جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

«دانش معرفت‌شناسی به پژوهش در نحوه «علم» و «معرفت» و «شناخت» آدمی و مبادی و مبانی و آثار و لوازم آن می‌پردازد. اینکه خود «شناخت» و «معرفت» چیست و تحت کدامین مبادی و مبانی‌ای به بار می‌نشیند و دارای کدامین لوازم و آثار است، مهم‌ترین دغدغة دانش «معرفت‌شناسی» است.» کتاب حاضر، شامل مجموعه مقالاتی است که به مناسبت همایش «قرآن و معرفت‌شناسی» فراهم آمده است. در این اثر بیست‌ودو مقاله است که در شش فصل تفکیک شده‌اند. این مقالات با همکاری تعدادی از محقّقان حوزة مطالعات قرآنی و معرفت‌شناسی تهیّه شده است. کتاب «قرآن و معرفت‌شناسی» اثر علیرضا قائمی‌نیا پژوهشی در حوزه فلسفه قرآن و معرفت‌شناسی دینی است که به بررسی مبانی شناخت از منظر قرآن کریم می‌پردازد. نویسنده با بهره‌گیری از مباحث فلسفه اسلامی و نظریه‌های معرفت‌شناسی معاصر، به تحلیل منابع معرفت، نقش عقل و وحی، جایگاه تجربه و فطرت، و موانع شناخت انسان در آموزه‌های قرآنی می‌پردازد. این اثر تلاش می‌کند چارچوبی نظری برای فهم دیدگاه قرآن درباره حقیقت معرفت، اعتبار شناخت و رابطه میان ایمان و عقل ارائه کند و از منابع قابل توجه در مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن، فلسفه دین و معرفت‌شناسی اسلامی به شمار می‌آید.این اثر را می‌توان در کنار کتاب‌هایی مانند «معناشناسی شناختی قرآن» از همین نویسنده قرار داد؛ با این تفاوت که «قرآن و معرفت‌شناسی» بیشتر به مبانی فلسفی شناخت در قرآن می‌پردازد، در حالی که «معناشناسی شناختی قرآن» بر ساختارهای معنایی و زبان‌شناختی قرآن با استفاده از علوم شناختی تمرکز دارد.

آیات خمس از آیات محکم در قرآن کریم است. موضوع خمس یکی از مهمترین محورهای منازعه میان مذاهب اسلامی است که قلم فقها، علما و محققان را به خود مشغول کرده است، زیرا یکی از مهم ترین مسائل اقتصادی دولت اسلامی و یکی از مهم ترین اجزای آن به شمار می رود و بر وجوب خمس توافق کردند و در این که خمس چیست و در چه مواردی مصرف میشود، اختلاف نظر دارند. از این رو، محقق در با این پژوهش و با مقایسه نظر دو عالم مسلمان یعنی علامه طباطبایی در تفسیر المیزان و الفخر رازی در تفسیر الکبیر، می کوشد تا به نقاط اشتراک و اختلاف میان آن ها اشاره کند. آیا اکثریت مسلمانان با آنها موافق اند یا مخالف؟ در فصل اول پژوهشگر به (موضوعات و مفاهیم)، بهمراه دو مبحث اساسی پرداخته است و آن دو (کلیات تحقیق) و (مفاهیم تحقیق) است به طوری که موضوع بحث (کلیات) از 12 مطلب، و مبحث (مفاهیم) از چهار مطلب تشکیل شده است. اولی آن خمس از نظر لغت و اصطلاح و دومی در باره غنیمت از نظر لغت و اصطلاح است. اما سومی در باره تاریخ خمس است. فصل چهارم به سخنان علما در آیه خمس با توجه به روایات صحیح می پردازد. فصل دوم پژوهش (مبانی دو عالم) است و مشتمل بر پنج مبحث است و فصل سوم با عنوان (مقایسه اصول دو عالم) و مشتمل بر چهار مبحث اختصاص یافقه است. پژوهشگر در پایان پژوهش به این نتایج رسیده است که که بر اساس آن دایره خمس نزد علامه طباطبایی شامل غنائم جنگی، گنجها، غواصی و منافعی است که انسان به دست آورده است، برخلاف فخر رازی که خمس را محدود به غنائم جنگی ... مسلمانان می کند، مشروط بر اینکه مورد حمله با اسب قرار گیرند و شامل اموال منقول و غیر منقول، کم یا بدون ارزش می‌شود. به همین ترتیب، این دو عالم در مورد کسانی که مستحق آن هستند، اختلاف دارند؛ بنابراین علامه نصف آن را برای بنی هاشم و اولاد آنها و نیم دیگر را برای امام (صلوات الله علیه) قرار داد در حالی که فخر رازی به ارائه نظرات مسلمانان در این مورد بسنده کرد و نظرش را ارائه نکرد است. محقق با تکیه بر رویکرد تحلیلی متن به بررسی تطبیقی دو رویکرد پرداخته ، دنبال می‌کنند و سخنان علما در باب آیه خمس و آن چه که خمس به آنها تعلق می‌گیرد و نیز کسانی که مستحق دریافت خمس هستند را مورد بررسی قرار داده است، به رویکرد تحلیلی متون روایی پرداخته است. همچنین به توضیح اینکه بنی هاشم چه کسانی هستند، آیا فقط شامل آل علی علیه السلام می شود یا بنی هاشم و بنی العباس را هم دربر می گیرد پرداخته است و همچنین چگونگی واجب بودن خمس در مازاد درآمد با رویکرد استنتاجی صحیح و تعیین مستحقان خمس در زمان غیبت امام عجل الله تعالی فرجه الشریف بیان نموده است.