آثار پر استناد | کتابخانه مجازی الفبا

این پژوهش با رویکردی تطبیقی به بررسی دیدگاه‌های دو مفسر برجسته قرآن، علامه طباطبایی در تفسیر المیزان و طبری در جامع‌البیان، درباره آیات مرتبط با امامت پرداخته است. هدف اصلی تحقیق، تحلیل تفاوت‌ها و شباهت‌های تفسیری این دو اثر در زمینه اثبات امامت بر اساس آیات قرآن کریم بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند هر دو مفسر به شأن نزول و روایات تاریخی توجه دارند، اما تفاوت‌های بنیادینی در مبانی کلامی، روش‌شناسی و اهداف تفسیری آن‌ها وجود دارد. علامه طباطبایی با بهره‌گیری از روش‌های عقلی، نقلی و فلسفی، آیات امامت را در چارچوبی نظام‌مند و با تأکید بر نصب الهی و عصمت اهل بیت(ع) تفسیر می‌کند. در مقابل، طبری با رویکردی تاریخی و نقلی، از تحلیل‌های کلامی و نتیجه‌گیری‌های عقیدتی پرهیز کرده و بیشتر به توصیف وقایع بسنده می‌نماید. این تفاوت‌ها ریشه در اختلافات مذهبی و جهان‌بینی این دو مفسر دارد. پژوهش حاضر با پاسخ به پرسش‌های اصلی و فرعی، نشان داده است که تفسیر المیزان به دلیل جامعیت روشی و دقت در تحلیل مفاهیم، تفسیری مستدل و کلامی از آیات امامت ارائه می‌دهد، در حالی که جامع‌البیان طبری بیشتر بر جنبه‌های تاریخی و روایی تمرکز دارد.

امامت در لغت به معنای پیشوایی و رهبری ودر اصطلاح به معنای مقامی است که دارنده آن ریاست امور دینی و سیاسی را بر عهده دارد ،می باشد.امامت در دین مقدس اسلام از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است بطوریکه قرآن کریم ،امامت را برتر از نبوت دانسته است. از طرفی میدانیم امامت نخستین مسأله بحث برانگیز بعد از رحلت پیامبر(ص) بود که موجب ایجاد اختلاف و شکاف دربدنه امت واحده شد ،بطوریکه جامعه اسلامی را به دو گروه شیعه و سنی تقسیم نمود. شیعیان معتقد به امامت بلافصل علی (ع)وانتخاب ایشان بعنوان جانشین و پیشوای امت اسلامی توسط پیامبر(ص)به دستور خدا هستند.هر دو گروه شیعه و سنی برای اثبات دیدگاه خود به آیاتی از قرآن متمسک شدند وهمین امر سبب گردید ،تفسیر قرآن توسط علما هر گروه تا حد زیادی متفاوت با دیگری در آیات مربوط به مسأله امامت باشد،که در این پایان نامه به بحث و بررسی این آیات و تفاسیر می پردازیم.

یکی از مبانی دینی مسلمانان عصمت پیامبران، به‌ویژه عصمت پیامبر خاتم؟ص؟ است. همه مسلمانان طبق تعالیم قرآن، قائل به معصومیت رسول خدا؟ص؟ هستند؛ اما در گستره و محدوده عصمت، بین مفسران فریقین اختلاف است. شیعیان با توجه به پذیرش عصمت تام پیامبر؟ص؟، شخصیت ایشان را به‌گونه‌ای ترسیم کرده‌اند؛ اما دانشمندان اهل‌سنت با همه اختلاف دیدگاهی که دارند، اغلب با توجه به ظاهر برخی آیات به عصمت پیامبر؟ص؟ در همه شئون باورمند نیستند. مقاله حاضر به روش توصیفی _ تحلیلی، به مقایسه دیدگاه طبری از مفسران اهل‌سنت با طبرسی از مفسران شیعه در مورد عصمت پیامبر خاتم؟ص؟ ذیل آیات 105 و 106 سوره نساء، آیه 49 سوره مائده، آیه 43 سوره توبه، آیه 52 سوره حج، آیه 37 سوره احزاب و آیه 2 سوره فتح پرداخته است و به این پرسش پاسخ می‌دهد که دو مفسر یادشده، چه تبیینی از عصمت پیامبر؟ص؟ و محدوده آن داشته‌اند؟ پس از بررسی دو دیدگاه، مشخص شد طبری با وجود داشتن مکتبی مستقل، عصمت رسول خدا؟ص؟ را می‌پذیرد؛ اما ایشان را در همه شئون معصوم نمی‌داند و با تفسیر برخی آیات طبق ظاهر آن، به گناه و اشتباه و لزوم استغفار برای پیامبر؟ص؟ باور دارد؛ اما طبرسی با پذیرش عصمت کامل _ از گناه و اشتباه _ و در همه حیات رسول خدا؟ص؟ به نقد دیدگاه‌های مخالف می‌پردازد.

این پایان‌نامه با اهداف زیر انجام پذیرفته است، اول اینکه اسرائیلیات و داستان‌های خرافی که پیرامون ماجراها و اتفاقات زندگی پیامبران اولوالعزم در دو تفسیر طبری و درالمنثور آمده است مشخص و تبیین گردد. دیگر اینکه میزان همسانی و شباهت این روایات اسرائیلی که در دو تفسیر طبری و درالمنثور آمده است با متون عهد قدیم مشخص شود و در نهایت خواننده با این اسرائیلیات آشنا گردد. شیوه‌ی گردآوری اطلاعات در این پژوهش از نوع تحقیقات بنیادی است و بررسی آن به شیوه‌ی توصیفی ـ تحلیلی و به روش کتابخانه‌ای صورت گرفته است. در گردآوری اطلاعات از کتاب‌ها، مقالات و پایان‌نامه‌ها استفاده شده است و روش پردازش اطلاعات به شیوه‌ی تحلیل محتواست. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که تفاسیر قرآنی در گذر زمان از نفوذ اسرائیلیات محفوظ نمانده‌اند و در دو تفسیر طبری و درالمنثور ـ با وجود زحمات زیادی که در تدوین و تألیف آنان صورت گرفته است ـ به داستان‌ها و روایاتی برمی‌خوریم که سرچشمه‌ی آنان متون اسرائیلی و یهودی می‌باشد. از این پژوهش می‌توان نتیجه گرفت که در دو تفسیر طبری و درالمنثور پیرامون زندگی و اتفاقات زندگی پیامبران اولوالعزم داستان‌ها و روایات اسرائیلی وجود دارد که با شأن و جایگاه توحیدی و عصمت این پیامبران سازگار نیست و سرچشمه‌ی این داستان‌ها و روایات متون عهد قدیم است و مؤلفان این دو تفسیر اغلب برای شرح پیچیدگی‌ها و گوشه‌های تاریک داستان‌های قرآنی به ذکر این داستان‌های خرافی و اسرائیلی مبادرت ورزیده‌اند.