جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

حکمت الهی یکی از اهدافی است که اندیشه بشری باید به دنبال آن باشد؛ دسترسی، درک، پیشرفت، کاربرد و پیاده سازی، در همه جنبه های زندگی، جایی که فلاسفه الهی به دقت وتفصیل از حکمت مراقبت کردند. زیرا از جمله ثمرات آن شادی جاودانه انسان ورهایی او از عذاب دائمی است وحکمتی که می خواهیم در فضیلت ورتبه آن بحث کنیم حکمت نظری وعملی است وتأثیر هر یک از آنها در رسیدن به کمال مناسب اوست. اما در مورد حکمت نظری: هدف آن تکمیل روح تنها با دانستن است، وبه موارد زیر تقسیم می شود: ۱- الهیات: اینها به موارد زیر تقسیم می شوند: الف- الهیات به کلی ترین معنا: وآن مفاد کلی وجود می باشد. ب- الهیات به خاص ترین معنا: این است که در آن وظیفه الهی را در ذات، عمل وصفت جستجو می شود. این کمال علمی است که انسان - بالقوه را - به انسان بالفعل تبدیل نماید. ٢- ریاضی ‌۳- فیزیک. در مورد حکمت عملی، هدف آن این است که بدانی چه باید کرد وسپس به آن عمل بکنی. به دو دسته تقسیم می شود: اخلاق، خانه داری وسیاست شهری. وهر دوی این دو حکمت، انسان را از نظر کسب، تکمیل می کند وما ارتباط تنگاتنگی بین آنها، به ویژه در عملی، یافته ایم. از آنجا که تأثیر آن بر انسان، دستیابی به فضایل اخلاقی است، که وظیفه آنها حذف موانع برای دستیابی به دانش نظری است. فضیلت ومرتبه حکمت الهی، سالک وخواهنده آن را بصیرت بخش می سازد؛ لازم بود که آن را تعریف کنیم، وهدف وفایده آن را توضیح دهیم. از آنجا که موضوع حکمت الهی است، وجود لازمه وجود در ذات، که خداوند متعال است. واین که همه موجودات به او وابسته هستند، وبنابراین در شرافت وفضیلت از او پست ترند، و از آنجا که هیچ شرافتمندانه یا بهتر از وجود لازمه خود وجود ندارد، بنابراین هر چیزی که مربوط به او باشد، باید عزت وفضیلت خود را از وی به دست آورد.بنابراین، این علم در مقابل همه علوم دیگر به عزت وبرتری خود می رسد.بنابراین، نتیجه می گیریم که دستیابی به شریف ترین دانش شرافتمندتر است - بخصوص - اگر بگوییم: با اتحاد عالم ومعلوم، در سطح اپیستمولوژی (معرفت شناسی)، کسی که آن را بدست می آورد به یک موجود الهی تبدیل می شود؛ به دلیل اتحاد او با معلوم الهی. در سطح انتولوژی (وجودی) ، همه باید به اصل برگردند، از طریق یک ذهن آموخته وبهره‌مند شده، در سرریز فراوان اول یک رسانه باشد ، این با قوانین حکمت شرافتمند ثابت می شود: ماندگاری سرریز فراوان الهی وهرگز وقفه شدن آن. واین ماندگاری سرریز نیاز به گیرنده دارد. وباید غیرقابل پیش بینی باشد (واین روح انسان است) واین سرریز اگر فقط به عناصر برسد، که کمالات آن محدود است، مانند اجسام بی جان وجانوران، که حالت انتظار دارند، بالاترین به پایین تر است، وپایین ترین بالاتر نمی رود، اگرچه خدا ذهنها، اشیاء بی جان وجانوران را خلق کرده است، ودر همان حد متوقف کرد، دیگر سرریز فراوان وجود ندارد، وآنگاه عنایت الهی متوقف می شود، اما نیاز به یک وجودی دارد، که سرریز فراوان را فراهم کند، که حالت انتظار نداشته باشد، تا در حالت سرازیر بماند وآن سرریز‌ فراوان را بگیرد، واین روح انسان است، که به ماده نزول کرده وسپس به ذهن باز می گردد وغیره... پس تا این که انسان بالقوه را تبدیل به انسان بالفعل شود ، باید حکمت الهی را بدست آورد. این مطالعه تحت عنوان زیل قرار گرفت: "تبیین فضیلت حکمت الهی وتأثیر آن بر کمال انسان».

دروس شرح منظومه که مشتمل بر دوره چهار جلدی دروس شرح منظومه، مجموعه بیانات مرحوم آیت‌الله انصاری شیرازی است و با تاکید و به سفارش علامه حسن‌زاده آملی، از روی سخنان درسی وی - که روی بیش از ۶۰۰ نوار ضبط و پس از مراحل پیاده‌سازی و ویرایش به تأیید وی رسید - پس از شش سال فعالیت مداوم از سوی موسسه بوستان کتاب قم منتشر شده است. قبل از اینکه این کتاب به زبان فارسی ترجمه شود، مرحوم آیت‌الله شیرازی بیش از چهار سال به تدریس این کتاب در حوزه‌ علمیه اشتغال داشت. این اثر شرحی است که آیت‌الله حاج شیخ یحیی انصاری به سبکی شیرین و دلنشین غوامض و پیچیدگی‌های «شرح منظومه ملاهادی سبزواری» را باز کرده و خواننده را با رمز و رازهای آن آشنا می‌کند. شرح منظومه حکیم سبزواری شامل «منطق و حکمت» است که استاد انصاری در جلد اول این مجموعه، به شرح بخش «منطق» و در سه جلد بعدی آن به شرح بخش «حکمت» می‌پردازد. این اثر همچنین کتاب برگزیده نخستین جشنواره «مرزبانی وحی و خرد» در سال ۱۳۸۷ شد. کتاب ملاهادی سبزواری از آثار برجسته در میراث فلسفه و حکمت اسلامی است که با چیره‌دستی کامل، مباحث حکمی و فلسفی در آن تبیین شده و سال‌هاست که در حوزه‌های علمیه و رشته روانشناسی دانشگاه‌ها تدریس می‌شود.

ددر حکمت متعالیه ملاصدرا عملاً اثبات کرد که استدلال، ذوق، اشراق و آنچه از راه وحی به دست می‌آید، به یک حقیقت منتهی می‌شود.ملاصدرا بر اساس اصالت وجود و وحدت سنخی وجود مباحث و مسائل فلسفی را نیز به عنوان یک حقیقت واحد تبیین و تحلیل نمود ولذا بسیاری از تمایزات و دوگانگی‌ها در حکمت متعالیه به وحدت و اتحاد منجر گردید. چنانکه تمایز و دوگانگی قوای نظری و عملی انسان نیز به وحدت و هماهنگی و اتحاد قوا منتهی شد . و حکمت عملی که از ابن سینا در نظام فلسفه اسلامی از رونق افتاده بود در حکمت متعالیه در کنار حکمت نظری به عنوان مراتب حقیقت واحد حکمت در تلفیق با سلوک عملی و عرفانی مجددا احیاءگردید. مساله این پژوهش، بررسی رویکرد صدرا به حکمت عملی و مبانی و نتایج آن است، روش: سند پژوهی به طریقه توصیفی و تحلیلی. یافته‌های پژوهش: در حکمت متعالیه، حکمت عملی به عنوان سلوک عملی متمایز و اعم از اصطلاح رایج فلسفی مشائی و جامع بین حکمت مشاء، عرفان و دین ، در کنار حکمت نظری به عنوان مراتب حقیقت واحد حکمت ارائه شده است.

ترجمه ماشینی: اخلاق نیکوماخوس ششم یکی از بزرگترین دستاوردهای فلسفه کلاسیک به حساب می آید. ارسطو درباره حکمت عملی اولین تفسیر کاملی است که در بیش از یک قرن بر این اثر منتشر شده است و جامع ترین و از نظر فلسفی روشنگرترین تفسیر تا به امروز است. یک ترجمه دقیق همراه با تجزیه و تحلیل صفحه روبه‌رو به خوانندگان امکان می‌دهد تا مستقیماً با شرح phronesis یا حکمت عملی که ارسطو در حال توسعه است درگیر شوند، در حالی که یک مقدمه کامل آن گزارش را در چارچوب اندیشه اخلاقی او و به طور کلی‌تر اندیشه اخلاقی بعدی قرار می‌دهد. تفسیر خط به خط متن را مورد بحث قرار می دهد، قسمت های مبهم را روشن می کند، موارد فنی را توضیح می دهد، و تفسیر کلی جدیدی از کار و ماهیت عقل عملی ارائه می دهد. یک جلد همراه، کنش، تفکر و شادی، این تفسیر را بسط می‌دهد تا تصویر شگفت‌انگیز جدیدی از اندیشه ارسطو به‌عنوان یک کل ارائه کند. اگرچه می توان به دو کتاب جداگانه نگاه کرد، اما با هم یکی از جسورانه ترین و اصیل ترین خوانش های معاصر از فلسفه ارسطو را تشکیل می دهند. کتاب‌های جذاب و شفاف C.D.C.Reeve که هدف آن‌ها دانش‌آموزان متعهد این نوشته‌های بسیار دشوار است، باید مخاطبان گسترده‌ای در میان فیلسوفان، کلاسیک‌نویسان و همه خوانندگانی پیدا کند که مایلند با متفکری با ظرافت، عمق و گستره بی‌نظیر مبارزه کنند.

آنچه امروزه با عناوین مختلف علوم انسانی، علوم اجتماعی، علوم اخلاقی یا علوم روحی می‌شناسیم سابقه‌ای تاریخی در اندیشه حکیمان مسلمان در مباحث «حکمت عملی» دارد. حکمت عملیِ پدیدآمده در دوره اسلامی، دانشی است عقلی، همراه با قانون‌ها، پایه‌ها، مفاهیم، نظریه‌ها و عناصر مورد نیاز یک دانش. حکمت عملی دوره اسلامی، دانشی است که ضمن معنا کردن حکمت عملی در پیش از دوره اسلامی جایگاه آن را در میان دیگر فضائل آشکار می‌سازد؛ به دیگر سخن، بر اساس قانون و مؤلفه‌های یک دانش، سازمان‌واره‌ای از علم را برپا می‌کند که حکمت عملی به‌منزله فضیلت تنها یکی از موضوعات آن است. این نوشتار در تلاش است تا نشان دهد آنچه امروزه تحت عنوان علوم انسانی و اجتماعی و علوم خُلقی بدان پرداخته می‌شود، درواقع پدیده ‏ای است که خاستگاه آن، حکمت عملی دوره اسلامی بوده است.

المنقذ من الضلال یا رهایی یافته از گمراهی یکی از آخرین تالیف‌های امام محمد غزالی است. او در این کتاب سرگذشت خویش را نگاشته است. در این کتاب غزالی ابتدا کلام، فلسفه و مذهب باطنی را رد کرده و سپس تنها راه نجات را پیروی از تصوف ذکر می‌کند. غزالی در این کتاب بدنبال ذکرکامل دلائل و مجادلات مفصلی که در کتاب‌های قبلی خود در ارتباط با رد نظریه‌های فلاسفه و باطنیه و دهریه نیست و آن دلائل و مباحث را بطور مفصل در کتب قبلی مانند تهافت الفلاسفه و القسطاس المستقیم و المستظهری آورده است. در این کتاب که بیشتر لحن خطابی دارد به شرح احوال و سرگشتگی خود و حالات درونی خود که باعث تغییر رویه و درک وی از خداپرستی شد می‌پردازد.

حکمت عملی یک دانش برهانی است که هم با دانش‌های عملی و هم با حکمت نظری تفاوت دارد. از یک سو، متفاوت با دانش‌های عملی‌ای است که از آنها با حِرَف و مهارت‌ها یاد می‌شود؛ چرا که حکمت عملی یک دانش قیاسی مربوط به حیطه افعال ارادی در مسیر سعادت انسان است که شناخت قوانین کلی ملکات خُلقی از راه قیاس و فکر را بر عهده دارد. از سوی دیگر، متفاوت با حکمت نظری است؛ چرا که حکمت نظری از حقایق وجودی غیر معطوف به فعل ارادی انسان و احکام مربوط به این حقایق ـ که فاقد محتوای ارزشی و اتصاف به خیر و شرّ هستند ـ بحث می‌کند. ریشه تقسیم حکمت به نظری و عملی، دو بعدی بودن حقیقت انسانی است. به این معنا که انسان به‌لحاظ بعد تجرد نفس و ارتباطی که با حقایق ماورائی دارد، از حکمت نظری و به‌لحاظ بعد اضافه نفس به بدن و تدبیری که نفس نسبت به بدن دارد، از حکمت عملی برخوردار است. حکمت عملی در تحقق غایت خود، یعنی تأمین سعادت بشر، نیازمند حکمت نظری است؛ زیرا مباحث مرتبط با چیستی سعادت انسان، در دو بخش از مباحث حکمت نظری، یعنی نفس‌شناسی و علت غایی مطرح می‌شود. ازاین‌جهت، حکمت عملی را می‌توان تکمیل‌کننده حکمت نظری و امتدادبخش آن دانست. حکمت عملی دست‌کم دو کارکرد ارزش‌مند دیگر نیز دارد؛ اول اینکه این حکمت خاستگاه پیدایش علوم انسانی برهانی است و دوم اینکه، این حکمت به نظام‌سازی عقلانی آموزه‌های دینی کمک می‌کند.

در فلسفه اسلامی حکمت عملی، قسیم حکمت نظری است. ولی چه از نظر حجم تالیفات و چه تفصیل و توسعه مباحث، در مقایسه با حکمت نظری کم رونق است. شناخت عوامل این کم رونقی، می تواند زمینه ساز توسعه‌ی آن، باشد. ورود فلسفه در فضای فکری جهان اسلام با دو موضع مخالف و موافق همراه بوده است در موضع مخالف، فلسفه جایگاهی برای ورود در عرصه حکمت نظری و عملی ندارد و در موضع موافق، نوعی تلاش در جهت بومی سازی فلسفه یونان در لایه های مختلف مشاهده می‌شود که نتیجه آن احاله حکمت عملی به شریعت شده است. عوامل منجر به این احاله را، می توان عدم امکان استنتاج حکمت عملی از حکمت نظری ارسطویی و تفصیل و احاطه شریعت بر تمام دقائق حکمت عملی و عدم احساس ضرورت حکما از ورود به حکمت عملی و اهمیت فلسفه اولی در نگاه حکمای مسلمان به حسب شرافت موضوعی، برشمرد.