «المحاکمات بین طبقات الصدریه و الجلالیه» از کمال
نویسنده :
پدیدآور: زینب توکلیان ؛ استاد راهنما: محمد باقر عباسی ؛ استاد مشاور: علی رحیمی
زبان :
فارسی
منبع اصلی :
https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cf322ca9c41cc924106e6efe66abb19a
جنس منبع:
متن
پایگاه :
الف:پایگاه کتب
یادداشت :
نوع منبع :
رساله تحصیلی
مشخصات کامل اثر
منابع مرتبط :
ثبت نظر
ارسال