جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هدف: این پژوهش با هدف اعتبارسنجی روایات ناظر به قرائات غیرمشهور در سوره «تین» انجام شده است. اهمیت موضوع در آن است که برخی روایات اهل‌بیت(ع) قرائاتی متفاوت از قرائت مشهور را با تعبیر «هکذا نزلت» نقل کرده‌اند و این امر پرسش‌هایی درباره میزان اعتبار سندی و محتوایی این روایات و نسبت آن‌ها با قرائت‌های مشهور ایجاد کرده است. روش: پژوهش حاضر با رویکرد نقلی ـ وحیانی و با استفاده از روش کتابخانه‌ای و سندی به گردآوری داده‌ها پرداخته است. تحلیل داده‌ها بر اساس روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و روایات مرتبط از دو جنبه صدوری (سند) و محتوایی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که برخی از این روایات مسند و برخی مقطوع‌اند و راویان آن‌ها نیز در وثاقت محل اختلاف هستند؛ با این حال، نقل آن‌ها در منابع معتبر و مشهور موجب افزایش اعتماد صدوری به آن‌ها می‌شود. از نظر محتوایی نیز بررسی قرائن درون‌متنی، بینامتنی و فرامتنی نشان می‌دهد که قرائت «طور سیناء» با قرائت مشهور «طور سینین» هم‌معنا و مترادف است و اختلاف تنها در لهجه و زبان (عربی، عبری، سریانی) بوده است. همچنین قرائت غیرمشهور «فمن یُکذّبک» به‌جای «فما یُکذّبک» در آیه هفتم می‌تواند ناظر به تفسیر معنایی و تأکید بر تکذیب‌کنندگان مقام ولایت یا قیامت باشد. در مجموع، تأکید امام(ع) بر این قرائات غیرمشهور با تعبیر «هکذا نزلت» نه به معنای رد قرائت مشهور، بلکه در جهت تفسیر و تبیین آیه است. نتیجه‌گیری: بررسی اسناد و محتوای این روایات نشان می‌دهد که قرائات غیرمشهور در سوره «تین» در واقع جنبه تفسیری و معنوی دارند و منافاتی با قرائت مشهور ندارند. تأکید امامان(ع) بر این قرائات به‌منزله ارائه قرائت تفسیری برای رفع شبهات و تبیین معانی آیات است و در نتیجه، چنین روایاتی جایگاه اهل‌بیت(ع) را به‌عنوان مفسران حقیقی قرآن آشکار می‌سازد. این پژوهش نشان می‌دهد که اعتبارسنجی دقیق این‌گونه روایات، می‌تواند نقش مهمی در فهم تفسیری و کلامی قرآن داشته باشد.

الفاظی که در قرآن کریم به کار رفته، با اینکه به زبان عربی روشن هستند ولی مراد خداوند از برخی از آن‌ها برای مخاطب واضح و روشن نبوده و معرکه آراء مفسران شده­اند؛ یکی از این واژگان، واژه «تقویم» در ترکیب «أحسن تقویم» است؛ پژوهش حاضر با روش توصیفی_تحلیلی به نقد و بررسی آراء مفسران درباره این واژه در آیه چهارم سوره تین پرداخته است. نتایج پژوهش، گویای این است که «تقویم» مصدر فعل «قوّم» بوده که در لغت به معنای «عَدَّلَ» و به معنای «اعتدال و سامان دادن» است؛ مفسران برای خلقت انسان به صورت «أحسن تقویم»، دو قول کلّی بیان کرده­اند: 1-خلقت ظاهری؛ 2-خلقت ظاهری و باطنی؛ با توجه به اطلاقِ عبارت «أحسن التقویم» در آیه 4، سیاق و بافت کلامی آیات 4 تا 7 سوره تین و ظهور حرف «إلّا» در متصله بودن در آیه 6، وجه دوم از قوت بیشتری برخوردار است؛ ولی با در نظر گرفتن روایات تفسیری و آراء مفسران و همچنین قاعده «استعمال لفظ در بیشتر از یک معنی»، می­توان قائل به وجه سومی شد که جامع این دو قول است؛ یعنی خداوند یک عبارت به کار برده ولی دو معنا به صورت همزمان اراده کرده است؛ به این صورت که عبارت «أحسن تقویم» در هر دو معنای مذکور به کار رفته و ترکیب «أسفل سافلین» که در آیه بعد است، در دو معنای «آتش جهنم» و «دوران پیری»، همزمان استعمال شده و حرف «الّا» در آیه ششم، در آن واحد دارای دو معنای مستقل «استدراک» و «استثناء» است.