جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

برای دستیابی به معرفت دینی، توجه به همۀ روش‌ها و منابع شناخت و ابزارهای متعارف ادراکی بشر در کنار نصوص، لازم و ضروری است. انحصا‌رگرایی در یک روش و منبع برای رسیدن به مقصود خداوند در آیات قرآن، انسان را از درک صحیح مفاهیم و حقایق دینی باز خواهد داشت. در این پژوهش سعی شده، نظرات شنقیطی در مسئلۀ منابع و ابزارهای دستیابی به فهم حقایق قرآن با محوریت صفات خبریۀ خدای متعال مورد بررسی و نقد قرار گیرد. همچنین روش پژوهش، نقلی و تحلیلی است. شنقیطی در حوزۀ معرفت دینی با تکیه بر ظواهر نصوص و عدم اعتماد بر کارکردهای دیگر قوای ادراکیِ انسان، با چالش‌هایی روبه‌روست. گرفتاری در دام نسبی‌گرایی در حوزه کارکرد عقل و صدور گزاره‌های خودمتناقض و همچنین انحصار‌گرایی در روش و ابزار شناخت در تحقق معرفت دینی، ازجملۀ آسیب‌ها و چالش‌های او در تفسیر أضواء البیان است.

این پژوهش به بررسی تطبیقی رویکرد سورن کییرکگور (از سنت مسیحی) و خواجه نصیرالدین طوسی (از سنت اسلامی) نسبت به مسئله کلاسیک رابطه عقل و ایمان می‌پردازد. کییرکگور، با تأکید بر ماهیت پارادوکسیکال و شخصی ایمان و طرح مفاهیمی چون «جهش ایمانی» و «تعلیق امر اخلاقی»، ایمان را در ساحتی فراتر و گاه متعارض با عقل تعریف می‌کند. از دیدگاه او، ایمان حقیقی مستلزم پذیرش پارادوکس (مانند تجسد) و عبور از مرزهای عقلانیت است. در مقابل، خواجه نصیرالدین طوسی با تکیه بر سنت فلسفی-کلامی اسلام، بر سازگاری ذاتی و هماهنگی میان عقل صحیح و نقل صریح (وحی) تأکید می‌ورزد و حقیقت واحد را محصول همکاری این دو منبع معرفتی می‌داند. این مطالعه با روش تحلیلی-تطبیقی نشان می‌دهد که این تفاوت‌های بنیادین ریشه در مبانی الهیاتی (پارادوکس در مسیحیت در مقابل وحدت حقیقت در اسلام)، انسان‌شناسی فلسفی (تأکید بر فردیت و انتخاب در برابر تأکید بر هماهنگی کلی قوا) و نقش اجتماعی دین دارد. همچنین، نقدهایی بر یکسویه‌نگری هر دو رویکرد وارد است؛ از جمله تأثیرپذیری کییرکگور از آموزه‌های خاص مسیحی و غفلت نسبی از وجوه عقلانی ایمان، و امکان تفسیر عقل‌بنیاد طوسی به صورتی که تجربه وجودی و فردی مؤمن را به حاشیه براند. در نتیجه، این پژوهش نشان می‌دهد که دیدگاه‌های این دو متفکر نه تنها نماینده دو سنت بزرگ فکری هستند، بلکه در کنار یکدیگر می‌توانند درکی جامع‌تر و پویاتر از پیچیدگی رابطه دیالکتیکی عقل و ایمان ارائه دهند، امری که برای مواجهه با چالش‌های ایمانی در جهان معاصر ضروری به نظر می‌رسد.