جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

- تعریف مسأله و تبیین موضوع: مفهوم خود شکوفایی به معنای توانایی ذاتی انسان برا ی تحقق کامل همه بالقوه های ذاتی خود اولین بار در اندیشه ی گلدشتاین مطرح شد. او معتقد بود تمام موجودات زنده تمایل ذاتی به تحقق کامل پتانسیل های ذاتی خود دارند. اما واژه خود شکوفایی توسط آبراهام مازلو و در مقاله ی انگیزش انسان رونق و اعتبار یافت. در روان‌شناسی انسان گرایانه خود شکوفایی به‌معنای محقق ساختن حداکثر توانایی‌های بالقوه فرد توسط خودش است. به بیانی آنچه انسان می‌تواند باشد، بشود. (روشن است که تحقق این توانایی‌های بالقوه مبتنی است بر شناخت انسان و حقیقت او) مازلو نیازهای انسان را در ساختاری هرمی قرار می دهد که نیازهای اساسی و فیزیولوژیک در کف آن قرار دارند و در مراتب بعدی امنیت، عشق و تعلق خاطر ، احترام و در نهایت خودشکوفایی در راس هرم قرار دارند. بنابراین طبق نظر مازلو خود شکوفایی اساسا زمانی مجال طرح شدن پیدا می کنند که نیازهای مرحله پیشین برآورده شده باشند. اما مازلو تصریح می‌کند که سلسله‌مراتب نیازها براساس تفاوت‌های فردی و یا شرایط خارجی می‌تواند منعطف باشد که مشابه آن در نمونه‌های دینی ما نیز یافت می‌شود .بعد از مازلو راجرز با مادام العمر خواندن فرایند خودشکوفایی دیدگاهی متفادت از آن ارائه داد. ایده ی خودسازی و رسیدن به حداکثر توانایی های بالقوه فرد در تمام فرهنگ ها و در طول تاریخ وجود داشته است. به‌نظر می‌رسد معنای مورد نظر مازلو بسیار شبیه به حرکت جوهری و استکمال انسان در حکمت متعالیه است. همانگونه که هر شخصید منحصریه‌فرد و به بیانی متشخص است، خود انگیختگی در راستای خودشکوفایی افراد را در جهات مختلفی و به شیوه‌های گوناگون هدایت می‌کند و سفر انسان در مسیر شدن به گونه‌ای خاص خود و منحصربه‌فرد است. در فرهنگ ایرانی اسلامی و به‌خصوص در سنت فلسفی ما برای مفهوم خود شکوفایی استعدادهای بالقوه انسان از واژه کمال استفاده‌شده و کمال‌جویی صفتی فطری انسان دانسته شده‌است. به‌نظر می‌رسد هرم نیازهای مازلو (نیازهای فیزیولوژیک، امنیت، احترام، تعلق‌خاطر و تحقق خود یا خودشکوفایی) پیش‌تر در آیین چهار مرحله‌ای آئین هندو( داما، آرتا، کاما، موکشا) و به بیانی دیگر در برنامه‌های خودسازی دینی و تربیتی ما به شکل‌های تخلیه، تحلیه و تجلیه طرح‌شده است. ملاصدرا نیز با طرح دیدگاهی معنوی از خود شکوفایی، بالفعل و محقق ساختن توانایی های بالقوه را امری معنوی می داند که بر پالایش روح و ارتباط با خداوند متمرکز است. اکنون در پی آنیم که با استمداد از آرا و سخنان خاص ملاصدرا در آثارش و تبیین و تحلیل نظریات و گفتار او در این موارد بررسی کنیم که چگونه می‌توان برای شکوفا شدن انسان برنامه‌ای جامع و دستورالعملی روشن و صریح و حتی‌المقدور منطبق با معیارهای روز روان‌شناسی انسان‌گرا مدون ساخت. جنبه کاربردی و عملی این پزوهش بر نقش انسان کامل در سفر چهارم متمرکز است. انسان کامل سفر چهارم را چگونه اغاز می کند وبا چه اندوخته ای برای راهنمایی و دستگیری انسان ها نزول می کند؟ هدف نهایی سفر چهارم همراه ساختن انسان ها در مسیر سفر اول و والایش و ارتقا معنوی است. طبق آیات و روایات چنین ارتقا و کمالی از مسیر استکمال دنیوی و مادی انسان میسر می شود. در حقیقت بعد از برآورده ساختن حداقل نیازها و به دست آوردن رفاه نسبی و طبق سلسله مراتب، کف هرم، مقام رهایی و سفر اول حاصل می گردد. بنابر این اگر بتوانیم از بیانات ملاصدرا مطالبی را که در مورد رشد و تربیت شخصی و اجتماعی و چه بسا سیاسی و اقتصادی، سخن گفته است، استخراج کرده و برنامه ی عملی مورد نظر ملاصدرا را عینیت ببخشیم بعد عملی و کاربردی پژوهش فعلیت پیدا می کند. این مطلب در اندیشه ی ملاصدرا بی مناسبت نیست. زیرا حرکت جوهری در اندیشه ی ملاصدرا از جسم شروع می شود. و نفس جسمانیه الحدوث و روحانیه البقاست که این مطلب می تواند اشاره به شروع مسیر که توجه به نیازهای جسمانی و مادی انسان است باشد