جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

از جمله آیاتی که می‎تواند پشتوانه بسیار محکمی برای اثبات حدیث غدیر باشد، آیه اکمال (سوره مائده، آیه3) است، که باتوجه به نقش و اهمیت آن در امر ولایت و خلافت همواره مورد توجه مفسران اعم از شیعه و اهل سنت بوده و دیدگاه‎های متعددی از سوی دانشمندان فریقین ابراز شده است. دانشمندان فریقین در پاره‎ای از مباحث پیرامون آیه اکمال، اشتراک نظر دارند ولی در برخی از مباحث دارای اختلاف نظر هستند که مهم‎ترین آن که محل اصلی نزاع و اختلاف نیز به شمار می‎رود مراد و مقصود «الیوم» است. مقاله حاضر کوشیده است، تمامی فرضیه ها، دیدگاه‎ها و تصورات دانشمندان فریقین در باره مراد «الیوم» در آیه اکمال را به صورت تحلیل درون متنی و برون متنی کالبدشکافی نموده، مراد واقعی الیوم را به اثبات برساند. بررسی تفاسیرفریقین نشان می‎دهد که هیچ روزی جز روز هیجدهم ذی الحجه نمی‎تواند مصداق واقعی الیوم در آیه اکمال باشد. کلیدواژه‌ها: اکمال دین، ولایت، فریقن، الیوم.

پژوهش حاضر به بررسی موردی تأثیر پیش‌دانسته‌ها بر تفسیر قرآن کریم و چگونگی شکل‌گیری تفسیرهای مختلف بر اساس پیش‌فرض‌های ذهنی مفسران می‌پردازد. در این تحقیق، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و بررسی منابع کتابخانه‌ای، به‌ویژه دیدگاه ابن‌هشام انصاری (م: 739ق) در مورد نوع «ال» در واژه «الْیَوْمَ» در آیۀ اکمال (مائده/3) بررسی می‌شود. مسئله اصلی پژوهش پیش رو بررسی این موضوع است که آیا انتخاب نوع «ال» در «الیوم» توسط ابن‌هشام، تحت تأثیر پیش‌دانسته‌های وی قرار دارد یا نه. در این تحقیق با بررسی منابع تفسیری و نیز مباحث ادبی، و تحلیل نحوی و معنایی این آیه روشن شد که وی در این آیه تحت نأثیر دیدگاه‌های کلامی اهل حدیث، معنای «زائدۀ لازمه» را برای «ال» در لفظ «الیوم» از آیۀ اکمال انتخاب کرده است، انتخابی که به سیاق درونی آیه و انسجام عبارات آن با یکدیگر آسیب می‌زند. همچنین روشن شد که برای استفاده از برداشت‌های تفسیری مفسران، بررسی تأثیرپذیری آنها از پیش‌دانسته‌ها ضروت دارد.

آیه اکمال که از آیات شاخص در موضوع ولایت است در طول تاریخ معرکه آراء مفسران فریقین بوده است. برخلاف دیدگاه اکثر مفسران اهل تسنن، دیدگاه اکثر مفسران شیعی حاکی از دلالت آیه بر ولایت امیرمؤمنان علیه السلام است. البته روایات دال بر این معنا محدود در مصادر روایی شیعه نیست و در برخی مصادر روایی اهل سنت منعکس شده است. بر این پایه بعید نیست که اختلاف ها در مورد دلالت آیه، ریشه در امری غیر از روایات داشته باشد و آن چگونگی فهم ارتباط موجود میان آیه اکمال و آیه محرمات از طعام است. فهم نادرست این ارتباط، زمینه طرح دیدگاه ناسازگاری سیاقی در استدلال به آیه اکمال بر ولایت امیرمؤمنان× را فراهم آورده است. در این راستا نگاهی توصیفی تحلیلی به دیدگاه و خاستگاه آن نشان می دهد: آیه اکمال خواه پیوستگی نزولی با آیه محرمات طعام داشته باشد و خواه نداشته باشد، با توجه به متوقف نبودن دلالت آیه محرمات از طعام بر آیه اکمال و تغییر لحن در آیه اکمال، آیه ای معترضه است؛ آیه اکمال با دلالت بر ولایت امیرمؤمنان× به حسب معنا با آیه محرمات از طعام مرتبط است؛ روایات صادره از معصومان^ در خصوص آیه اکمال، کوششی هوشمندانه به منظور اثبات نادرستی این دیدگاه بوده است.