آثار پر استناد | کتابخانه مجازی الفبا

‫در زبان عربی کلمتی وجود دارند که دلالت بر دو معنای متضاد می¬کنند. لغت شناسان در بررسی¬های خود، تعداد آنها را میان «چهارصد کلمه» در کتب قدیم تا «بیست و دو کلمه» در کتب جدید، متغیر دانسته¬اند. که این تفاوت در تعداد به تفاوت دیدگاه لغت¬شناسان درباره¬ی وجود چنین کلماتی در زبان عرب باز می¬گردد. برخی از محققان از قدما و متأخران از وجود این کلمات در زبان عرب دفاع کرده¬اند و برخی دیگر درصدد انکار تام این کلمات و یا تنگ کردن دایره آنها بر آمده¬اند. محققان تلاش می¬کنند پیدایش این کلمات در زبان عربی را به عامل یا عواملی بازگردانند که دوزاده عامل عامل را در پیدایش چنین کلماتی قابل بررسی است. به نظر می¬رسد که بر اساسنظرات محققان و به ویژه متأخران بهتوان تعدا قابل توجهی از این کلمات را از دابره کلمات اضداد خارج نمود و به تبع آن، وجود آنها در قرآن کریم را نیز رد کرد. از بررسی تفسیر نود و یک واژه از این کلمات که در قرآن کریم استعمال شده¬اند- بر اساس دو تفسیر «مجمع البیان» و کشاف»- شمار فراوانی از آنها از دایره کلمات اضداد خارج می¬شوند. «طبرسی و زمخشری» معنای بسیاری از این کلمات را در لغت به یک اصل واحد باز می¬گردانند. علاوه بر ان که از میان این واژگان، طبرسی به ضد بودن پنج واژه و زمخشری به ضد بودن فقط یک واژه اشاره کرده است. از حیث نقش تفسیری که این کلمات در قران کریم ایفا نموده¬اند، می ¬توان چنین گفت که این کلماتبر اساس این دو تفسیر غالبا یا در معنای غیر از دو معنای ضد خود استعمال شده¬اند و یا قط یک معنا از دو معنای ضد برای آنها در آیات، قابل تصور است و یا دو معنای ضد، در آیات مختلف آمده قابل جمع در یک آیه نیستند. تعداد محدودی از کلماتی که برای آنها دو معنا در یک آیه قابل بررسی است، بر مبنای این دو تفسیر به عوامل مختلفی مانند اختلاف قرائت، عوامل بلاغی، اختلاف نظر مفسران در تفسیر آیات و ..) بازگردانده شده¬اند. بنابراین بر اساس نظر محققیقان و نیز با توجه به بررسی تفسیری این کلمات در آیات، می¬توان چنین گفت که پیدایش ضدیت در معانی کلمات اضداد، پدیده ای است که در اثر عوامل مختلفی به کلمه عارض شده و توجه به کاربرد کلمه در جمله و قراین و سیاق موجود در کلام، نقش مهمی در دریافت مقصود چنین کلماتی دارند. واژگان کلیدی: واژه، کلمه، اضداد، قرآن، مجمع البیان، کشاف، طبرسی، زمخشری

---

‫ابوالقاسم محمود بن محمد بن عمر، معروف به زمخشرى در قرن پنجم و ششم هجرى مىزيسته است. در اين تحقيق به اين مباحث پرداخته شده است: زندگى و تأليفات، مصادر زمخشرى در علوم مختلف، مذهب او، فرقه معتزله و اصول اعتزال، تفسير آيات كلامى، ديدگاه زمخشرى و انگيزه او در نوشتن كشّاف، كشّاف در نگاه دانشمندان، كتابهاى نوشته شده در فوايد كشّاف، اسلوب تنظيم كشّاف، علوم بلاغى در كشّاف، آيات به اصطلاح متناقض و پاسخ زمخشرى به آنها، صرف و نحو در كشّاف، چرا تفسير كشّاف باببندى نيست؟، زمخشرى و آيات نازل شده در فضيلت اهل بيت. براى بررسى سوره كهف از تفسير كشّاف ابتدا متن كشّاف اعرابگذارى، سپس ترجمه شده و بعد با تفاسير قرطبى، طباطبائى، قاضى بيضاوى، و طبرسى مقايسه شده است. حاصل اين مقايسه وجود پانزده مورد اختلاف بين زمخشرى و دانشمندان مذكور در تفسير سوره كهف است. ضمنا نكات مشترك در نظريههاى آنان و مطالبى كه زمخشرى اشارهاى به آنها نداشته، امّا ديگران توضيحاتى در خصوص آنها آوردهاند، ذكر شده و در خاتمه ترجمه سوره كهف با نظر به ترجمههاى معتبر آورده شده است.