جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

تحلیل و تبیین سبک زندگی و سیره عملی معصومان(ع) در یکی از مهم ترین نیاز عصر حاضر می باشد؛ زیرا مردم در فضای آلوده این عصر، نیازمند الگوهای خوب و قابل اطمینان هستند تا زندگی فردی و اجتماعی خود را بر اساس آنها بنا نهند؛ حضرت امام محمد تقی الجواد(ع) از میان امامان معصومان(ع) امامی هستند که در کودکی به منصب امامت رسیدند و در سیره عملی ایشان نمونه های زیادی در رابطه با سیره عملی ایشان وجود دارند و هرچه در این رابطه آثار ارزشمندی تدوین شده اند ولی اثر جامعی و مستند به آیات قرآنی و روایات تدوین نشده است لذا این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی در چهار فصل، علاوه بر مفاهیم و مباحث مقدماتی درباره موضوعات مهمی مانند شخصیت حضرت امام جواد (علیه السلام) از منظر احادیث، ارتباط میان سیره اخلاقی عملی و گفتاری ایشان، سیره فردی، سیره خانوادگی و سیره اجتماعی پرداخته شده است و در سیره فردی به امور عملی اخلاقی و عبادی مانند توکل و حلم و صبر و تسلیم و زهد و ورع و پاکدامنی و تقوا و اخلاص نیت و عمل و اهتمام به عبادات و تبیین و توضیح حقایق عبادی توسط امام(ع) پرداخته شده و در ذیل سیره خانوادگی اموری مانند رفتار نیک و شایسته و مبنی بر عشق و احترام و ادب با والدین و همسران و فززندان ایشان مورد بررسی قرار گرفته و در نهایت در ذیل سیره اجتماعی مسائلی از قبیل حسن خلق و رفتار نیک و کمک به مردم و نیکوکاری و هدایت و خیرخواهی مردم، تقویت باورهای شیعیان و شبکه وکالت و سازمان اجتهاد و تبیین حقایق و دعوت مردم به قرآن و اهل بیت(ع) و مبارزه با منحرفان و مخالفان و ظالمان تحلیل و تبیین شده اند و در کل پژوهش حاضر حاصل تتبع و بررسی روایات متعدد موجود در آثار روایی و تاریخی مربوط به امام جواد(ع) است که تلاش شده در نظمی منطقی و چارچوبی دقیق ارائه گردیده و در صورت لزوم تحلیل و بررسی انجام شده است و هدف اصلی این نوشتار تبیین رفتارهای عملی و اخلاقی آن حضرت و مستندسازی آنها با آیات قرآنی و روایات پیامبراکرم(ص) و معصومان(علیهم السلام) می باشد.

آگاهی تاریخی درباره امام جواد علیه السلام زیاد نیست و این موضوع می تواند دلائلی داشته باشد. زیرا شرائط خفقان عصر امام جواد (ع) خصوصا در عصر معتصم عباسی امام را وادار به تقیه و پنهان کاری کرده است و از طرف دیگر زندگی کوتاه حضرت باعث شده تا اخبار فروانی از امام در دسترس ما قرار نگیرد. بررسی وضعیت فرقه های انحرافی شیعه یکی از مباحث مهم در این دوره کوتاه میباشد. در این نوشتار سعی شده است که به بررسی فعالیت های فرقه های انحرافی شیعی در دوره ی امام جواد علیه السلام و تعامل حضرت با فرقه های انحرافی مذکور پرداخته شود. در ادامه توضیحات مختصری در مورد فرقه های انحرافی مذکور خواهیم داد . زیدیه : پیروان این فرقه معتقد هستند پس از امامت حضرت علی علیه السلام ، امام حسن علیه السلام ،امام حسین علیه السلام ، امام زین العابدین علیه السلام و جناب زید بن علی ، امامت به هر فردی از اولاد حضرت زهرا سلام الله علیها می رسد که بتواند مردم را به امامت خویش دعوت کند . وی در ظاهر بایستی شجاع، عالم و عادل باشد . غلات : غلات به معنای کسانی است که از حد تجاوز کرده است .در کل به فرقه هایی گفته میشود که در مذهب خود غلو داشته اند . غلات نه تنها در ادیان پیشین ، بلکه در اسلام نیز در شکل گسترده ای پدید آمده است ، چنانکه میتوان به غلات منسوب به شیعه و غلات منسوب به اهل سنت اشاره کرد : در واقع غلات منتسب به شیعه و اهل سنت افرادی هستند که قائل به الوهیت یا پیامبری یا صفات فوق بشری برای بزرگان خود هستند . واقفیه : واقفیه به دسته ای از شیعیان که به امامت امام کاظم علیه السلام توقیف کردند و امامت امام رضا علیه السلام را انکار و سرباز زده اند گفته می شود . آنها معتقد بودند که امام کاظم علیه السلام همان مهدی موعود است که در غیبت به سر میبرد و روزی رجعت خواهد کرد. فطحیه : پس از شهادت امام صادق علیه السلام فرزند بزرگ حضرت ، عبدالله ادعای جانشینی امام را نمود ، معتقدان به امامت عبدالله ملقب به افطح را فطحیه می نامند. عبدالله با نقل روایتی از قول پدرش که « امامت هر امام به پسر بزرگ او می رسد» . تعدادی از مردم را دور خود جمع کرد ، اما ادعای او زیاد دوام نیاورد و سرانجام هفتاد روز پس از شهادت امام صادق علیه السلام از دنیا رفت . امام جواد (ع) با توجه به فعالیت هر یک از این فرقه ها ، برخورد و رویکرد ویژه ای اتخاذ کردند. حضرت در ارتباط با واقفیه ، با توجه به اینکه این فرقه مسئله ی مهدویت را به شدت مورد سوء استفاده قرار داده بودند ، رویکرد علمی و بیان صحیح مهدویت را مورد استفاده قرار دادند . با توجه به مبارزات مسلحانه ی زیدیان و انگیزه های انقلابی آنان ، و غیر قابل پذیرش بودن مبارزات آنها از نظر امام ، حضرت کمترین برخورد را با آنان داشتند . امام جواد (ع) در مورد غالیان اقدام به لعن و نفرین آنها و دوری جستن شیعیان از این فرقه سفارش کردند

امام جواد علیه السلام، امام هادی علیه السلام و امام حسن عسکری علیه السلام در زمانه‌ای می‌زیستند که حسّاسیت خلفا در مورد امام شیعه بسیار بیشتر از زمان‌های گذشته بود و حکومت می‌کوشید تا با روش‌های مستقیم و غیر مستقیم هرگونه فعّالیت اجتماعی، سیاسی و فرهنگی امام شیعه را تحت نظر قرار دهد. تلاش مأمون در تزویج دخترش امّ‌الفضل به امام جوادعلیه السلام، دعوت از امام هادی علیه السلام برای سکونت در سامرا توسّط متوکّل و محدود کردن امام حسن عسکری علیه السلام خود مؤیّد این نظر است. این حسّاسیت سبب می‌شد امامان نتوانند همچون پدران خود به فعّالیت‌های اجتماعی پرداخته و با عامه مردم در ارتباط باشند. پرسش این‌‌جاست که این سه امام بزرگوار چگونه در عرصه خانواده فعّالیت داشته و با خویشاوندان خود ارتباط برقرار می‌کردند؟ آن طور که از منابع دست اوّل و کتب روایی و تاریخی بر می‌آید، سیره امام نهم، دهم و یازدهم علیهم السلام در عرصه‌های اجتماعی از جمله ارتباط با خانواده و خویشان خود بر مبنای اصول قرآنی و اسلامی و به تبعیّت از سیره نبوی بوده است. نتیجه این پژوهش که با استفاده از داده‌های کتابخانه‌ای و به روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفته، حاکی از آن است که ایشان با استفاده از روش‌های مختلف از جمله رعایت ضوابط اخلاق اجتماعی چه در درون خانواده و چه در جامعه و با ایجاد شبکه ارتباطی وکالت در درون هسته شیعه، این مأموریت خود را به انجام رساندند.