جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

پژوهش حاضر به تحلیل تطبیقی دیدگاه آیت‌الله عبدالله جوادی‌آملی و پل تیلیش درباره پاداش و عقاب اخروی پرداخته‌است. جوادی‌آملی، با تکیه‌بر حکمت متعالیه، پاداش و عقاب را امری تکوینی و تجسم‌یافته از اعمال انسان می‌داند و بر اصل سنخیت میان عمل و جزا تأکید دارد. در مقابل، تیلیش با رویکردی اگزیستانسیالیست، پاداش را اتحاد با "بنیان وجود" و عقاب را تجربه بیگانگی از خداوند تفسیر می‌کند. این مطالعه نشان‌می‌دهد که جوادی‌آملی به عینیت و تحقق خارجی معاد جسمانی و روحانی باور دارد، در حالی که تیلیش به زبان نمادین و تجربه وجودی در تبیین سرنوشت نهایی انسان متمایل است. همچنین، جوادی‌آملی اختیار را مبنای مسئولیت انسان در قبال اعمالش می‌داند، در حالی که تیلیش بر پذیرش فیض الهی برای رهایی از اضطراب و پوچی تأکید دارد. این پژوهش نشان‌می‌دهد که هرچند این دو متفکر از سنت‌های دینی مختلف برخاسته‌اند، اما هر دو بر پیوند میان سرنوشت اخروی و کیفیت رابطه انسان با خدا تأکید دارند. این مقایسه تطبیقی می‌تواند به تعمیق مطالعات بینادینی و بینافلسفی در حوزه فرجام‌شناسی کمک کند.

اراده نیک، مفهوم کلیدی اخلاق، در نظام‌های کانت و اسلامی مقایسه شده است. کانت آن را مبتنی بر نیّت خالص و عقلانیت می‌داند که خیریت آن مستقل از نتایج عمل است. اخلاق اسلامی در قرآن و نهج‌البلاغه بر نیّت برای رضای خدا تأکید کرده و تنها این اعمال را ارزشمند می‌شمارد. امام علی علیه السلام نقش نیّت خالص را در تعیین ارزش اعمال برجسته کرده‌اند. این مطالعه با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی جایگاه نیّت در اخلاق کانت و اسلام پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد کانت عقل را مبدأ اخلاقی و اسلام خدا را مبدأ آن می‌داند. دیدگاه اسلامی جامع‌تر است، زیرا علاوه بر انگیزه درونی، ارتباط با عبادت الهی، پاداش اخروی و تعظیم خدا را لحاظ می‌کند. کانت برای کسب اراده نیک همیاری الهی را ضروری می‌داند و تحول درونی انسان را شرط می‌گذارد، در حالیکه اسلام نیّت خالص را از طریق ایمان و تعامل با خدا تحقق می‌دهد. این تفاوت‌ها مبانی اخلاقی، نقش نیّت و ارزش‌گذاری را آشکار می‌سازد. اخلاق اسلامی با درنظرگرفتن ابعاد معنوی، دیدگاه گسترده‌تری ارائه می‌دهد و بر همراهی نیّت با اعمال خارجی تأکید دارد، در حالیکه کانت بیشتر بر انگیزه درونی متمرکز است. این تفاوت‌ها رویکرد تک‌محوره کانت را درمقابل چند‌بعدی‌بودن اخلاق اسلامی برجسته می‌کند.

فلسفۀ امانوئل کانت به طور گسترده‌ای در شکل‌دادن به تفکر اخلاقی مدرن تأثیرگذار بوده است. در‌حالی‌که کانت بر خودمختاری و عقلانیت تأکید می‌کند، پایبندی سخت او به وظیفه و امر مطلق، انتقادهای جدی بر دیدگاه‌های اخلاقی او وارد آورده است. این نوشتار، پیامدهای اخلاقی عاملیت انسانی در فلسفۀ کانت را با تمرکز بر تنش‌های بین مسئولیت اخلاقی، اراده آزاد و امر مطلق بررسی می‌کند. ما استدلال می‌کنیم که نظریه کانت در مورد عاملیت انسان بیش از حد متکی بر عقل، نادیده‌گرفتن احساسات و امیال و نادیده‌گرفتن زمینه‌های اجتماعی و بافت فرهنگی و دینی است. افزون بر این ادعا می‌کنیم که برداشت کانت از اراده آزاد مشکل‌آفرین است و نظریۀ او دربارۀ مسئولیت اخلاقی بیش از حد فردگرایانه است. تحلیل نویسندگان به بحث‌های جاری در فلسفۀ اخلاق کمک می‌کند و نیاز به درک دقیق‌تری از عاملیت انسانی و پیامدهای اخلاقی آن را برجسته می‌کند. در‌نهایت این نقدها، نیاز به چارچوب اخلاقی ظریف‌تری را نشان می‌دهد که هم اصول عقلانی و هم پیچیدگی‌های تجربه انسانی را در‌بر می‌گیرد.

از نظر کانت در کتاب بنیادگذاری برای متافیزیک اخلاق، امرهای تکنیکی عامل را به انتخاب وسیلۀ مناسب برای هدفی که اراده کرده است ملزم می‌کنند. امر اصلی عملی است که دو ویژگی ابژکتیو بودن و تخطی‌پذیری را دارد. این مقاله استدلال می‌کند که این اصول در معنای دقیق کانتی امر نیستند زیرا ویژگی دوم را ندارند. در ادامه این مقاله به دو مانع که بر سر راه حذف امر تکنیکی قرار دارد می‌پردازد و نشان می‌دهد که بر اساس هیچ‌یک نمی‌توان استدلالی به‌سود وجود امر تکنیکی اقامه کرد. مانع اول این تجربۀ شایع است که کسی هدفی را اراده می‌کند ولی وسایل مناسب برای آن را اراده نمی‌کند. مانع دوم این است که به نظر می‌رسد بسیاری از استنتاج‌های عملی که تنها در صورتی معتبرند که امر تکنیکی را به‌عنوان یکی از مقدمات استدلال در نظر بگیریم.

این پایان نامه به بررسی سندی و دلالت روایات تفسیری امامیه در ذیل آیات مهدویت در پنج جزء قرآن (جزءهای 21 تا 25) می‌پردازد. پژوهش درباره مهدی موعود (عجل الله تعالی فرجه شریف) و مباحث مرتبط، با تکیه بر سوره‌های «روم» تا «جاثیه» انجام شده است. این تحقیق بر اساس کتاب «المحجّه فی ما نزل فی القائم الحجه» اثر سید هاشم بحرانی و ترجمه فارسی آن به قلم سید مهدی حائری قزوینی شکل گرفته است. تحلیل سندی روایات به شناخت دقیق‌تر مهدی موعود (عجل الله تعالی فرجه شریف) کمک می‌کند و دلالت‌های تفسیری بر آیات مهدویت فهم بهتری از معانی قرآن فراهم می‌آورد. همچنین، استفاده از کتاب مذکور به پر بار شدن تحقیق می‌افزاید و این پژوهش به تبیین باورهای مهدوی و پاسخ به سؤالات موجود کمک می‌کند. روش تحقیق به صورت توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از ابزارهای کتابخانه‌ای انجام شده است. موضوعات اصلی تحقیق شامل بررسی کلیات تحقیق و مفاهیم بنیادین مانند سند، دلالت و روایت تفسیری و نیز، بررسی سندی روایات و شناخت راویان حدیث با استناد به منابع رجالی معتبر، و بررسی دلالی روایات و تطابق آن‌ها با متون تفسیری معتبر و اصول اعتقادی شیعه می‌باشد. و همچنین در تکمیل پایان نامه از نرم افزاهای حدیثی مانند جامع الاحادیث (نور)، درایه النور، جامع التفاسیر، جهت بیان بهتر مطالب و رساندن فحوای کلام استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که روایات تفسیری امامیه دلالت‌های عمیقی بر مفهوم مهدویت دارند و از نظر سندی نیز اعتبار بالایی برخوردارند. این روش علمی می‌تواند به تبیین بهتر باورهای مهدوی و پاسخ به شبهات موجود کمک کند. در نتیجه، ضرورت بحث مهدویت به وضوح نمایان می‌شود و این تحقیق به تبیین ارتباط آیات مهدویت با روایات تفسیری و تأثیر آن بر باورهای شیعه پرداخته و راهکارهایی برای تفسیر دقیق‌تر آیات مهدویت ارائه می‌دهد.

تفسیر تطبیقی از مهم‌ترین بحث‌هایی تفسیری می‌باشد، که نه تنها باعث نشر علم، بلکه سبب تولید علم هم خواهد شد. با توجه به مسئله فوق پژوهشگر بر آن شد که سوره جمعه را از نگاه مقام معظم رهبریحفظه الله و علامه ابوالاعلی مودودی مورد بررسی قرار دهد. این پژوهش که به روش توصیفی - تحلیلی انجام شده، به بررسی این سوره جمعه در نگاه این دو مفسر پرداخته است. سوره جمعه را که مشتمل بر 11 آیه می‌باشد ، این سوره در زمره سوره‌های مدنی قرار دارد. این سوره در واقع بر دو محور اساسی استوار است: نخست، توجه به یگانگی و صفات الهی، هدف از ارسال پیامبر اسلام(ص)، و موضوع معاد؛ و دوم، تبیین دستورالعمل‌های نماز جمعه و ویژگی‌های این عبادت بزرگ. به عبارتی دیگر، می‌توان محتوای این سوره را در سه بخش عمده خلاصه کرد: (آیات مربوط به نبوت پیامبر(ص)، آیات مربوط به یهود، آیات مربوط به نماز جمعه) چنانچه مقام معظم رهبری این سوره را مشتمل بر یک مقدمه و سه محوری اصلی می‌داند. مقام معظم رهبری در بسیاری از سخنرانی‌ها و نوشته‌های خود به تفسیر آیات قرآن پرداخته‌اند. ایشان با توجه به نیازهای زمانه و جامعه، به تفسیر آیات قرآن می‌پردازند و نکات مهمی را برای مخاطبان بیان می‌کنند. در مورد سوره جمعه نیز، ایشان به اهمیت این سوره و ضرورت حضور در نماز جمعه تاکید کرده‌اند. مودودی در تفسیر خود به جنبه‌های اجتماعی و سیاسی قرآن توجه ویژه‌ای داشته است. او در تفسیر سوره جمعه، به اهمیت نماز جمعه در وحدت مسلمانان و مقابله با نفوذ فرهنگی غرب تاکید می‌کند. اهمیت نماز جمعه در وحدت مسلمانان: همه مفسران بر این نکته تاکید دارند که نماز جمعه فرصتی برای گردآوی مسلمانان و تقویت وحدت و همبستگی آنهاست.

امروزه اهمیت علم، بویژه علوم تجربی و کاربرد آن در زندگی انسان، بر کسی پوشیده نیست. بررسی علم و زمینه‌‌ های آن، هنگامی روشن می ‌گردد که با وجود پیشرفت شاخه ‌های علم، هنوز حساب احتمالات و امکان در آن به چشم می ‌خورد. بر پایه این امر از یک سو، یکی از مهم ‌ترین مسائل علم روز، مسأله تجربه، علوم تجربی و معیارهای شناختی آن است که بر مبنای آن پرسش‌ هایی مطرح می شود که رسیدن به پاسخ این پرسش ها، نیازمند بررسی سامان مندتر در فلسفه و فلسفه علم است. از این قرار، می توان به تطبیق مبانی و پایه ها، مسایل و زمینه ها، معیارها و سنجه های علوم تجربی از دید فلاسفه پرداخت. از سوی دیگر، شاخصه بنیادین علوم تجربی، معیار شناختی آن است که همواره یکی از روش های پایه ‌ای در ساختار معرفت بشری بررسی می شود. تا جایی که این مسأله، از آغاز اندیشه های فلسفی تاکنون، جایگاه ویژه ای داشته است. تاریخ فلسفه و علم، نشان می دهد، تجربه و علوم تجربی، یکی از روش هایی است که پدیده ها و ویژگی های جهان هستی را از راه مشاهده، تجربه و آزمایش های پی درپی، بررسی می نماید و همواره به این فرایند از سوی برخی از فلاسفه پرداخته شده است. از جمله این فلاسفه، ابن سینا و کانت هستند که به بررسی معیارها، مبانی و مسائل بنیادین علوم تجربی پرداخته اند. بر همین پایه، این پژوهش به دنبال روشن ساختن مسأله معیارهایی است که هر یک از دو فیلسوف، تجربه و علوم تجربی را از چه راهی برای انسان معین می سازند. به بیان دیگر، تجربه و علوم تجربی انسان در چه ساختار و قالبی برای انسان به دست می آید؟ پیرو این زمینه، بافت پژوهش به این قرار تعیین شد: تجربه، علم تجربی، معیار شناختی علوم تجربی. بنابراین بایسته است در آغاز هر یک از این مسایل از دید ابن سینا و کانت مورد کاوش و بررسی قرار گیرد و پس از آن، تطبیق بر اساس پدیدارشناسی انجام شود. بایسته تطبیق پدیدارشناسانه در این پژوهش بر پایه سه چیز است: الف) مبادی فلسفه ابن ‌سینا و کانت با یک دیگر تفاوت دارد. ب) گرچه در مبادی این دو فلسفه، تفاوت وجود دارد؛ ولی می توان مقصد و انجام آن دو را یافت. پ) در یافتن مقصد و سرانجام فلسفه ابن ‌سینا و کانت در زمینه معیار شناختی علوم تجربی، از راه هم زبانی و هم سخنی پژوهش انجام خواهد شد.